This page was last modified on 20 June 2016, at 14:04.

Polska:Zapewnienie jakości kształcenia w szkolnictwie wyższym

Z Eurydice

Wprowadzenie Polska

Contents

Polska:Uwarunkowania polityczne, społeczne i ekonomiczne oraz kierunki rozwoju

Polska:Rys historyczny

Polska:Główne instytucje wykonawcze i ustawodawcze

Polska:Ludność: sytuacja demograficzna, języki, wyznania

Polska:Sytuacja polityczna i gospodarcza

Polska:Organizacja systemu edukacji. Administracja edukacyjna

Polska:Zasady i podstawy prawne systemu edukacji

Polska:Strategia uczenia się przez całe życie

Polska:Organizacja i struktura systemu edukacji

Polska:Organizacja prywatnej edukacji

Polska:Krajowe Ramy Kwalifikacji

Polska:Zarządzanie i kierowanie edukacją na szczeblu krajowym i/lub regionalnym (szczebel województwa)

Polska:Zarządzanie i kierowanie edukacją na szczeblu lokalnym (szczebel gminy i powiatu) i/lub instytucjonalnym (szkołą/placówką oświatową/uczelnią)

Polska:Dane statystyczne dotyczące organizacji i administracji systemu edukacji

Polska:Finansowanie edukacji

Polska:Finansowanie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Finansowanie szkolnictwa wyższego

Polska:Finansowanie kształcenia dorosłych

Polska:Wczesna edukacja i opieka (ECEC)

Polska:Organizacja opieki w żłobkach

Polska:Kształcenie na poziomie żłobków

Polska:System oceniania na poziomie żłobków

Polska:Organizacja edukacji i opieki na poziomie przedszkoli

Polska:Kształcenie na poziomie przedszkoli

Polska:System oceniania na poziomie przedszkoli

Polska:Warianty organizacyjne i struktury alternatywne na poziomie wczesnej edukacji i opieki

Polska:Szkolnictwo podstawowe

Polska:Organizacja szkolnictwa podstawowego

Polska:Kształcenie na poziomie szkół podstawowych

Polska:System oceniania w szkołach podstawowych

Polska:Warianty organizacyjne oraz struktury alternatywne w szkolnictwie podstawowym

Polska:Szkolnictwo średnie i policealne

Polska:Organizacja szkolnictwa średniego I stopnia

Polska:Kształcenie na poziomie szkół średnich I stopnia

Polska:System oceniania w szkołach średnich I stopnia

Polska:Organizacja ogólnokształcącego szkolnictwa średniego II stopnia

Polska:Kształcenie na poziomie ogólnokształcących szkół średnich II stopnia

Polska:System oceniania w ogólnokształcących szkołach średnich II stopnia

Polska:Organizacja zawodowego szkolnictwa średniego II stopnia

Polska:Kształcenie na poziomie zawodowych szkół średnich II stopnia

Polska:System oceniania w zawodowych szkołach średnich II stopnia

Polska:Organizacja szkolnictwa policealnego

Polska:Kształcenie na poziomie szkół policealnych

Polska:System oceniania w szkołach policealnych

Polska:Szkolnictwo wyższe

Polska:Rodzaje instytucji szkolnictwa wyższego

Polska:Studia wyższe I stopnia

Polska:Studia licencjackie i inżynierskie

Polska:Kolegia

Polska:Studia wyższe II stopnia

Polska:Jednolite studia magisterskie

Polska:Studia doktoranckie

Polska:Kształcenie dorosłych

Polska:Podział odpowiedzialności

Polska:Bieżące priorytety polityczne

Polska:Instytucje kształcenia dorosłych

Polska:Programy kształcenia dorosłych

Polska:Zatwierdzanie efektów kształcenia w edukacji pozaformalnej i nieformalnej

Polska:Nauczyciele

Polska:Kształcenie nauczycieli wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Warunki pracy nauczycieli wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Doskonalenie zawodowe nauczycieli wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Kształcenie nauczycieli akademickich

Polska:Warunki pracy nauczycieli akademickich

Polska:Doskonalenie zawodowe nauczycieli akademickich

Polska:Kształcenie nauczycieli edukacji dorosłych

Polska:Warunki pracy nauczycieli w szkolnictwie dla dorosłych

Polska:Doskonalenie zawodowe nauczycieli edukacji dorosłych

Polska:Kadra kierownicza i inni pracownicy sektora edukacji

Polska:Kadra kierownicza we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Pozostały personel w placówkach wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej i personel współpracujący z tymi placówkami

Polska:Kadra odpowiedzialna za poradnictwo we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Kadra monitorująca jakość kształcenia (nadzór pedagogiczny) we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Kadra kierownicza w szkolnictwie wyższym

Polska:Pozostały personel w szkolnictwie wyższym

Polska:Kadra kierownicza w kształceniu dorosłych

Polska:Pozostały personel w kształceniu dorosłych

Polska:Zapewnianie jakości kształcenia

Polska:Zapewnianie jakości kształcenia we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Zapewnienie jakości kształcenia w szkolnictwie wyższym

Polska:Zapewnianie jakości kształcenia w kształceniu dorosłych

Polska:Wsparcie pedagogiczne i poradnictwo

Polska:Kształcenie integracyjne na poziomie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Kształcenie specjalne na poziomie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Środki wsparcia dla uczniów ze środowisk defaworyzowanych na poziomie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Orientacja i poradnictwo na poziomie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Środki wsparcia dla studentów ze środowisk defaworyzowanych

Polska:Orientacja i poradnictwo na poziomie szkolnictwa wyższego

Polska:Środki wsparcia dla słuchaczy ze środowisk defaworyzowanych

Polska:Orientacja i poradnictwo w kształceniu dorosłych

Polska:Mobilność i umiędzynarodowienie

Polska:Mobilność: programy, projekty, inicjatywy we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Mobilność: programy, projekty, inicjatywy w szkolnictwie wyższym

Polska:Mobilność: programy, projekty, inicjatywy w kształceniu dorosłych

Polska:Wymiar międzynarodowy: programy nauczania, partnerstwa, sieci we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Wymiar międzynarodowy: programy nauczania, partnerstwa, sieci w szkolnictwie wyższego

Polska:Wymiar międzynarodowy: programy nauczania, partnerstwa, sieci w kształceniu dorosłych

Polska:Umowy dwustronne i współpraca globalna

Polska:Bieżące reformy

Polska:Reformy w dziedzinie wczesnej edukacji i opieki

Polska:Reformy w dziedzinie edukacji szkolnej

Polska:Reformy w dziedzinie kształcenia zawodowego i edukacji dorosłych

Polska:Reformy w dziedzinie studiów wyższych

Polska:Reformy w dziedzinie kompetencji przekrojowych i zatrudnialności

Polska:Perspektywa europejska

Polska:Legislacja

Polska:Instytucje

<index>

Jakość kształcenia i zapewnianie jakości są jednym z kluczowych zagadnień poruszanych w dyskusjach w środowisku akademickim oraz jednym z obszarów, w których miały miejsce istotne zmiany w ostatnich latach, a kolejne są planowane na najbliższe lata (zob. też podrozdział 11.0). Obecnie nie istnieje jednak jeden oficjalny dokument określający całościowo cele systemu zapewniania jakości. Cele różnych rozwiązań w zakresie zapewniania jakości są wpisane w szereg aktów prawnych i / lub misję i zadania instytucji zajmujących się bezpośrednio zewnętrznym zapewnianiem jakości.

Polska Komisja Akredytacyjna (PKA) (przed 1 października 2011 r. - Państwowa Komisja Akredytacyjna) pełni zarówno funkcję nadzorczą, jak i funkcję doradczą. Z jednej strony, jako jedyny prawnie umocowany organ akredytacyjny, który dokonuje obowiązkowej oceny programowej na wszystkich kierunkach studiów we wszystkich uczelniach, PKA odpowiada za przestrzeganie przez uczelnie różnych wymogów określonych w ogólnokrajowych przepisach. Z drugiej strony, zgodnie z zapisami znowelizowanej ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym (przepisy obowiązujące od 1 października 2011 r.) oraz ze swą misją, PKA działa na rzecz doskonalenia jakości w szkolnictwie wyższym, wykraczając w swych ocenach programowych poza akredytację typu "tak/nie". Umocowana w przepisach ogólnokrajowych Krajowa Rada Akredytacyjna Szkół Pielęgniarek i Położnych (KRASZPiP) (przed 1 stycznia 2012 r. - Krajowa Rada Akredytacyjna Szkolnictwa Medycznego) koncentruje się na funkcji nadzorczej, związanej z obowiązkową akredytacją tylko dwóch kierunków medycznych, pielęgniarstwa i położnictwa.

Funkcję doradczą, wspierającą uczelnie w tworzeniu kultury jakości i podnoszeniu jakości, pełnią środowiskowe komisje akredytacyjne, które zostały powołane samodzielnie przez środowisko akademickie. Funkcjonują one pod auspicjami Konferencji Rektorów Akademickich Szkół Polskich i obejmują swą działalnością poszczególne typy uczelni lub kierunki studiów. Komisje te przyznają również akredytacje, ale nie pełnią formalnie funkcji nadzorczej, ponieważ nie działają na podstawie przepisów krajowych - dokonują oceny jakości na podstawie wniosków dobrowolnie składanych przez uczelnie, a ich decyzje akredytacyjne nie pociągają za sobą skutków prawnych.

Istotną zmianą w systemie zapewniania jakości na początku ubiegłej dekady było utworzenie Państwowej Komisji Akredytacyjnej w styczniu 2002 r. na podstawie znowelizowanej w 2001 r. ustawy o szkolnictwie wyższym i ustawy o wyższych szkołach zawodowych. Do tego czasu pewne zadania związane z jakością (m.in. opiniowanie wniosków o utworzenie nowych uczelni i programów) wykonywała Rada Główna Szkolnictwa Wyższego (RGSW, obecnie Rada Główna Nauki i Szkolnictwa Wyższego) (wybieralny organ przedstawicielski szkolnictwa wyższego). Ponadto istniały jedynie wspomniane wyżej komisje środowiskowe i utworzona w 1997 r., na podstawie odpowiednich przepisów, Komisja Akredytacyjna Wyższego Szkolnictwa Zawodowego (KAWSZ). Działalność KAWSZ obejmowała jedynie wyższe szkoły zawodowe, które prowadziły wyłącznie studia licencjacie/inżynierskie. PKA przejęła zadania akredytacyjne KAWSZ oraz zadania RGSW dotyczące opiniowania wniosków o utworzenie uczelni i programów, a jej zakres działalności objął cały system szkolnictwa wyższego w Polsce. Umożliwiło to wprowadzenie jednolitych obligatoryjnych rozwiązań w zakresie zewnętrznego zapewniania jakości dla wszystkich rodzajów uczelni i kierunków studiów.

W ostatnich latach rozwiązania w zakresie zapewniania jakości wyraźnie wzmocniła nowelizacja ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, która weszła w życie 1 października 2011 r., oraz wydane na jej podstawie przepisy szczegółowe. W znowelizowanych przepisach położono duży nacisk na wewnętrzne systemy zapewniania jakości zgodnie z zasadą przyjętą w Europejskim Obszarze Szkolnictwa Wyższego, że odpowiedzialność za jakość ponoszą przede wszystkim same uczelnie. Obecnie rektorzy odpowiadają za wdrażanie i doskonalenie wewnętrznych systemów zapewniania jakości, przepisy określają pewne obowiązkowe elementy wewnętrznego systemu , a jego funkcjonowanie stanowi istotne kryterium w ocenie zewnętrznej dokonywanej przez Polską Komisję Akredytacyjną. Równocześnie zadania PKA rozszerzono o dokonywanie oceny instytucjonalnej. Nowe przepisy ustawy określają też jednoznacznie, że rolą Konferencji Rektorów jest m.in. wspieranie działań na rzecz systemów zapewniania jakości.

Ponadto znowelizowana ustawa po raz pierwszy powiązała jakość kształcenia z finansowaniem w tym sensie, że z przewidzianej w budżecie państwa dotacji pro-jakościowej Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego przyznaje dodatkowe środki tym jednostkom organizacyjnym uczelni, które otrzymały ocenę wyróżniającą w wyniku oceny programowej PKA. Dotacja pro-jakościowa jest również przeznaczona na dofinansowanie jednostek organizacyjnych uczelni w zakresie wdrażania wewnętrznych systemów poprawy jakości kształcenia i Krajowych Ram Kwalifikacji. W pierwszym przypadku, począwszy od 2012 r., Minister przyznaje przez trzy lata dodatkowe środki nie więcej niż 25 jednostkom uczelni (np. 21 jednostkom na lata 2015-2017), które otrzymały od PKA ocenę wyróżniającą za jakość kształcenia na określonym kierunku. W pierwszym roku kwota dofinansowania dla jednostki organizacyjnej wynosi maksymalnie 1 000 000 złotych (ok. 230 000 euro wg kursu wymiany NBP w maju 2016 r.), a w kolejnych dwóch latach może zostać zwaloryzowana. W drugim przypadku, w drodze otwartego konkursu, przyznaje się środki na realizację nowego lub zmodyfikowanego programu kształcenia i rozwijanie systemu poprawy jakości kształcenia.

Obecnie w ramach tzw. „Pakietu Deregulacji” rząd planuje zmiany dotyczące zarówno samego modelu oceny jakości, w którym należy położyć jeszcze większy nacisk na aspekty jakościowe niż ilościowe, jak i rozwiązania instytucjonalne w zakresie zewnętrznego zapewniania jakości. Zmiany te zostaną wprowadzone nową ustawą o szkolnictwie wyższym, której założenia ma opracować samo środowisko akademickie. W tym celu w lutym 2016 r. Minister Nauki i Szkolnictwa ogłosił konkurs na opracowanie założeń do nowej ustawy. Spośród 15 projektów złożonych przez środowisko akademickie, do końca maja 2016 r. wybrane zostaną maksymalnie trzy projekty. Wyłoniony zespół / wyłonione zespoły przygotuje/ą założenia do ustawy i przeprowadzą konsultacje środowiskowe w okresie od czerwca 2016 r. do stycznia 2017 r. Nowa ustawa ma wejść w życie w październiku 2017 lub 2018 r., zależnie od harmonogramu prac legislacyjnych.

Organy odpowiedzialne

Organy odpowiedzialne za zewnętrzne zapewnianie jakości

Zgodnie z przepisami za zewnętrzne zapewnianie jakości odpowiada Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Polska Komisja Akredytacyjna (PKA), Minister Zdrowia i Krajowa Rada Akredytacyjna Szkół Pielęgniarek i Położnych (KRASzPiP). Ponadto istnieją wspomniane wyżej środowiskowe komisje akredytacyjne, utworzone z inicjatywy środowiska akademickiego i działające obecnie pod auspicjami Konferencji Rektorów Akademickich Szkół Polskich, które nie funkcjonują na podstawie przepisów ogólnokrajowych.

Minister właściwy ds. nauki i szkolnictwa wyższego

Do najważniejszych kompetencji Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego, który wykonuje swe zadania we współpracy z PKA, należy:

  • wydawanie pozwoleń na utworzenie uczelni niepublicznych po zasięgnięciu opinii PKA (procedura, którą można uznać za formę oceny/akredytacji instytucjonalnej ex ante, choć w przepisach nie używa się terminu "ocena" czy "akredytacja" w tym kontekście);
  • przyznawanie uprawnień do prowadzenia studiów wyższych na określonym kierunku i poziomie po zasięgnięciu opinii PKA (forma akredytacji programowej ex ante) (w przypadkach wykraczających poza zakres autonomii uczelni);
  • cofanie lub zawieszanie uprawnień uczelni do prowadzenia studiów wyższych na określonym kierunku i poziomie, na podstawie negatywnej oceny jakości danego programu wydanej przez PKA, oraz przywracanie uprawnień po zasięgnięciu opinii PKA (akredytacja programowa ex post);
  • występowanie w uzasadnionych przypadkach do PKA o ocenę programu w określonej uczelni lub jej jednostce organizacyjnej, która nie została przewidziana w harmonogramie ocen na dany rok, opracowywanym samodzielnie przez PKA (akredytacja programowa ex post).

Polska Komisja Akredytacyjna

Polska Komisja Akredytacyjna została utworzona w 2002 r. (pod nazwą "Państwowa Komisja Akredytacyjna") na podstawie zmian w obowiązującej wówczas ustawie o szkolnictwie wyższym i ustawie o wyższych szkołach zawodowych. Obecnie PKA działa na podstawie Ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym, która określa jej zadania i ogólne ramy funkcjonowania, oraz rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 3 października 2014 r. w sprawie podstawowych kryteriów i zakresu oceny programowej oraz oceny instytucjonalnej. PKA jest jedynym ustawowym organem odpowiedzialnym za obowiązkową zewnętrzną ocenę jakości we wszystkich uczelniach. Najważniejsze zadania PKA obejmują:

  • dokonywanie obowiązkowej oceny programowej (studia I i II stopnia oraz jednolite studia magisterskie) i przedstawianie jej wyników Ministrowi Nauki i Szkolnictwa Wyższego (ocena programowa ex post); negatywna ocena jakości wydana przez PKA może skutkować podjęciem przez ministra decyzji o cofnięciu lub zawieszeniu uprawnień uczelni do prowadzenia danego programu;
  • dokonywanie obowiązkowej oceny instytucjonalnej w jednostkach organizacyjnych uczelni, które spełniają określone warunki (zob. podrozdział "Podejścia i metody zapewniania jakości" niżej) (ocena instytucjonalna ex post);
  • opiniowanie dla Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego wniosków o pozwolenie na utworzenie uczelni niepublicznych (funkcja doradcza wobec ministra w akredytacji instytucjonalnej ex ante);
  • opiniowanie dla Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego wniosków uczelni o nadanie uprawnień do prowadzenia studiów wyższych na określonym kierunku i poziomie (w przypadkach wykraczających poza zakres autonomii uczelni) oraz przywrócenie uprawnień (funkcja doradcza wobec ministra w akredytacji programowej ex ante).

PKA prowadzi także różne inne działania ukierunkowane na podnoszenie jakości kształcenia, m.in. (współ-)organizuje konferencje z cyklu „Forum Jakości”, w których uczestniczą przedstawiciele władz krajowych i środowiska akademickiego oraz pracodawcy, i wydaje publikacje promujące dobre praktyki, np. „Wybrane ‘dobre praktyki’ zarządzania jakością kształcenia w polskich szkołach wyższych’.

Niezależność PKA została potwierdzona w wyniku zewnętrznej oceny tej instytucji, która została przeprowadzona w 2013 r. zgodnie z opracowanymi przez ENQA „Standardami i wskazówkami dotyczącymi zapewniania jakości w Europejskim Obszarze Szkolnictwa Wyższego” (ESG). PKA jest autonomiczną instytucją, której obsługę administracyjną i finansową zapewnia Biuro PKA, finansowane z budżetu państwa; dyrektor Biura PKA jest powoływany, po przeprowadzeniu konkursu, i odwoływany przez Przewodniczącego PKA. Wprawdzie członków PKA (od 80 do 90) powołuje na czteroletnią kadencję Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego, kandydaci są zgłaszani przez Radę Główną Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Konferencję Rektorów Akademickich Szkół Polskich i Konferencję Rektorów Zawodowych Szkół Polskich, Parlament Studentów RP, Krajową Reprezentację Doktorantów, senaty uczelni oraz ogólnokrajowe stowarzyszenia akademickie i organizacje pracodawców. Członkowie PKA mogą zostać odwołani jedynie na wniosek Prezydium PKA. Zadania i ogólne ramy funkcjonowania PKA oraz podstawowe kryteria i zakres przeprowadzanych ocen są określone w przepisach krajowych, natomiast PKA samodzielnie określa swój tryb działania, włącznie z procedurami oceny i szczegółowymi kryteriami oceny jakości, tworzy listę ekspertów uczestniczących w ocenie jakości, powołuje zespoły dokonujące oceny jakości i podejmuje decyzje o przyznaniu określonej oceny jakościowej.

PKA ma status pełnego członka Środkowo- i Wschodnioeuropejskiej Sieci Agencji ds. Zapewniania Jakości w Szkolnictwie Wyższym (Central and Eastern European Network for Quality Assurance in Higher Education, CEENQA) od 2002 r., Europejskiego Konsorcjum na rzecz Akredytacji (European Consortium for Accreditation, ECA) od 2005 r., Międzynarodowej Sieci Agencji ds. Zapewniania Jakości w Szkolnictwie Wyższym (International Network for Quality Assurance Agencies in Higher Education, INQAAHE) od 2007 r. i Europejskiego Stowarzyszenia na rzecz Zapewniania Jakości w Szkolnictwie Wyższym (European Association for Quality Assurance in Higher Education, ENQA) od 2009 r. W 2009 r. została wpisana do Europejskiego Rejestru Agencji ds. Zapewniania Jakości w Szkolnictwie Wyższym (European Quality Assurance Register for Higher Education, EQAR).

Minister właściwy ds. zdrowia i Krajowa Rada Akredytacyjna Szkół Pielęgniarek i Położnych

Minister Zdrowia i Krajowa Rada Akredytacyjna Szkół Pielęgniarek i Położnych (KRASZPiP) (dawniej Krajowa Rada Akredytacyjna Szkolnictwa Medycznego, KRASZM) odpowiadają za obowiązkową akredytację studiów na dwóch kierunkach medycznych, pielęgniarstwie i położnictwie (akredytacja programowa ex ante i ex post). Minister Zdrowia przyznaje akredytacje programowe na podstawie ocen dokonywanych przez KRASzPiP. KRASZM została utworzona na podstawie znowelizowanej ustawy o zawodach pielęgniarki i położnej z dnia 5 lipca 1996 r. i rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 31 lipca 2001 r. w sprawie Krajowej Rady Akredytacyjnej Szkolnictwa Medycznego oraz trybu uzyskiwania akredytacji. Obecnie KRASzPiP działa na podstawie nowej ustawy o zawodach pielęgniarki i położnej z dnia 15 lipca 2011 r. i rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 29 listopada 2012 r. w sprawie Krajowej Rady Akredytacyjnej Szkół Pielęgniarek i Położnych. Zgodnie z przepisami zadania KRASzPiP obejmują:

  • dokonywanie ocen dotyczących spełniania przez uczelnie standardów kształcenia, które zostały określone w przepisach krajowych;
  • prowadzenie bieżącej oceny dotyczącej przestrzegania przez uczelnie standardów kształcenia;
  • występowanie do Ministra Zdrowia z wnioskami o przyznanie akredytacji lub jej cofnięcie w przypadku, gdy uczelnia nie spełnia standardów kształcenia.

Podobnie jak w przypadku PKA, członkowie KRASzPiP (maksymalnie 12) są powoływani przez Ministra Zdrowia na czteroletnią kadencję, a kandydaci są zgłaszani w połowie przez szkoły pielęgniarskie i szkoły położnictwa (jednostki uczelni prowadzące studia I i II stopnia) i w połowie przez samorząd pielęgniarek i położnych oraz stowarzyszenia i organizacje zawodowe pielęgniarek i położnych. KRASzPiP samodzielnie określa szczegółowe kryteria oceny i podejmuje w sposób niezależny decyzje dotyczące spełniania przez uczelnie standardów kształcenia. Minister Zdrowia określa jednak w rozporządzeniu jej tryb działania i sposób przeprowadzania oceny stanowiącej podstawę akredytacji oraz podejmuje ostateczne decyzje akredytacyjne, choć ich podstawę stanowią uchwały KRASZPiP o pozytywnym lub negatywnym zaopiniowaniu wniosku akredytacyjnego uczelni. Ponadto Ministerstwo Zdrowia zapewnia obsługę administracyjną KRASzPiP. Istotna rola Ministerstwa Zdrowia wynika z tego, że ocena KRASzPiP koncentruje się na spełnianiu przez uczelnie standardów kształcenia, które są określane w ogólnokrajowych przepisach.

KRASzPiP nie podlegała ocenie zewnętrznej, nie jest członkiem Europejskiego Stowarzyszenia na rzecz Zapewniania Jakości w Szkolnictwie Wyższym (ENQA) i nie jest wpisana do Europejskiego Rejestru Agencji ds. Zapewniania Jakości w Szkolnictwie Wyższym (EQAR).

Środowiskowe komisje akredytacyjne

Środowiskowe komisje akredytacyjne zostały utworzone w latach 1993-2001 przez środowisko akademickie i nie działają na podstawie przepisów ogólnokrajowych. Obecnie istnieje osiem komisji, które zajmują się zapewnianiem jakości w określonych typach uczelni lub na określonych kierunkach studiów: Komisja Akredytacyjna Akademii Wychowania Fizycznego, Komisja Akredytacyjna Fundacji Promocji i Akredytacji Kierunków Ekonomicznych, Akredytacyjna Komisja Uczelni Artystycznych, Komisja Akredytacyjna Uczelni Medycznych, Komisja Akredytacyjna Uczelni Pedagogicznych, Komisja Akredytacyjna Uczelni Rolniczych, Komisja Akredytacyjna Uczelni Technicznych i Uniwersytecka Komisja Akredytacyjna. Komisje te dokonują ocen programowych na podstawie wniosków dobrowolnie składanych przez uczelnie. Przyznane na podstawie tych ocen akredytacje nie pociągają za sobą skutków prawnych. Komisje te funkcjonują pod auspicjami Konferencji Rektorów Akademickich Szkół Polskich (KRASP), która utworzyła w 2001 r. Komisję Akredytacyjną KRASP z udziałem przewodniczących wszystkich komisji środowiskowych. Komisja ta stanowi forum współdziałania komisji środowiskowych, a jej najważniejszym zadaniem jest opracowywanie i przedstawianie opinii na temat jakości kształcenia oraz wdrażania Krajowych Ram Kwalifikacji.

Środowiskowe komisje akredytacyjne nie są członkami Europejskiego Stowarzyszenia na rzecz Zapewniania Jakości w Szkolnictwie Wyższym (ENQA) i nie są wpisane do Europejskiego Rejestru Agencji ds. Zapewniania Jakości w Szkolnictwie Wyższym (EQAR).

Organy odpowiedziane za wewnętrzne zapewnianie jakości

W znowelizowanej ustawa z dnia 25 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym nadzór nad wdrażaniem i doskonaleniem wewnętrznego systemu zapewniania jakości powierzono rektorom uczelni. Szczegółowe rozwiązania w zakresie wewnętrznego systemu zapewniania jakości są uregulowane w statutach i innych przepisach wewnętrznych uczelni.  Uczelnie powołują pełnomocników rektorów, koordynatorów lub inne osoby, komisje bądź inne gremia i / lub tworzą jednostki zajmujące się bezpośrednio wewnętrznym zapewnianiem jakości.

Podejścia i metody zapewniania jakości

Zewnętrzne zapewnianie jakości

Aktualne rozwiązania w zakresie zewnętrznego zapewniania jakości obejmują:

  • procedury, które można określić jako ocenę/akredytację instytucjonalną: ocena wniosków o utworzenie uczelni niepublicznych oraz ocena instytucjonalna w jednostkach uczelni publicznych i niepublicznych spełniających określone w przepisach warunki;
  • ocenę/akredytację programową: ocena wniosków o nadanie uprawnień do prowadzenia studiów na określonym kierunku i poziomie (w przypadkach wykraczających poza zakres autonomii uczelni) oraz ocena prowadzonych studiów w uczelniach publicznych i niepublicznych.

Ocena/akredytacja instytucjonalna

Ocena/akredytacja instytucjonalna ex ante

W obowiązujących przepisach nie używa się terminu „akredytacja instytucjonalna”, ale przepisy określają obowiązkową procedurę wydawania pozwoleń na utworzenie uczelni niepublicznej (uczelnie publiczne tworzy się na mocy ogólnokrajowych przepisów). Za tak rozumianą ocenę/akredytację instytucjonalną ex ante odpowiada Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego wspierany przez Polską Komisję Akredytacyjną. Wnioski są składane przez osoby fizyczne lub prawne do Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego, a następnie opiniowane przez PKA. Pozwolenia na utworzenie uczelni niepublicznej wydaje minister na czas nieokreślony. Minister nie jest prawnie zobowiązany do podjęcia decyzji zgodnej z opinią PKA. Jednak w praktyce podejmuje inną decyzję niż rekomendowana przez PKA jedynie w wyjątkowych przypadkach, uzasadnionych względami, które nie są związane z jakością wniosku (np. odmowa pozwolenia pomimo pozytywnej opinii PKA ze względu na brak zapotrzebowania na absolwentów określonych kierunków w danym regionie).

PKA wydaje na ogół opinie o wnioskach na podstawie analizy złożonych przez wnioskodawcę dokumentów, ale procedura przewiduje też wizytacje w uzasadnionych przypadkach. W ocenie wniosków PKA uwzględnia elementy omówione w podrozdziale „Ocena / akredytacja programowa ex-ante” niżej, ponieważ tworzone uczelnie występują również o nadanie uprawnień do prowadzenia studiów wyższych na określonym kierunku i poziomie kształcenia. Kryteria są opublikowane na stronie internetowej Komisji. 

Ocena/akredytacja instytucjonalna ex post

Obowiązująca od 1 października 2011 r., znowelizowana ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym umożliwiła Polskiej Komisji Akredytacyjnej dokonywanie oceny instytucjonalnej ex post. Ocena instytucjonalna nie dotyczy całych uczelni, lecz jednostek organizacyjnych uczelni, w których na większości prowadzonych kierunków studiów została już dokonana ocena programowa i które nie uzyskały oceny negatywnej w wyniku oceny programowej przeprowadzonej w ciągu 5 lat poprzedzających ocenę instytucjonalną, a w przypadku oceny warunkowej jej uzasadnienie nie dotyczyło konstrukcji i funkcjonowania wewnętrznego systemu zapewniania jakości. W ramach oceny instytucjonalnej PKA ocenia także jakość kształcenia na studiach trzeciego stopnia / doktoranckich i studiach podyplomowych (ocena programowa obejmuje wyłącznie studia pierwszego i drugiego stopnia oraz jednolite studia magisterskie).

Zgodnie z kryteriami przeprowadzana przez PKA ocena instytucjonalna ex post obejmuje następujące osiem aspektów:

  1. Zgodność działania jednostki z misją i strategią rozwoju uczelni
  2. Funkcjonowanie i doskonalenie wewnętrznego systemu zapewniania jakości kształcenia
  3. Efektywność polityki kadrowej realizowanej w jednostce
  4. Zapewnienie rozwoju bazy dydaktycznej i naukowej zgodnie ze strategią rozwoju jednostki
  5. Współdziałanie z otoczeniem społecznym, gospodarczym lub kulturalnym, współpraca z krajowymi i zagranicznymi instytucjami akademickimi naukowymi
  6. Funkcjonowanie systemu wsparcia studentów i doktorantów
  7. Jakość kształcenia na studiach doktoranckich
  8. Jakość kształcenia na studiach podyplomowych

Kryteria te, wraz ze szczegółowymi pod-kryteriami, są opublikowane na stronie internetowej PKA.

W ocenie uwzględnia się też akredytacje i certyfikaty przyznane przez krajowe i międzynarodowe komisje branżowe dokonujące oceny w wybranych obszarach kształcenia i agencje akredytacyjne zarejestrowane w Europejskim Obszarze Szkolnictwa Wyższego lub agencje, z którymi PKA zawarła umowy o uznawaniu decyzji akredytacyjnych.

W rezultacie oceny instytucjonalnej PKA przyznaje ocenę wyróżniającą (na 8 lat), ocenę pozytywną (na 6 lat) – chyba że pojawią się przesłanki wcześniej oceny, ocenę warunkową (z określeniem terminu powtórnej oceny) lub ocenę negatywną. W trakcie powtórnej oceny po przyznaniu oceny warunkowej PKA ocenia efekty działań naprawczych odnoszących się do poszczególnych zastrzeżeń i zarzutów, które zostały wymienione w pierwszej ocenie, oraz zasadność i skutki innych zmian wprowadzonych w danej jednostce. Jednostki uczelni, które otrzymały wyróżniającą lub pozytywną ocenę instytucjonalną, nie podlegają ocenom programowym przez okres obowiązywania oceny. W rezultacie negatywnej oceny instytucjonalnej PKA kontynuuje oceny programowe w danej jednostce.

Ocena instytucjonalna odbywa się zgodnie z taką samą procedurą jak w przypadku oceny programowej (zob. niżej), ale zespoły oceniające liczą więcej osób (od 3 do 9), a w ich skład wchodzą nie tylko eksperci akademiccy, eksperci formalno-prawni i eksperci-studenci, ale także eksperci-doktoranci i przedstawiciele pracodawców

Ocena/akredytacja programowa

Istniejące rozwiązania obejmują zarówno ocenę/akredytację programową ex ante, jak i ocenę/akredytację ex post.

Ocena/akredytacja programowa ex ante

Dokonywana przez Polską Komisję Akredytacyjną ocena programowa ex ante dotyczy nadawania uprawnień do prowadzenia studiów wyższych (studiów I i II stopnia oraz jednolitych studiów magisterskich) na określonym kierunku i poziomie tym podstawowym jednostkom organizacyjnym uczelni publicznych i niepublicznych, które nie mogą samodzielnie uruchamiać programów, ponieważ nie spełniają ustalonych w przepisach wymogów (odnoszących się do uprawnień do nadawania stopnia naukowego doktora habilitowanego). Podobnie jak w przypadku oceny/akredytacji instytucjonalnej, decyzje o nadaniu uprawnień do prowadzenia studiów podejmuje Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego, wspierany przez PKA, która opiniuje wnioski o nadanie uprawnień.

Również podobnie jak w przypadku oceny/akredytacji instytucjonalnej ex ante, procedura opiniowania wniosków przez PKA obejmuje na ogół wyłącznie analizę dokumentów złożonych przez uczelnię oraz recenzji, ale PKA może przeprowadzać wizytacje w przypadku uzasadnionych zastrzeżeń dotyczących rzetelności podanych informacji. Uczelnie występujące o nadanie uprawnień muszą wykazać we wniosku, że spełniają wymogi określone w rozporządzeniu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 3 października 2014 r. w spawie warunków prowadzenia studiów na określonym kierunku i poziomie kształcenia. Warunki te odnoszą się m.in. do programu kształcenia (z uwzględnieniem opisu zakładanych efektów kształcenia i punktów ECTS), liczby i kwalifikacji nauczycieli, infrastruktury i wewnętrznego systemu zapewniania jakości. Oceniając wnioski, PKA uwzględnia sześć następujących elementów: 1) program(y) kształcenia: zakładane efekty kształcenia, program studiów, włącznie z planowanym procesem realizacji efektów i metodami weryfikacji osiągniętych efektów; spełnienie wymogów dotyczących minimum kadrowego i kwalifikacji kadry akademickiej; dostęp do infrastruktury dydaktycznej i literatury; 2) warunki prowadzenia kształcenia na odległość (jeśli jest przewidziane); 3) dostosowanie zakładanych efektów kształcenia do potrzeb rynku pracy: wykorzystanie opinii podmiotów społeczno-gospodarczych w tworzeniu programów kształcenia oraz zakładane efekty kształcenia dotyczące praktyk; 4) dostosowanie programów i planów studiów do standardów kształcenia (jeśli zostały określone na poziomie krajowym); 5) dostosowanie programów i planów studiów do standardów kształcenia nauczycieli (jeśli takie kształcenie jest przewidziane); 6) wewnętrzny system zapewniania jakości kształcenia. Szczegółowe kryteria stosowane przez PKA są opublikowane na jej stronie internetowej.

W ramach oceny programowej ex ante Krajowa Rada Akredytacyjna Szkół Pielęgniarek i Położnych ocenia spełnianie określonych w przepisach ogólnokrajowych standardów kształcenia dla kierunków pielęgniarstwo i położnictwo w uczelniach, które rozpoczynają kształcenie. Ocena ta, stanowiąca podstawę akredytacji przyznawanej przez Ministra Zdrowia, jest dokonywana według takich samych kryteriów jak ocena programowa ex post (zob. niżej). Kryteria są dostępne na stronie KRASzPiP.

Ocena / akredytacja programowa ex post

Ocenę programową ex post przeprowadzają: Polska Komisja Akredytacyjna, Krajowa Rada Akredytacyjna Szkół Pielęgniarek i Położnych oraz środowiskowe komisje akredytacyjne. Rozwiązania stosowane przez te instytucje różnią się nieco od siebie, zależnie od statusu i zakresu działalności tych instytucji.

Oceny dokonywane przez Polską Komisję Akredytacyjną

Obowiązkową ocenę programową na wszystkich kierunkach studiów pierwszego i drugiego stopnia oraz jednolitych studiów magisterskich we wszystkich uczelniach przeprowadza wyłącznie Polska Komisja Akredytacyjna. Oceny są dokonywane zgodnie z harmonogramem przyjmowanym corocznie przez PKA, przy czym ocena może również mieć miejsce na wniosek ministra lub danej uczelni. Częstotliwość ocen jest określona w Statucie PKA, opublikowanym na jej stronie internetowej, i zależy od poprzedniej oceny.

PKA przyznaje cztery oceny, wyróżniającą, pozytywną, warunkową i negatywną, kładąc w ten sposób większy nacisk na poziomy jakości niż w przypadku ocen akredytacyjnych „tak/nie”. Jeżeli nie zaistnieją okoliczności uzasadniające wcześniejszą ocenę, w przypadku oceny wyróżniającej kolejna ocena ma miejsce po 8 latach, w przypadku oceny pozytywnej po 6 latach, a w przypadku oceny warunkowej PKA określa każdorazowo termin powtórnej oceny. Programy, które uzyskały te oceny, są automatycznie uznawane za akredytowane. W przypadku oceny negatywnej Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego może zawiesić lub cofnąć uprawnienia uczelni do prowadzenia danego programu. W przypadku zawieszenia uprawnień minister może je przywrócić po zasięgnięciu opinii PKA, a w przypadku cofnięcia program może być ponownie uruchomiony zgodnie z określoną w przepisach procedurą tworzenia programów i podlega ocenie jako nowy program zgodnie z harmonogramem ocen PKA.

Ocenę przeprowadzają zespoły złożone z członków PKA i ekspertów powoływanych przez PKA, którym przewodniczą członkowie Komisji. Wymogi dotyczące składu zespołów są określone w wewnętrznych regulacjach PKA. W przypadku oceny programowej zespół tworzy od 2 do 7 osób – oprócz członka PKA w skład zespołu wchodzą:

  • eksperci akademiccy – nauczyciele akademiccy (włącznie, choć rzadziej, z zagranicznymi nauczycielami) o uznanym dorobku naukowym lub artystycznym i znacznym doświadczeniu dydaktycznym, proponowani przez działające w PKA Zespoły ds. Kierunków Studiów,
  • eksperci studenccy – studenci posiadający wiedzę i doświadczenie w zakresie organizacji uczelni i toku studiów, proponowani przez Przewodniczącego Parlamentu Studentów RP,
  • eksperci formalno-prawni (oceniający zgodność prowadzonego kształcenia z przepisami prawnymi) – osoby posiadające gruntowną wiedzę z zakresu prawnych i organizacyjnych podstaw funkcjonowania uczelni, proponowani przez Dyrektora Biura PKA.

Eksperci PKA są powoływani zgodnie z procedurą i kryteriami opublikowanymi na stronie internetowej PKA i obowiązkowo uczestniczą w szkoleniu. Zarówno członkowie PKA, jak i wszyscy eksperci są pełnoprawnymi członkami zespołu oceniającego, który analizuje raport uczelni z samooceny, przeprowadza wizytację oraz opracowuje i przedkłada PKA raport z oceny, włącznie z opinią na temat jakości programu.

PKA przeprowadza oceny programowe ex-post według następujących sześciu kryteriów, które uwzględniają specyfikę dwóch profili kształcenia, ogólnoakademickiego i praktycznego:

  1. Jednostka sformułowała koncepcję kształcenia i realizuje na ocenianym kierunku studiów program kształcenia umożliwiający osiągnięcie zakładanych efektów kształcenia.
  2. Liczba i jakość kadry naukowo-dydaktycznej oraz prowadzone w jednostce badania naukowe zapewniają realizację programu kształcenia na ocenianym kierunku oraz osiągnięcie przez studentów zakładanych efektów kształcenia.
  3. Współpraca z otoczeniem społecznym, gospodarczym lub kulturalnym w procesie kształcenia.
  4. Jednostka dysponuje infrastrukturą dydaktyczną i naukową umożliwiającą realizację programu kształcenia o profilu ogólnoakademickim / infrastrukturą dydaktyczną umożliwiającą realizację programu o profilu praktycznym i osiągnięcie przez studentów zakładanych efektów kształcenia, a także prowadzenie badań naukowych (wyłącznie w odniesieniu do profilu ogólnoakademickiego).
  5. Jednostka zapewnia studentom wsparcie w procesie uczenia się, prowadzenia badań naukowych (wyłącznie w odniesieniu do profilu ogólnoakademickiego) i wchodzenia na rynek pracy.
  6. W jednostce działa skuteczny wewnętrzny system zapewniania jakości kształcenia zorientowany na ocenę realizacji efektów kształcenia i doskonalenia programu kształcenia oraz podniesienie jakości na ocenianym kierunku studiów.

Kryteria, wraz ze szczegółowymi pod-kryteriami, są opublikowane na stronie internetowej PKA.

Wewnętrzny system zapewniania jakości ocenia się z uwzględnieniem standardów zawartych we wspomnianych wyżej „Europejskich standardach i wskazówkach” (ESG). W ocenie uwzględnia się też akredytacje i certyfikaty przyznane przez krajowe i międzynarodowe komisje branżowe dokonujące oceny w wybranych obszarach kształcenia i agencje akredytacyjne zarejestrowane w Europejskim Obszarze Szkolnictwa Wyższego lub agencje, z którymi PKA zawarła umowy o uznawaniu decyzji akredytacyjnych.

W trakcie powtórnej oceny programowej, przeprowadzanej w przypadku wcześniejszego przyznania oceny warunkowej, PKA ocenia skuteczność działań naprawczych odnoszących się do poszczególnych zastrzeżeń i zarzutów, które zostały wymienione w pierwszej ocenie, oraz zasadność i skutki innych zmian wprowadzonych w danej jednostce. Podsumowanie zawiera wnioski dotyczące skuteczności i kompletności wprowadzonych zmian.

Procedura oceny uwzględnia zalecane w ESG etapy i obejmuje: przygotowanie przez uczelnię raportu z samooceny (lub raportu z działań naprawczych w przypadku powtórnej oceny); wizytację przeprowadzaną przez zespół oceniający; opracowanie przez zespół raportu; przekazanie raportu ocenianej uczelni; przedstawienie przez uczelnię odpowiedzi na raport; sformułowanie propozycji oceny przez odpowiedni Zespół ds. Obszaru Kształcenia PKA; podjęcie uchwały z oceną jakości przez Prezydium PKA; opublikowanie oceny wraz z uzasadnieniem oraz raportu z oceny.

Przyznane przez PKA oceny, włącznie z ocenami negatywnymi, wraz z uzasadnieniem są publikowane na stronie internetowej PKA i w Biuletynie Informacji Publicznej. Na swej stronie internetowej Komisja zamieszcza także obowiązkowo szczegółowe raporty z dokonanych ocen. Ponadto PKA publikuje roczne raporty ze zbiorczą analizą ocen oraz analityczne raporty dla poszczególnych grup kierunków studiów, które umożliwiają całościową ocenę jakości kształcenia w uczelniach i planowanie na tej podstawie działań służących podnoszeniu jakości.

Jednym z rozwiązań, które ma zapewnić odpowiednią jakość procedur i kryteriów oceny PKA, jest ankieta, którą od 2009 r. mogą wypełniać wszystkie ocenione uczelnie uczelni. W ankiecie uczelnie mają możliwość ocenienia rozwiązań stosowanych przez PKA oraz przedstawienia propozycji zmian. Wyniki ankiety są publikowane na stronie internetowej i w corocznym sprawozdaniu z działalności PKA. Zgodnie z ESG, PKA podlega również ocenie zewnętrznej przynajmniej raz na 5 lat (ostatnia ocena w 2013 r.). Ponadto funkcję opiniodawczo-doradczą wobec PKA pełni powołana pod koniec 2009 r. Rada Konsultacyjna PKA, w której skład wchodzą przewodniczący Konferencji Rektorów Akademickich Szkół Polskich i Zawodowych Szkół Polskich, przedstawiciele organizacji pracodawców, były przewodniczący PKA oraz eksperci zagraniczni.

Oceny dokonywane przez Krajową Radę Akredytacyjną Szkół Pielęgniarek i Położnych

Oceny programowe ex post dokonywane przez Krajową Radę Akredytacyjną Szkół Pielęgniarek i Położnych dotyczą wyłącznie dwóch kierunków studiów – pielęgniarstwa i położnictwa. Te dwa kierunki podlegają obowiązkowej akredytacji przyznawanej przez Ministra Zdrowia na podstawie ocen KRASzPiP. Oceny KRASzPiP nie są określane w przepisach jako oceny jakości kształcenia, lecz jako oceny spełniania przez uczelnie standardów kształcenia. Zgodnie z tym założeniem oceny KRASzPiP służą podjęciu decyzji akredytacyjnych typu „tak/nie”, bez różnicowania poziomu jakości ocenianych programów.

Częstotliwość ocen wyznacza okres ważności akredytacji, którą przyznaje się na okres od 3 do 5 lat. Konsekwencją cofnięcia akredytacji jest wstrzymanie rekrutacji studentów w danej uczelni do czasu ponownego uzyskania akredytacji.

Ocenę przeprowadza zespół oceniający, który składa się z nauczycieli akademickich kształcących pielęgniarki i położne. W wizytacjach przeprowadzanych przez zespół nie uczestniczą nauczyciele z ocenianej uczelni. Regulacje dotyczące KRASzPiP nie wymagają udziału przedstawicieli studentów czy ekspertów zagranicznych.

Podobnie jak ocena ex ante ocena ex post jest dokonywana przez KRASzPiP na podstawie czterech następujących bloków kryteriów, opartych na standardach kształcenia dla dwóch ocenianych kierunków, które są dostępne na stronie internetowej Rady:

  1. Sposób realizacji programu (m.in. program studiów i efekty kształcenia, związek treści programowych, form zajęć i metod dydaktycznych z efektami kształcenia, zgodność programu i praktyk ze standardami, wymogi godzinowe, punkty ECTS, dokumentacja oceny postępów studentów, egzamin dyplomowy)
  2. Kadra prowadząca kształcenie (m.in. zgodność z wymaganym minimum kadrowym, kwalifikacje / uprawnienia nauczycieli, stosunek liczbowy nauczycieli i studentów);
  3. Baza dydaktyczna (m.in. struktura organizacyjna, baza materialna i dydaktyczna, rozwiązania dotyczące odbywania praktyk przez studentów)
  4. Ocena jakości kształcenia i osiągnięcia uczelni (m.in. opracowany system zapewniania jakości, funkcjonowanie komisji ds. wewnętrznej oceny jakości kształcenia, jej kryteria i narzędzia oceny, zakres wewnętrznej oceny jakości oraz analiza zbieranych informacji pod katem doskonalenia procesu kształcenia i prowadzenie oceny przydatności zawodowej absolwenta/monitorowanie karier absolwentów)

Akredytację na okres dłuższy niż 3 lata przyznaje się w przypadku spełnienia kilku dodatkowych kryteriów określonych w każdym z czterech bloków (np. modułowa struktura programu i uwzględnienie w programie kształcenia współpracy międzynarodowej w pierwszym bloku czy współpraca dydaktyczna i naukowa z ośrodkami zagranicznymi w czwartym bloku).

Procedura oceny obejmuje następujące etapy: złożenie przez uczelnię wniosku o akredytację; rozpatrzenie wniosku przez KRASzPiP; wizytacja; opracowanie protokołu z wizytacji; przekazanie protokołu uczelni w celu przedstawienia uwag; podjęcie przez KRASzPiP uchwały o pozytywnym lub negatywnym zaopiniowaniu wniosku uczelni; wystąpienie KRASzPiP do Ministra Zdrowia z wnioskiem o wydanie, odmowę lub cofnięcie akredytacji; wydanie certyfikatu akredytacyjnego, odmowa przyznania lub cofnięcie akredytacji przez Ministra Zdrowia. KRASzPiP publikuje wyłącznie nazwy uczelni i kierunków, które uzyskały akredytację, oraz termin jej ważności.

Regulacje dotyczące KRASzPiP nie przewidują konkretnych rozwiązań, które służyłyby zapewnianiu jakości jej procedur, ani cyklicznej zewnętrznej oceny tej instytucji.

Oceny dokonywane przez środowiskowe komisje akredytacyjne

Każda z ośmiu istniejących obecnie środowiskowych komisji akredytacyjnych działa na podstawie własnych regulacji wewnętrznych, które określają procedury, obszary i szczegółowe kryteria oceny, z uwzględnieniem specyfiki ocenianych typów uczelni i kierunków studiów. Informacje te są publikowane na stronach internetowych poszczególnych komisji. Niezależnie od pewnych różnic w przyjętych podejściach, oceny kształcenia dokonywane przez komisje środowiskowe obejmują m.in. dydaktykę i badania prowadzone przez oceniane uczelnie, kadrę dydaktyczną, bazę dydaktyczną, sprawy studenckie i wewnętrzne zapewnianie jakości. Procedura akredytacji przewiduje złożenie przez uczelnię raportu z samooceny, wizytację, opracowanie raportu i przekazanie go uczelni w celu przedstawienia uwag oraz publikację informacji o kierunkach, które uzyskały akredytację w poszczególnych uczelniach, wraz z terminem ważności akredytacji. Ocena kończy się przyznaniem lub odmową przyznania akredytacji, ale decyzje te nie pociągają za sobą skutków prawnych, ponieważ komisje środowiskowe nie działają na podstawie przepisów krajowych i tym samym nie wydają prawnie wiążących decyzji.

Wewnętrzne zapewnianie jakości

Znowelizowana ustawa z dnia 25 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym nakłada na uczelnie obowiązek wdrożenia wewnętrznego systemu zapewniania jakości i powierza nadzór nad tworzeniem i doskonaleniem tego systemu rektorowi uczelni. Jednostki organizacyjne uczelni rozpoczynające kształcenie na nowym kierunku studiów są zobowiązane do wdrożenia wewnętrznego systemu zapewniania jakości od dnia rozpoczęcia kształcenia zgodnie z rozporządzeniem Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 3 października 2014 r. w sprawie warunków prowadzenia studiów na określonym kierunku i poziomie kształcenia. Wewnętrzny system zapewniania jakości musi obejmować cały proces kształcenia, włącznie z metodami weryfikacji efektów kształcenia, metodami wykorzystywania wniosków z dokonywanych przez studentów ocen nauczycieli, oceną realizacji zakładanych efektów kształcenia, wykorzystywaniem wniosków z monitorowania karier zawodowych absolwentów oraz działaniami służącymi zapobieganiu plagiatom i ich wykrywaniu.

Ustawa zobowiązuje również uczelnie do oceny pracy nauczycieli akademickich przynajmniej raz na dwa lata, a w przypadku nauczycieli z tytułem naukowym profesora, którzy są zatrudnieni na podstawie mianowania, nie rzadziej niż raz na cztery lata. Oceny nauczycieli dokonuje podmiot wskazany w statucie uczelni, a dotyczy ona w szczególności wypełniania przez nauczycieli swych ustawowych obowiązków oraz przestrzegania prawa autorskiego i prawa własności przemysłowej. W ocenie pracy uwzględnia się ocenę przedstawianą przez studentów i doktorantów.

Szczegółowe rozwiązania w zakresie wewnętrznego zapewniania jakości określają statuty i inne przepisy wewnętrzne uczelni. Są one uwzględniane w kryteriach zewnętrznej oceny programowej dokonywanej obowiązkowo przez Polską Komisję Akredytacyjną i Krajową Radę Akredytacyjną Szkół Pielęgniarek i Położnych, jak również w ocenach środowiskowych komisji akredytacyjnych.

Zbiorcze raporty dotyczące jakości w szkolnictwie wyższym

Na poziomie krajowym podstawowym źródłem zbiorczych informacji o jakości w szkolnictwie wyższym są coroczne raporty Polskiej Komisji Akredytacyjnej. Raporty zawierają dane statystyczne dotyczące opiniowania wniosków w ramach oceny / akredytacji ex ante i ocen dokonanych w ramach akredytacji ex post oraz bardziej szczegółowe analizy ocen instytucjonalnych i ocen programowych według dziedzin kształcenia lub grup kierunków studiów. W rozdziałach analitycznych PKA omawia m.in. mocne i słabe strony uczelni, zmiany i trendy oraz wpływ swych działań na podnoszenie jakości. Raporty są przesyłane m.in. właściwym ministrom, Parlamentowi, Konferencjom Rektorów i Radzie Głównej Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz publikowane na stronie internetowej PKA (http://www.pka.edu.pl/). Wnioski są wykorzystywane w decyzjach strategicznych dotyczących zapewniania jakości w szkolnictwie wyższym, jak i przez samą PKA w doskonaleniu jej procesów.