This page was last modified on 5 November 2015, at 15:32.

Polska:Zatwierdzanie efektów kształcenia w edukacji pozaformalnej i nieformalnej

Z Eurydice

Wprowadzenie Polska

Contents

Polska:Uwarunkowania polityczne, społeczne i ekonomiczne oraz kierunki rozwoju

Polska:Rys historyczny

Polska:Główne instytucje wykonawcze i ustawodawcze

Polska:Ludność: sytuacja demograficzna, języki, wyznania

Polska:Sytuacja polityczna i gospodarcza

Polska:Organizacja systemu edukacji. Administracja edukacyjna

Polska:Zasady i podstawy prawne systemu edukacji

Polska:Strategia uczenia się przez całe życie

Polska:Organizacja i struktura systemu edukacji

Polska:Organizacja prywatnej edukacji

Polska:Krajowe Ramy Kwalifikacji

Polska:Zarządzanie i kierowanie edukacją na szczeblu krajowym i/lub regionalnym (szczebel województwa)

Polska:Zarządzanie i kierowanie edukacją na szczeblu lokalnym (szczebel gminy i powiatu) i/lub instytucjonalnym (szkołą/placówką oświatową/uczelnią)

Polska:Dane statystyczne dotyczące organizacji i administracji systemu edukacji

Polska:Finansowanie edukacji

Polska:Finansowanie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Finansowanie szkolnictwa wyższego

Polska:Finansowanie kształcenia dorosłych

Polska:Wczesna edukacja i opieka (ECEC)

Polska:Organizacja opieki w żłobkach

Polska:Kształcenie na poziomie żłobków

Polska:System oceniania na poziomie żłobków

Polska:Organizacja edukacji i opieki na poziomie przedszkoli

Polska:Kształcenie na poziomie przedszkoli

Polska:System oceniania na poziomie przedszkoli

Polska:Warianty organizacyjne i struktury alternatywne na poziomie wczesnej edukacji i opieki

Polska:Szkolnictwo podstawowe

Polska:Organizacja szkolnictwa podstawowego

Polska:Kształcenie na poziomie szkół podstawowych

Polska:System oceniania w szkołach podstawowych

Polska:Warianty organizacyjne oraz struktury alternatywne w szkolnictwie podstawowym

Polska:Szkolnictwo średnie i policealne

Polska:Organizacja szkolnictwa średniego I stopnia

Polska:Kształcenie na poziomie szkół średnich I stopnia

Polska:System oceniania w szkołach średnich I stopnia

Polska:Organizacja ogólnokształcącego szkolnictwa średniego II stopnia

Polska:Kształcenie na poziomie ogólnokształcących szkół średnich II stopnia

Polska:System oceniania w ogólnokształcących szkołach średnich II stopnia

Polska:Organizacja zawodowego szkolnictwa średniego II stopnia

Polska:Kształcenie na poziomie zawodowych szkół średnich II stopnia

Polska:System oceniania w zawodowych szkołach średnich II stopnia

Polska:Organizacja szkolnictwa policealnego

Polska:Kształcenie na poziomie szkół policealnych

Polska:System oceniania w szkołach policealnych

Polska:Szkolnictwo wyższe

Polska:Rodzaje instytucji szkolnictwa wyższego

Polska:Studia wyższe I stopnia

Polska:Studia licencjackie i inżynierskie

Polska:Kolegia

Polska:Studia wyższe II stopnia

Polska:Jednolite studia magisterskie

Polska:Studia doktoranckie

Polska:Kształcenie dorosłych

Polska:Podział odpowiedzialności

Polska:Bieżące priorytety polityczne

Polska:Instytucje kształcenia dorosłych

Polska:Programy kształcenia dorosłych

Polska:Zatwierdzanie efektów kształcenia w edukacji pozaformalnej i nieformalnej

Polska:Nauczyciele

Polska:Kształcenie nauczycieli wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Warunki pracy nauczycieli wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Doskonalenie zawodowe nauczycieli wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Kształcenie nauczycieli akademickich

Polska:Warunki pracy nauczycieli akademickich

Polska:Doskonalenie zawodowe nauczycieli akademickich

Polska:Kształcenie nauczycieli edukacji dorosłych

Polska:Warunki pracy nauczycieli w szkolnictwie dla dorosłych

Polska:Doskonalenie zawodowe nauczycieli edukacji dorosłych

Polska:Kadra kierownicza i inni pracownicy sektora edukacji

Polska:Kadra kierownicza we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Pozostały personel w placówkach wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej i personel współpracujący z tymi placówkami

Polska:Kadra odpowiedzialna za poradnictwo we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Kadra monitorująca jakość kształcenia (nadzór pedagogiczny) we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Kadra kierownicza w szkolnictwie wyższym

Polska:Pozostały personel w szkolnictwie wyższym

Polska:Kadra kierownicza w kształceniu dorosłych

Polska:Pozostały personel w kształceniu dorosłych

Polska:Zapewnianie jakości kształcenia

Polska:Zapewnianie jakości kształcenia we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Zapewnienie jakości kształcenia w szkolnictwie wyższym

Polska:Zapewnianie jakości kształcenia w kształceniu dorosłych

Polska:Wsparcie pedagogiczne i poradnictwo

Polska:Kształcenie integracyjne na poziomie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Kształcenie specjalne na poziomie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Środki wsparcia dla uczniów ze środowisk defaworyzowanych na poziomie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Orientacja i poradnictwo na poziomie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Środki wsparcia dla studentów ze środowisk defaworyzowanych

Polska:Orientacja i poradnictwo na poziomie szkolnictwa wyższego

Polska:Środki wsparcia dla słuchaczy ze środowisk defaworyzowanych

Polska:Orientacja i poradnictwo w kształceniu dorosłych

Polska:Mobilność i umiędzynarodowienie

Polska:Mobilność: programy, projekty, inicjatywy we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Mobilność: programy, projekty, inicjatywy w szkolnictwie wyższym

Polska:Mobilność: programy, projekty, inicjatywy w kształceniu dorosłych

Polska:Wymiar międzynarodowy: programy nauczania, partnerstwa, sieci we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Wymiar międzynarodowy: programy nauczania, partnerstwa, sieci w szkolnictwie wyższego

Polska:Wymiar międzynarodowy: programy nauczania, partnerstwa, sieci w kształceniu dorosłych

Polska:Umowy dwustronne i współpraca globalna

Polska:Bieżące reformy

Polska:Reformy w dziedzinie wczesnej edukacji i opieki

Polska:Reformy w dziedzinie edukacji szkolnej

Polska:Reformy w dziedzinie kształcenia zawodowego i edukacji dorosłych

Polska:Reformy w dziedzinie studiów wyższych

Polska:Reformy w dziedzinie kompetencji przekrojowych i zatrudnialności

Polska:Perspektywa europejska

Polska:Legislacja

Polska:Instytucje

<index>

Zatwierdzanie efektów uczenia się w edukacji pozaformalnej i nieformalnej powiązane jest z mechanizmami stosowanymi w edukacji formalnej. W Polsce od kilku lat trwają intensywne prace nad zmianami w tym obszarze edukacji. Dotyczą one nie tylko opracowania systemu służącego zatwierdzaniu, uznawaniu i przepływowi efektów uczenia się, a w konsekwencji kwalifikacji, ale także uporządkowania i ujednolicenia słownictwa stosowanego w tym zakresie. W trakcie prac nad modernizacją systemu kwalifikacji w Polsce powstało pojęcie Polskiej Ramy Kwalifikacji jako opis poziomów kwalifikacji wpisywanych do Zintegrowanego Rejestru Kwalifikacji (ZRK). Wprowadzone w 2012 r. zmiany w szkolnictwie zawodowym spowodowały jego większe otwarcie na pozaszkolne formy kształcenia, a w konsekwencji na proces i mechanizmy służące potwierdzaniu efektów uczenia się przez osoby dorosłe, także w wyniku uczenia się pozaformalnego i nieformalnego. Wyniki dotychczasowych prac nad tymi zagadnieniami prowadzą do stwierdzenia, że edukacja pozaformalna zmierza do uzyskania kwalifikacji nie zarejestrowanych w ZRK. Jednak wszystkie programy kształcenia i szkolenia oprócz tych, które wchodzą w zakres edukacji formalnej (na poziomie szkolnym i szkolnictwa wyższego), mogą być, zgodnie z ustalonymi procedurami, walidowane, akumulowane i przenoszone. Kwalifikacje niezarejestrowane jednak spełniają część wymagań w odniesieniu do danej kwalifikacji, tym samym mogą być uwzględnianie przy nadawaniu kwalifikacji zarejestrowanej. Podobnie zatwierdzanie efektów uczenie się nieformalnego, które towarzyszy różnorodnym aktywnością człowieka, poza zorganizowanymi formami kształcenia się, nie ma jeszcze odpowiednich procedur służących temu procesowi, ale zgodnie z procedurami mogą być walidowane. Prace w tym zakresie są prowadzone. Rada Ministrów przyjęła 31 marca 2015 r. założenia do ustawy o zintegrowanym systemie kwalifikacji. Dzięki temu, dyplomy i certyfikaty będą mogły być porównywalne. Integracji systemu kwalifikacji służą dwa instrumenty: Polska Rama Kwalifikacji i Zintegrowany Rejestr Kwalifikacji. W rejestrze zostaną ujęte kwalifikacje, których jakość będzie gwarantowana przez określone procedury i nadzorowana przed podmiot ustawiający kwalifikację. W edukacji formalnej potwierdzanie kwalifikacji jest integralną częścią systemu, np. ocenianie wewnątrzszkolne czy ocenianie przez instytucje zewnętrzne.

Podstawową zasadą w procesie walidacji jest sprawdzenia, czy dana osoba wie, umie i potrafi to, co zostało określone w opisie kwalifikacji. W zintegrowanym systemie kwalifikacji nacisk będzie położony na przestrzeganie standardów walidacji, a jednym z nich jest niezależność procesu walidacji od procesu uczenia się. W opublikowanym przez Cedefop w 2009 r. wytycznych dotyczących walidacji uczenia się pozaformalnego i nieformalnego. wskazuje się różne perspektywy tego procesu: indywidualną, organizacyjną, krajową, europejską. Elementami walidacji powinny być: identyfikacja osiągnięć, ich dokumentacja, ocena oraz poświadczenie uzyskania efektów uczenia się w formie kwalifikacji, punktów, (ECTS, ECVET) lub osiągnięć prowadzących do uzyskania kwalifikacji lub w innej formie. Zakłada się, że do 2018 r. rozwiązania te powinny być powiązane z krajowymi ramami kwalifikacji i zgodne z europejskimi ramami kwalifikacji. W Europie jest duża różnorodność tradycji i rozwiązań w dziedzinie walidacji.

W Polsce nie ma jednego spójnego systemu potwierdzania efektów uczenia się w edukacji pozaformalnej i uczeniu się nieformalnym. Funkcjonujące rozwiązania stosowane są w różnych branżach i związane z różnymi praktykami i procedurami walidacyjnymi. Niektóre z nich funkcjonują od lat, inne mają charakter innowacji w ramach rozwiązań zagranicznych, jeszcze inne - charakter pilotażowy. W latach 2011-2012 w celu ich zebrania i przeanalizowania zrealizowano w Instytucie Badań Edukacyjnych (badanie zostało przeprowadzone na zlecenie Instytutu Badań Edukacyjnych przez firmę Coffey International Development). „Badanie stosowanych procedur potwierdzania efektów uczenia się osiągniętych na drodze edukacji pozaformalnej i uczenia się nieformalnego”. Badanie przeprowadzono w pięciu branżach: budowlanej, usług informatycznych, branży usługowej, motoryzacyjnej i usług finansowych, a funkcjonujące rozwiązania przedstawiano z perspektywy osób uczestniczących i ich pracodawców.


Rysunek 21. Walidacja efektów uczenia się w edukacji pozaformalnej i uczeniu się nieformalnym w Polsce

Polska adult21.jpg

Źródło: Opracowane na podstawie „Od kompetencji do kwalifikacji – diagnoza rozwiązań i praktyk w zakresie walidowania efektów uczenia się, Instytut Badań Edukacyjnych, Warszawa 2013, s. 32.

Jedną z form potwierdzania efektów uczenia się zdobytych poza systemem edukacji formalnej są egzaminy eksternistyczne. Dzięki nim istnieje możliwość potwierdzenia efektów uczenia się przypisanych do wykształcenia zdobytego w szkołach dla dorosłych na poziomie podstawowym, gimnazjum, zasadniczej szkoły zawodowej w zakresie wymagań określonych w podstawie programowej kształcenia ogólnego i liceum ogólnokształcącego. Odpowiedzialność za procedury towarzyszące tym egzaminom, ich przeprowadzenie i ogłoszenie wyników ponoszą CKE oraz okręgowe komisje egzaminacyjne. W obowiązujących procedurach określone są warunki lokalowe i techniczne zapewniające prawidłowy przebieg egzaminu. Liczba punktów uzyskana na egzaminie eksternistycznym jest przeliczana na stopnie szkolne według schematu określonego w procedurach. Warunki i formy egzaminu dostosowane są także do rodzaju niepełnosprawności osób zdających. Egzaminy eksternistyczne dotyczą także egzaminów potwierdzających kwalifikacje w zawodzie. W zależności od liczby kwalifikacji składających się na dany zawód, osoba zdająca przystępuje do tylu egzaminów, ile jest kwalifikacji wyodrębnionych w danym zawodzie. Efekty uczenia się w zakresie danej kwalifikacji potwierdzone są świadectwem wydanym przez okręgową komisję egzaminacyjną. Uzyskanie dyplomu potwierdzającego kwalifikacje w zawodzie wymaga oprócz potwierdzenia wszystkich kwalifikacji składających się na dany zawód, także świadectwa ukończenia zasadniczej szkoły zawodowej lub posiadania wykształcenia średniego. W związku ze zmianą ustawy o systemie oświaty w marcu 2015 r., niektóre ustalenia dotyczące egzaminów eksternistycznych także ulegają zmianie, cześć z nich będzie obowiązywała od 1 września 2015 r., pozostałe od roku szkolnego 2016/2017.

Do egzaminów przeprowadzanych w oparciu o obowiązujące regulacje prawne nalezą także egzaminy organizowane przez izby rzemieślnicze. Przeprowadzają one egzaminy zarówno w tych zawodach, których nauczanie odbywa się w szkołach, jak i w zawodach, które znajdują się w klasyfikacji zawodów i specjalności na potrzeby rynku pracy (w tym wypadku Związek Rzemiosła Polskiego sam ustala standardy egzaminacyjne). W ramach tych procedur potwierdzane są kwalifikacje w zawodach wymierających i niszowych i jest to jedyna oficjalna droga uzyskania tych kwalifikacji.

W ramach procedur nie uregulowanych przez państwo, mamy do czynienia z dwoma rodzajami działań: adaptacją i innowacją. Polskie instytucje nadają kwalifikacje międzynarodowe wchodząc we współpracę z instytucjami międzynarodowymi lub wypracowują własne rozwiązania. W branży informatycznej istnieją różne formy certyfikacji umiejętności wydawane przez firmy (Microsoft, Cisco), podobnie jest w usługach bankowych. Niektóre z procedur walidacyjnych zostały opracowane przez międzynarodowe fundacje. Procedurę uzyskania certyfikatu dla doradców finansowych – EFA (European Financial Advisor) wypracowaną przez międzynarodową organizację pozarządową EFPA (European Financial Planning Association), wdrożył Warszawski Instytut Bankowości (WIB). Koszty uzyskania certyfikatu ponosi uczestnik, procedura została uznana przez badaczy jako zaawansowana.

W zintegrowanym systemie kwalifikacji będą funkcjonować instytucje i podmioty obecnie zaangażowane w potwierdzanie efektów uczenia się w drodze pozaformalnej i nieformalnej edukacji, pod warunkiem spełnienia wymagań jakościowych niezbędnych do funkcjonowania w systemie. Podstawową barierą, przynajmniej na obecnym etapie prac, wydają się opłaty związane z walidowaniem. Pożądane jest zatem stworzenia systemu finansowania procesu walidacji oraz warunków jego funkcjonowania.