This page was last modified on 1 March 2016, at 17:09.

Polska:Wprowadzenie

Z Eurydice

Wprowadzenie Polska

Contents

Polska:Uwarunkowania polityczne, społeczne i ekonomiczne oraz kierunki rozwoju

Polska:Rys historyczny

Polska:Główne instytucje wykonawcze i ustawodawcze

Polska:Ludność: sytuacja demograficzna, języki, wyznania

Polska:Sytuacja polityczna i gospodarcza

Polska:Organizacja systemu edukacji. Administracja edukacyjna

Polska:Zasady i podstawy prawne systemu edukacji

Polska:Strategia uczenia się przez całe życie

Polska:Organizacja i struktura systemu edukacji

Polska:Organizacja prywatnej edukacji

Polska:Krajowe Ramy Kwalifikacji

Polska:Zarządzanie i kierowanie edukacją na szczeblu krajowym i/lub regionalnym (szczebel województwa)

Polska:Zarządzanie i kierowanie edukacją na szczeblu lokalnym (szczebel gminy i powiatu) i/lub instytucjonalnym (szkołą/placówką oświatową/uczelnią)

Polska:Dane statystyczne dotyczące organizacji i administracji systemu edukacji

Polska:Finansowanie edukacji

Polska:Finansowanie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Finansowanie szkolnictwa wyższego

Polska:Finansowanie kształcenia dorosłych

Polska:Wczesna edukacja i opieka (ECEC)

Polska:Organizacja opieki w żłobkach

Polska:Kształcenie na poziomie żłobków

Polska:System oceniania na poziomie żłobków

Polska:Organizacja edukacji i opieki na poziomie przedszkoli

Polska:Kształcenie na poziomie przedszkoli

Polska:System oceniania na poziomie przedszkoli

Polska:Warianty organizacyjne i struktury alternatywne na poziomie wczesnej edukacji i opieki

Polska:Szkolnictwo podstawowe

Polska:Organizacja szkolnictwa podstawowego

Polska:Kształcenie na poziomie szkół podstawowych

Polska:System oceniania w szkołach podstawowych

Polska:Warianty organizacyjne oraz struktury alternatywne w szkolnictwie podstawowym

Polska:Szkolnictwo średnie i policealne

Polska:Organizacja szkolnictwa średniego I stopnia

Polska:Kształcenie na poziomie szkół średnich I stopnia

Polska:System oceniania w szkołach średnich I stopnia

Polska:Organizacja ogólnokształcącego szkolnictwa średniego II stopnia

Polska:Kształcenie na poziomie ogólnokształcących szkół średnich II stopnia

Polska:System oceniania w ogólnokształcących szkołach średnich II stopnia

Polska:Organizacja zawodowego szkolnictwa średniego II stopnia

Polska:Kształcenie na poziomie zawodowych szkół średnich II stopnia

Polska:System oceniania w zawodowych szkołach średnich II stopnia

Polska:Organizacja szkolnictwa policealnego

Polska:Kształcenie na poziomie szkół policealnych

Polska:System oceniania w szkołach policealnych

Polska:Szkolnictwo wyższe

Polska:Rodzaje instytucji szkolnictwa wyższego

Polska:Studia wyższe I stopnia

Polska:Studia licencjackie i inżynierskie

Polska:Kolegia

Polska:Studia wyższe II stopnia

Polska:Jednolite studia magisterskie

Polska:Studia doktoranckie

Polska:Kształcenie dorosłych

Polska:Podział odpowiedzialności

Polska:Bieżące priorytety polityczne

Polska:Instytucje kształcenia dorosłych

Polska:Programy kształcenia dorosłych

Polska:Zatwierdzanie efektów kształcenia w edukacji pozaformalnej i nieformalnej

Polska:Nauczyciele

Polska:Kształcenie nauczycieli wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Warunki pracy nauczycieli wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Doskonalenie zawodowe nauczycieli wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Kształcenie nauczycieli akademickich

Polska:Warunki pracy nauczycieli akademickich

Polska:Doskonalenie zawodowe nauczycieli akademickich

Polska:Kształcenie nauczycieli edukacji dorosłych

Polska:Warunki pracy nauczycieli w szkolnictwie dla dorosłych

Polska:Doskonalenie zawodowe nauczycieli edukacji dorosłych

Polska:Kadra kierownicza i inni pracownicy sektora edukacji

Polska:Kadra kierownicza we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Pozostały personel w placówkach wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej i personel współpracujący z tymi placówkami

Polska:Kadra odpowiedzialna za poradnictwo we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Kadra monitorująca jakość kształcenia (nadzór pedagogiczny) we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Kadra kierownicza w szkolnictwie wyższym

Polska:Pozostały personel w szkolnictwie wyższym

Polska:Kadra kierownicza w kształceniu dorosłych

Polska:Pozostały personel w kształceniu dorosłych

Polska:Zapewnianie jakości kształcenia

Polska:Zapewnianie jakości kształcenia we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Zapewnienie jakości kształcenia w szkolnictwie wyższym

Polska:Zapewnianie jakości kształcenia w kształceniu dorosłych

Polska:Wsparcie pedagogiczne i poradnictwo

Polska:Kształcenie integracyjne na poziomie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Kształcenie specjalne na poziomie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Środki wsparcia dla uczniów ze środowisk defaworyzowanych na poziomie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Orientacja i poradnictwo na poziomie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Środki wsparcia dla studentów ze środowisk defaworyzowanych

Polska:Orientacja i poradnictwo na poziomie szkolnictwa wyższego

Polska:Środki wsparcia dla słuchaczy ze środowisk defaworyzowanych

Polska:Orientacja i poradnictwo w kształceniu dorosłych

Polska:Mobilność i umiędzynarodowienie

Polska:Mobilność: programy, projekty, inicjatywy we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Mobilność: programy, projekty, inicjatywy w szkolnictwie wyższym

Polska:Mobilność: programy, projekty, inicjatywy w kształceniu dorosłych

Polska:Wymiar międzynarodowy: programy nauczania, partnerstwa, sieci we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Wymiar międzynarodowy: programy nauczania, partnerstwa, sieci w szkolnictwie wyższego

Polska:Wymiar międzynarodowy: programy nauczania, partnerstwa, sieci w kształceniu dorosłych

Polska:Umowy dwustronne i współpraca globalna

Polska:Bieżące reformy

Polska:Reformy w dziedzinie wczesnej edukacji i opieki

Polska:Reformy w dziedzinie edukacji szkolnej

Polska:Reformy w dziedzinie kształcenia zawodowego i edukacji dorosłych

Polska:Reformy w dziedzinie studiów wyższych

Polska:Reformy w dziedzinie kompetencji przekrojowych i zatrudnialności

Polska:Perspektywa europejska

Polska:Legislacja

Polska:Instytucje

<index>

 

News Feed Polska

Wprowadzenie

Polski system edukacji przeszedł od czasów transformacji ustrojowej (upadku systemu komunistycznego) w 1989 r. głębokie zmiany dotyczące zarówno podstawy programowej, jak też struktury, organizacji i zarządzania. W wyniku przemian wykształciły się jego charakterystyczne cechy:

  • połączenie elementów centralizacji (za co poprzez regulacje prawne odpowiada Minister Edukacji Narodowej i Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego) i decentralizacji administrowania placówkami edukacyjnymi (za co odpowiadają jednostki samorządu terytorialnego);
  • system zewnętrznych egzaminów przeprowadzanych na zakończenie każdego etapu edukacji szkolnej. Udział w egzaminie jest obowiązkowy dla ukończenia nauki w szkole podstawowej i średniej I stopnia, nie jest zaś obowiązkowy dla uczniów w szkołach średnich II stopnia, jednak absolwenci tych szkół muszą zdać zewnętrzny egzamin maturalny, by kontynuować naukę na poziomie wyższym;
  • specyficzna pozycja zawodowa nauczyciela. Regulowana jest ona przez osobną ustawę (Kartę Nauczyciela), określającą zasady zatrudniania, wynagradzania, zwalniania nauczycieli oraz ścieżkę awansu zawodowego;
  • dominacja szkolnictwa publicznego nad prywatnym. W edukacji szkolnej liczba publicznych placówek edukacyjnych i uczniów uczęszczających do nich znacząco przeważa nad liczbą szkół niepublicznych i ich uczniów. W szkolnictwie wyższym również zdecydowana większość studentów studiuje na uczelniach publicznych.

Etapy edukacji

Kształcenie obowiązkowe trwa w Polsce 10 lat i obejmuje ostatni rok edukacji przedszkolnej, 6-letnią szkołę podstawową oraz 3-letnie gimnazjum.

W polskim systemie edukacji oddzielono obowiązek szkolny i obowiązek nauki. Obowiązek szkolny (tj. obowiązek uczęszczania do szkoły podstawowej i szkoły ponadpodstawowej I stopnia) dotyczy dzieci i młodzieży w wieku 6-16 lat. Obowiązek nauki odnosi się do młodzieży w wieku 16-18 lat i może być realizowany w formie szkolnej (nauka w szkole ponadpodstawowej II stopnia) lub pozaszkolnej (realizowanie przygotowania zawodowego u pracodawcy).

Kolejne etapy edukacji to:

  • Wczesna edukacja i opieka– składają się z dwóch etapów, dla dzieci w wieku 0-3 lata i 3-5 lat. Dla każdego z etapów przewidziano inne instytucje: żłobki i kluby dziecięce (dzieci w wieku 0-3 lata) oraz przedszkola, oddziały przedszkolne w szkołach podstawowych, zespoły wychowania przedszkolnego i punkty przedszkolne (dzieci w wieku 3-5 lat). Uczęszczanie do żłobka jest nieobowiązkowe. Żłobki nie są częścią systemu edukacji, podlegają Ministerstwu Pracy i Polityki Społecznej. Edukacja przedszkolna jest nieobowiązkowa dla dzieci w wieku 3-4 lata i obowiązkowa dla 5-latków. Od września 2015 r. każdy 4-latek ma prawo do miejsca w przedszkolu.
  • Szkolnictwo podstawowe – nauka jest realizowana w 6-letnich obowiązkowych szkołach podstawowych. Do roku szkolnego 2013/2014 naukę w szkole podstawowej rozpoczynały dzieci 7-letnie. Od roku szkolnego 2014/2015 wiek rozpoczęcia nauki w szkole podstawowej został stopniowo obniżony do 6 lat, ale w pierwszym roku zmiana będzie wprowadzona stopniowo, tj. obowiązkową naukę w szkole podstawowej rozpoczynają wówczas tylko dzieci 6-letnie urodzone w pierwszej połowie roku, a pozostałe dzieci – w następnym roku szkolnym. Poczynając od września 2015 (roku szkolny 2015/2016) wszystkie dzieci 6-letnie będą już obowiązkowo zaczynaćają naukę w szkole podstawowej. Szkołę podstawową kończą obecnie dzieci 13-letnie, po wprowadzeniu reformy (od roku szkolnego 2019/2020) będą to 12-latki. Na zakończenie szkoły podstawowej przeprowadza się egzamin zewnętrzny, który nie ma charakteru selekcyjnego, a jedynie informacyjny.
  • Szkolnictwo średnie I stopnia – realizowane jest w obowiązkowych 3-letnich gimnazjach.Obecnie uczęszcza do nich młodzież w wieku 13-16 lat. Ze względu na obniżenie wieku rozpoczęcia nauki w szkole podstawowej, naukę w gimnazjum rozpoczną 12-latki (w roku 2020/2021) i zakończą ją jako 15-latki. Na zakończenie gimnazjum przeprowadza się egzamin zewnętrzny, którego wyniki wpływają mają wpływ na rekrutację do szkół ponadgimnazjalnych.
  • Szkolnictwo średnie II stopnia – obejmuje 3-letnie licea ogólnokształcące, 3-letnie zasadnicze szkoły zawodowe i 4-letnie technika.Do szkół średnich uczęszcza młodzież w wieku 16-19 lat (16-20 lat w przypadku technikum). Zdecydowana większość absolwentów gimnazjum kontynuuje naukę w szkołach średnich II stopnia, choć nie jest ona obowiązkowa (na uczniach uczniowie podlegają ciąży jedynie obowiązekowi nauki). Reforma obniżająca wiek rozpoczęcia edukacji wpłynie też na wiek uczniów na tym poziomie edukacji (tj. obniży go do 15-18/19 lat). Uczniowie zasadniczej szkoły zawodowej i technikum mogą w trakcie trwania nauki lub po jej ukończeniu przystąpić do egzaminów potwierdzających kwalifikacje w danym zawodzie i uzyskać dyplom potwierdzający kwalifikacje zawodowe. Uczniowie liceum ogólnokształcącego i technikum mogą po ukończeniu szkoły przystąpić do zewnętrznego egzaminu maturalnego. Umożliwia on uzyskanie świadectwa maturalnego, a jego posiadanie stanowi warunek wstępu na studia wyższe.
  • Szkolnictwo policealne – zaliczane jest w polskim systemie edukacyjnym do szkolnictwa na poziomie średnim. Szkoły policealne są przeznaczone dla osób posiadających wykształcenie średnie ogólne, pozwalają na uzyskanie dyplomu potwierdzającego kwalifikacje zawodowe po zdaniu egzaminu. Nauka w szkole policealnej trwa od 1 roku do 2,5 lat. Takie same egzaminy zawodowe co uczniowie szkół policealnych zdają też uczniowie zasadniczych szkół zawodowych oraz techników.
  • Szkolnictwo wyższe – programy kształcenia sąrealizowane jest przez uczelnie akademickie i uczelnie zawodowe. Oba typy uczelni prowadzą studia pierwszego i drugiego stopnia oraz jednolite studia magisterskie, natomiast jedynie uczelnie akademickie prowadzą studia trzeciego stopnia (doktoranckie) i mają uprawnienia do nadawania tytułu doktora. Studia mogą mieć dwie podstawowe formy organizacyjne: stacjonarną i niestacjonarną. Czas trwania studiów pierwszego stopnia to 3-4 lata w przypadku licencjata i 3,5 - 4 lata w przypadku inżyniera. Posiadanie tytułu licencjata lub inżyniera uprawnia do podjęcia studiów drugiego stopnia. Studia drugiego stopnia trwają od 1,5 roku do 2 lat w zależności od kierunku studiów. Studia na wybranych kierunkach są prowadzone jako jednolite studia magisterskie. Trwają one 4-6 lat. Studia pierwszego i drugiego stopnia oraz jednolite magisterskie kończą się egzaminem dyplomowym, po zdaniu którego studenci otrzymują dyplom ukończenia studiów wyższych. Posiadanie tytułu magistra uprawnia do wykonywania danego zawodu i umożliwia wstęp na studia doktoranckie prowadzone w uczelniach i placówkach naukowo-badawczych, trwające od 3 do 4 lat.
  • Ponadto w polskim systemie oświaty (poza systemem szkolnictwa wyższego) funkcjonują kolegia: kolegia nauczycielskie, nauczycielskie kolegia języków obcych oraz kolegia pracowników służb społecznych. Umożliwiają one absolwentom zdanie egzaminu i uzyskanie tytułu licencjata na uczelni wyższej. Obecnie kolegia nauczycielskie i nauczycielskie kolegia języków obcych są wygaszane, przestaną istnieć od września 2016.
  • Kształcenie dorosłych – obejmuje uzupełnienie przez dorosłych wykształcenia szkolnego na poziomie podstawowym i średnim, a także uzyskiwanie i uzupełnianie kwalifikacji i umiejętności dla celów zawodowych i osobistych. Odbywa się w dwóch formach (szkolnej i pozaszkolnej) w placówkach kształcenia ustawicznego i praktycznego, w ośrodkach dokształcania i doskonalenia zawodowego oraz w ramach studiów podyplomowych w szkołach wyższych. Oprócz tego istnieje system szkolenia osób bezrobotnych oraz niektórych kategorii osób poszukujących pracy.

Administracja i zarządzanie

System oświaty w Polsce jest centralnie zarządzany przez Ministra Edukacji Narodowej. Administrowanie szkołami (zarówno podstawowymi i średnimi) jest zdecentralizowane. Poszczególne rodzaje jednostek samorządu terytorialnego zarządzają różnymi typami szkół:

  • Gmina zarządza przedszkolami, szkołami podstawowymi i gimnazjami;
  • Powiat zarządza szkołami średnimi II stopnia;
  • Województwo zarządza placówkami o znaczeniu regionalnym i ponadregionalnym.

Nadzór nad szkołami pełni Minister Edukacji Narodowej oraz regionalni kuratorzy oświaty.

Uczelnie wyższe stanowią oddzielny system szkolnictwa wyższego, regulowany centralnie przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Ponadto istnieją również instytucje pełniące funkcje doradcze i konsultacyjne. Poszczególne szkoły wyższe są natomiast autonomiczne, co oznacza, że samodzielnie regulują kwestie związane z nauką i swoje sprawy wewnętrzne.

Kształcenia i szkolenie dorosłych nie jest regulowane odrębną ustawą. Przepisy regulujące system oświaty oraz system szkolnictwa wyższego dotyczą także kształcenia i szkolenia dorosłych, ale obejmują jedynie kształcenie i szkolenie dorosłych w szkołach i placówkach systemu oświaty i szkolnictwa wyższego.

Dalsze informacje znaleźć można we wprowadzeniu do rozdziału Organizacja systemu edukacji. Administracja edukacyjna oraz we wprowadzeniach do rozdziałów dotyczących kolejnych poziomów edukacyjnych: Wczesna edukacja i opieka (ECEC), Szkolnictwo Podstawowe, Szkolnictwo Średnie i Policealne, Szkolnictwo Wyższe, Kształcenie dorosłych.

Informacje o pozostałych zagadnieniach związanych z systemem edukacji znaleźć można we wprowadzeniu do następujących rozdziałów: Finansowanie edukacji, Nauczyciele, Kadra kierownicza i inni pracownicy sektora edukacji, Wsparcie pedagogiczne i poradnictwo, Zapewnienie jakości kształcenia, Mobilność i umiędzynarodowienie.

Informacje o świeżo wprowadzonych i planowanych reformach znaleźć można w rozdziale Aktualne reformy i inicjatywy w polityce edukacyjnej.

EurypediaRozdziały polskiego dossier przedstawiają kompletne i porównywalne informacje o polskim systemie edukacji, ale dodatkowe informacje można również znaleźć na stronach internetowych Ministerstwa Edukacji Narodowej, Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Głównego Urzędu Statystycznego.


2015 Diagram PL.png

Diagram_key