This page was last modified on 30 October 2015, at 16:14.

Polska:Warunki pracy nauczycieli wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Z Eurydice

Wprowadzenie Polska

Contents

Polska:Uwarunkowania polityczne, społeczne i ekonomiczne oraz kierunki rozwoju

Polska:Rys historyczny

Polska:Główne instytucje wykonawcze i ustawodawcze

Polska:Ludność: sytuacja demograficzna, języki, wyznania

Polska:Sytuacja polityczna i gospodarcza

Polska:Organizacja systemu edukacji. Administracja edukacyjna

Polska:Zasady i podstawy prawne systemu edukacji

Polska:Strategia uczenia się przez całe życie

Polska:Organizacja i struktura systemu edukacji

Polska:Organizacja prywatnej edukacji

Polska:Krajowe Ramy Kwalifikacji

Polska:Zarządzanie i kierowanie edukacją na szczeblu krajowym i/lub regionalnym (szczebel województwa)

Polska:Zarządzanie i kierowanie edukacją na szczeblu lokalnym (szczebel gminy i powiatu) i/lub instytucjonalnym (szkołą/placówką oświatową/uczelnią)

Polska:Dane statystyczne dotyczące organizacji i administracji systemu edukacji

Polska:Finansowanie edukacji

Polska:Finansowanie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Finansowanie szkolnictwa wyższego

Polska:Finansowanie kształcenia dorosłych

Polska:Wczesna edukacja i opieka (ECEC)

Polska:Organizacja opieki w żłobkach

Polska:Kształcenie na poziomie żłobków

Polska:System oceniania na poziomie żłobków

Polska:Organizacja edukacji i opieki na poziomie przedszkoli

Polska:Kształcenie na poziomie przedszkoli

Polska:System oceniania na poziomie przedszkoli

Polska:Warianty organizacyjne i struktury alternatywne na poziomie wczesnej edukacji i opieki

Polska:Szkolnictwo podstawowe

Polska:Organizacja szkolnictwa podstawowego

Polska:Kształcenie na poziomie szkół podstawowych

Polska:System oceniania w szkołach podstawowych

Polska:Warianty organizacyjne oraz struktury alternatywne w szkolnictwie podstawowym

Polska:Szkolnictwo średnie i policealne

Polska:Organizacja szkolnictwa średniego I stopnia

Polska:Kształcenie na poziomie szkół średnich I stopnia

Polska:System oceniania w szkołach średnich I stopnia

Polska:Organizacja ogólnokształcącego szkolnictwa średniego II stopnia

Polska:Kształcenie na poziomie ogólnokształcących szkół średnich II stopnia

Polska:System oceniania w ogólnokształcących szkołach średnich II stopnia

Polska:Organizacja zawodowego szkolnictwa średniego II stopnia

Polska:Kształcenie na poziomie zawodowych szkół średnich II stopnia

Polska:System oceniania w zawodowych szkołach średnich II stopnia

Polska:Organizacja szkolnictwa policealnego

Polska:Kształcenie na poziomie szkół policealnych

Polska:System oceniania w szkołach policealnych

Polska:Szkolnictwo wyższe

Polska:Rodzaje instytucji szkolnictwa wyższego

Polska:Studia wyższe I stopnia

Polska:Studia licencjackie i inżynierskie

Polska:Kolegia

Polska:Studia wyższe II stopnia

Polska:Jednolite studia magisterskie

Polska:Studia doktoranckie

Polska:Kształcenie dorosłych

Polska:Podział odpowiedzialności

Polska:Bieżące priorytety polityczne

Polska:Instytucje kształcenia dorosłych

Polska:Programy kształcenia dorosłych

Polska:Zatwierdzanie efektów kształcenia w edukacji pozaformalnej i nieformalnej

Polska:Nauczyciele

Polska:Kształcenie nauczycieli wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Warunki pracy nauczycieli wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Doskonalenie zawodowe nauczycieli wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Kształcenie nauczycieli akademickich

Polska:Warunki pracy nauczycieli akademickich

Polska:Doskonalenie zawodowe nauczycieli akademickich

Polska:Kształcenie nauczycieli edukacji dorosłych

Polska:Warunki pracy nauczycieli w szkolnictwie dla dorosłych

Polska:Doskonalenie zawodowe nauczycieli edukacji dorosłych

Polska:Kadra kierownicza i inni pracownicy sektora edukacji

Polska:Kadra kierownicza we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Pozostały personel w placówkach wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej i personel współpracujący z tymi placówkami

Polska:Kadra odpowiedzialna za poradnictwo we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Kadra monitorująca jakość kształcenia (nadzór pedagogiczny) we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Kadra kierownicza w szkolnictwie wyższym

Polska:Pozostały personel w szkolnictwie wyższym

Polska:Kadra kierownicza w kształceniu dorosłych

Polska:Pozostały personel w kształceniu dorosłych

Polska:Zapewnianie jakości kształcenia

Polska:Zapewnianie jakości kształcenia we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Zapewnienie jakości kształcenia w szkolnictwie wyższym

Polska:Zapewnianie jakości kształcenia w kształceniu dorosłych

Polska:Wsparcie pedagogiczne i poradnictwo

Polska:Kształcenie integracyjne na poziomie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Kształcenie specjalne na poziomie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Środki wsparcia dla uczniów ze środowisk defaworyzowanych na poziomie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Orientacja i poradnictwo na poziomie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Środki wsparcia dla studentów ze środowisk defaworyzowanych

Polska:Orientacja i poradnictwo na poziomie szkolnictwa wyższego

Polska:Środki wsparcia dla słuchaczy ze środowisk defaworyzowanych

Polska:Orientacja i poradnictwo w kształceniu dorosłych

Polska:Mobilność i umiędzynarodowienie

Polska:Mobilność: programy, projekty, inicjatywy we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Mobilność: programy, projekty, inicjatywy w szkolnictwie wyższym

Polska:Mobilność: programy, projekty, inicjatywy w kształceniu dorosłych

Polska:Wymiar międzynarodowy: programy nauczania, partnerstwa, sieci we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Wymiar międzynarodowy: programy nauczania, partnerstwa, sieci w szkolnictwie wyższego

Polska:Wymiar międzynarodowy: programy nauczania, partnerstwa, sieci w kształceniu dorosłych

Polska:Umowy dwustronne i współpraca globalna

Polska:Bieżące reformy

Polska:Reformy w dziedzinie wczesnej edukacji i opieki

Polska:Reformy w dziedzinie edukacji szkolnej

Polska:Reformy w dziedzinie kształcenia zawodowego i edukacji dorosłych

Polska:Reformy w dziedzinie studiów wyższych

Polska:Reformy w dziedzinie kompetencji przekrojowych i zatrudnialności

Polska:Perspektywa europejska

Polska:Legislacja

Polska:Instytucje

<index>

Polityka planowania

Za politykę planowania kadr nauczycielskich dla sektora oświaty odpowiada Ministerstwo Edukacji Narodowej, utworzone 5 maja 2006 r. po podziale istniejącego wcześniej Ministerstwa Edukacji i Nauki na Ministerstwo Edukacji Narodowej oraz Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego.

W oparciu o System Informacji Oświatowej SIO, na szczeblu centralnym prowadzony jest monitoring kadry nauczycielskiej.

Ustawa o systemie informacji oświatowej z dnia 15 kwietnia 2011 r. z późniejszymi zmianami (która zastąpiła ustawę z dnia 19 lutego 2004 r.) nakłada na jednostki samorządu terytorialnego obowiązek gromadzenia danych dotyczących działalności szkół i placówek oświatowych prowadzonych przez te jednostki, danych o uczniach i nauczycielach, w postaci lokalnych elektronicznych baz danych, a następnie przekazywania ich w cyklu rocznym do kuratoriów i do centralnej bazy danych prowadzonej przez Ministerstwo Edukacji Narodowej.

Dane dotyczące nauczycieli gromadzone w systemie SIO są zorganizowane wg różnych parametrów (m.in. informacji o formie i wymiarze zatrudnienia, wykształceniu i przygotowaniu pedagogicznym, stażu pracy, sprawowanych funkcjach i zajmowanych stanowiskach, wysokości wynagrodzenia), umożliwiając tym samym monitorowanie struktury zatrudnienia. Bieżący monitoring jest niezbędny z punktu widzenia podziału części subwencji oświatowej państwa i opracowywania rocznej ustawy budżetowej.

.Systematyczna analiza danych pochodzących z SIO umożliwi władzom oświatowym w przyszłości diagnozowanie i długofalowe prognozowanie zmian zachodzących w strukturze zatrudnienia nauczycieli (planowanie perspektywiczne), prognozowanie zapotrzebowania na nowych nauczycieli oraz racjonalne planowanie pracy aktualnie zatrudnionych nauczycieli.

Rekrutacja

Zgodnie z ustawą Karta Nauczyciela z 26 stycznia 1982 r. (z późn. zmianami) stanowisko nauczyciela może zajmować osoba, która: 1) posiada wyższe wykształcenie z odpowiednim przygotowaniem pedagogicznym, 2) przestrzega podstawowych zasad moralnych i 3) spełnia warunki zdrowotne niezbędne do wykonywania zawodu (potwierdzone odpowiednim zaświadczeniem lekarskim).

Absolwent uczelni posiadający przygotowanie pedagogiczne uznawany jest już na wstępie za wykwalifikowanego nauczyciela w zakresie ukończonej specjalności. Rozpoczynający pracę nauczyciel otrzymuje stopień nauczyciela-stażysty (pierwszy z czterech stopni awansu zawodowego nauczycieli) i odbywa roczny staż w celu uzyskania stopnia nauczyciela kontraktowego (zob. też podrozdział "Awans zawodowy" niżej).

Nauczycieli zatrudnia dyrektor szkoły w drodze naboru otwartego. Nauczyciele są zatrudniani na podstawie umowy o pracę lub mianowania (zapewniającego większą ochronę prawną). Z nauczycielem-stażystą zawiera się umowę o pracę na czas określony (jeden rok szkolny przewidziany do odbycia stażu w celu awansu na kolejny stopień), a z nauczycielem kontraktowym – umowę o pracę na czas nieokreślony (chyba że organizacja nauczania wymaga inaczej), przekształcaną w mianowanie po spełnieniu warunków mianowania.

Nauczyciela mianowanego i dyplomowanego zatrudnia się na podstawie mianowania, jeżeli spełnia określone w Karcie Nauczyciela warunki, które dotyczą m.in. obywatelstwa polskiego, zdolności do czynności prawnych i niekaralności oraz kwalifikacji do zajmowania danego stanowiska. Z nauczycielem, który nie ma obywatelstwa polskiego i nie spełnia warunków wymaganych do mianowania, jak też z nauczycielem podejmującym dodatkową pracę w innej szkole lub placówce, dyrektor podpisuje umowę o pracę. Wyjątek stanowią obywatele państw Unii Europejskiej, którzy mogą być zatrudnieni na podstawie mianowania, jeśli nie posiadają obywatelstwa polskiego, a spełniają pozostałe warunki do zatrudnienia przez mianowanie. Ich kwalifikacje uznaje się na podstawie przepisów ustawy z 26 kwietnia 2001 r. o zasadach uznawania nabytych w państwach członkowskich Unii Europejskiej kwalifikacji do wykonywania zawodów regulowanych.

Staż zawodowy

Mianem “stażu zawodowego” (ang. Induction) określany jest w Polsce etap pierwszej pracy zawodowej podejmowanej przez wykwalifikowanego nauczyciela (na stanowisku nauczyciela stażysty). Umowa o pracę nauczyciela stażysty obejmuje jeden rok. Nauczyciel stażysta - ubiegający się o awans na stanowisko nauczyciela kontraktowego - przedstawia dyrektorowi szkoły do zatwierdzenia indywidualny plan rozwoju zawodowego, realizuje zajęcia zgodnie z tym planem, a następnie przedkłada dyrektorowi szkoły sprawozdanie z jego realizacji. Nauczyciel stażysta realizuje plan rozwoju zawodowego pod kierunkiem opiekuna stażu (mentora), tj. doświadczonego nauczyciela wyznaczanego przez dyrektora szkoły. Opiekun stażu przedstawia dyrektorowi szkoły projekt oceny dorobku zawodowego nauczyciela w okresie stażu. Zgodnie z polskim prawem oświatowym, kluczowymi osobami odpowiadającymi za adaptację początkującego nauczyciela w zawodzie są dyrektor szkoły oraz opiekun stażu. O pomyślnym zakończeniu stażu i awansie na stopień nauczyciela kontraktowego decyduje komisja kwalifikacyjna.

 Wymagania niezbędne do uzyskania kolejnego stopnia awansu zawodowego (nauczyciela kontraktowego) obejmują:

  1. znajomość organizacji, zadań i zasad funkcjonowania szkoły, w której nauczyciel odbywał staż;
  2. umiejętność prowadzenia zajęć w sposób zapewniający właściwą realizację statutowych zadań szkoły, w której nauczyciel odbywał staż;
  3. znajomość środowiska uczniów, ich problemów oraz umiejętność współpracy ze środowiskiem uczniów;
  4. umiejętność omawiania prowadzonych przez siebie lub hospitowanych lekcji.

Nauczyciele stązyści realizują prawie wszystkie zadania doświadczonych nauczycieli i otrzymują wynagrodzenie za swoją pracę.

(Patrz również punkt „Środki wsparcia dla nauczycieli” poniżej.)

Status zawodowy

Jak wspomniano wyżej, nauczyciele dwóch niższych stopni awansu zawodowego (tj. nauczyciele stażyści i nauczyciele kontraktowi) są zatrudniani na podstawie umowy o pracę zgodnie z przepisami ustawy Karta Nauczyciela. Natomiast nauczyciele mianowani i nauczyciele dyplomowani (dwa wyższe szczeble awansu zawodowego) są zatrudniani na podstawie mianowania zgodnie z przepisami Karty Nauczyciela. Pracodawcą nauczycieli zatrudnionych w danej szkole jest dyrektor tej szkoły. Nauczyciele zatrudnieni na podstawie mianowania nie podlegają podporządkowaniu służbowemu określonemu w innych przepisach prawnych dla mianowanych funkcjonariuszy państwowych. W związku z pełnieniem obowiązków służbowych nauczyciel korzysta jednak z prawa do ochrony przewidzianej dla funkcjonariuszy publicznych. Organ prowadzący szkołę jest obowiązany z urzędu występować w obronie nauczyciela, gdy ustalone dla nauczyciela uprawnienia zostaną naruszone.

Zastępstwa

W przypadku zastępstwa nieobecnego nauczyciela z nauczycielem kontraktowym, mianowanym czy dyplomowanym nawiązuje się stosunek pracy na podstawie umowy o pracę na czas określony – na okres wynikający z zastępstwa nieobecnego nauczyciela.

Obowiązki nieobecnego nauczyciela można też powierzyć w zastępstwie nauczycielowi już zatrudnionemu w danej szkole w wymiarze pełnego etatu. Wówczas obowiązują następujące ograniczenia:

1) bez zgody nauczyciela tygodniowy wymiar dodatkowych zajęć z tytułu zastępstwa nie może przekraczać ¼ tygodniowego wymiaru (najczęściej 4,5 godziny lekcyjnej tygodniowo);

2) za zgodą nauczyciela wymiar dodatkowych zajęć nie może przekraczać ½ tygodniowego pensum (najczęściej 9 godzin lekcyjnych tygodniowo).

Nauczycielowi, który realizuje tygodniowy wymiar zajęć w wysokości 27 godzin nie można przydzielić dalszych godzin ponadwymiarowych, z wyjątkiem godzin doraźnych zastępstw.

Nauczyciel otrzymuje wynagrodzenie za wszystkie dodatkowo przepracowane godziny, które wynikają z konieczności zorganizowania przez szkołę zastępstw za nieobecnego nauczyciela, zarówno godziny ponadwymiarowe, jak i godziny doraźnych zastępstw. Minister Edukacji Narodowej określa w drodze rozporządzenia szczegółowy sposób obliczania wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe i godziny doraźnych zastępstw.

Formy wsparcia dla nauczycieli

W realizacji programu wychowawczego szkoły nauczyciel może oczekiwać wsparcia na terenie szkoły ze strony nauczyciela-pedagoga oraz nauczyciela-psychologa. W realizacji programu dydaktycznego szkoły pomocy udziela mu nauczyciel-doradca metodyczny (na terenie szkoły lub w wojewódzkich/lokalnych ośrodkach doskonalenia nauczycieli). Nauczyciel-doradca metodyczny jest szczególnie pomocny nauczycielom rozpoczynającym pracę w zawodzie.(Bardziej szczegółowe informacje o nauczycielach-doradcach metodycznych przedstawiono w podrozdziale dotyczącym doskonalenia zawodowego nauczycieli niżej, a o nauczycielach-pedagogach, psychologach i doradcach metodycznych w rozdziale 10.)

Nauczycielowi stażyście oraz nauczycielowi kontraktowemu odbywającemu staż przysługuje pomoc przydzielanego przez dyrektora szkoły opiekuna stażu, tj. doświadczonego nauczyciela ze stopniem nauczyciela mianowanego lub dyplomowanego, który jest zatrudniony w danej szkole.

W klasach specjalnych szkół integracyjnych (jak również w szkołach specjalnych) nauczycielowi przysługuje pomoc dodatkowo zatrudnionej osoby (nauczyciela wspomagającego - jest to nauczyciel posiadający kwalifikacje w zakresie pedagogiki specjalnej i zatrudniony w celu współorganizowania kształcenia uczniów niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie oraz zagrożonych niedostosowaniem społecznym).

Natomiast w klasach integracyjnych obowiązują specjalne normy dotyczące liczby dzieci: liczba dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi w takiej klasie powinna wynosić 3-5, przy czym ogólna liczba dzieci uczęszczających do takiej klasy nie może przekroczyć 15-20.

Ustawa z dnia 24 kwietnia 2014 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty wprowadza nowe przepisy, pozwalające zatrudniać w szkołach podstawowych asystentów nauczycieli do klas I–III oraz świetlic.

Od 1 września 2014 r. dyrektor szkoły podstawowej, w tym specjalnej i integracyjnej, może zatrudnić asystenta nauczyciela, prowadzącego zajęcia w klasach I–III, lub asystenta wychowawcy świetlicy. Zadaniem asystenta jest wspieranie nauczycieli w prowadzeniu zajęć dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych oraz zajęć świetlicowych. Osoba zatrudniona na stanowisku asystenta nauczyciela musi posiadać wykształcenie co najmniej na poziomie wymaganym do zajmowania stanowiska nauczyciela w szkole podstawowej oraz przygotowanie pedagogiczne. Asystent będzie zatrudniany na zasadach określonych w Kodeksie pracy, nie w Karcie Nauczyciela, a jego wynagrodzenie nie będzie mogło być wyższe niż przewidziane dla nauczyciela dyplomowanego.

Asystenta nauczyciela nie należy mylić z nauczycielem wspomagającym.

System wynagrodzeń

Kwestie wynagradzania nauczycieli reguluje ustawa Karta Nauczyciela z 26 stycznia 1982 r. (z późniejszymi zmianami) oraz rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 18 lipca 2011 r. w sprawie wysokości minimalnych stawek wynagrodzenia zasadniczego nauczycieli, ogólnych warunków przyznawania dodatków do wynagrodzenia zasadniczego oraz wynagradzania za pracę w dniu wolnym od pracy (z późn. zmianami, ostatnia nowelizacja z dnia 1 sierpnia 2013 r.) Rozporządzenie ministra obejmuje nauczycieli wszystkich szczebli i typów szkół i placówek sektora oświaty (od przedszkoli po kolegia i placówki doskonalenia nauczycieli) oraz pracowników kuratoriów oświaty i departamentów Ministerstwa Edukacji Narodowej zatrudnionych na stanowiskach pedagogicznych.

Wynagrodzenie nauczycieli składa się z: wynagrodzenia zasadniczego, dodatków, w tym dodatku za wysługę lat, motywacyjnego, funkcyjnego i za warunki pracy, wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe i godziny doraźnych zastępstw oraz nagród i innych świadczeń wynikających ze stosunku pracy, z wyjątkiem świadczeń z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych i dodatków socjalnych (mieszkaniowego i wiejskiego). Wysokość wynagrodzenia zasadniczego nauczyciela jest uzależniona od stopnia awansu zawodowego, posiadanych kwalifikacji oraz wymiaru zajęć obowiązkowych, a wysokość dodatków odpowiednio od okresu zatrudnienia, jakości świadczonej pracy, wykonywania dodatkowych zadań lub zajęć, powierzonego stanowiska oraz trudnych, uciążliwych lub szkodliwych dla zdrowia warunków pracy.

Średnie wynagrodzenie nauczyciela stanowi dla:

  1. nauczyciela stażysty - 100%,
  2. nauczyciela kontraktowego - 111%,
  3. nauczyciela mianowanego - 144%,
  4. nauczyciela dyplomowanego - 184%

kwoty bazowej określanej dla pracowników państwowej sfery budżetowej, ustalanej corocznie w ustawie budżetowej.

W roku szkolnym 2013/2014 roczne wynagrodzenia statutowe nauczycieli (wykwalifikowanych nauczycieli zatrudnionych na pełnym etacie w szkolach publicznych) wynosiły:

Nauczyciele przedszkoli:

Min. 22 805 PLN (5 449 EUR)

Max. 38 054 PLN (9 092 EUR)

Nauczyciele szkół podstawowych:

Min. 22 805 PLN (5 449 EUR)

Max. 38 054 PLN (9 092 EUR)

Nauczyciele gimnazjów:

Min. 25 687 PLN (6 137 EUR)

Max. 43 390 PLN (10 367 EUR)

Nauczyciele szkół ponadgimnazjalnych:

Min. 29 043 PLN (6 939 EUR)

Max. 49 666 PLN (11 867 EUR)

Informacje dot. zarobków nauczycieli znajdują się w corocznie aktualizowanej przez krajowe biura Eurydice publikacji internetowej “Teachers' and School Heads' Salaries and Allowances in Europe":

http://eacea.ec.europa.eu/education/eurydice/documents/facts_and_figures/salaries.pdf

Czas pracy, wakacje

Czas pracy nauczycieli

Dokonując charakterystyki czasu pracy nauczycieli wyróżnia się zwykle 3 komponenty:

  • Ogólny czas pracy
  • Wymiar godzin zajęć dydaktycznych (pensum)
  • Czas obowiązkowej obecności w szkole.

W rożnych krajach legislacja centralna reguluje rożne komponenty. W Polsce są to (1) ogólny czas pracy i (2) wymiar zajęc dydaktycznych (pensum).

Ogólny czas pracy

Czas pracy nauczyciela zatrudnionego w pełnym wymiarze zajęć nie może przekraczać 40 godzin tygodniowo. W ramach czasu pracy nauczyciel prowadzi  zajęcia dydaktyczne, wychowawcze i opiekuńcze z uczniami lub wychowankami, inne zajęcia i czynności wynikające z zadań statutowych szkoły oraz zajęcia i czynności związane z przygotowaniem do zajęć, samokształceniem i doskonaleniem zawodowym. Inne zajęcia i czynności wynikające ze statutowych zadań szkoły obejmują m.in.: zajęcia opieki świetlicowej lub zajęcia w ramach godzin, które są przewidziane w ramowych planach nauczania do dyspozycji dyrektora szkoły, z wyjątkiem godzin przeznaczonych na zwiększenie wymiaru obowiązkowych zajęć edukacyjnych - w wymiarze 2 godzin tygodniowo w szkole podstawowej i gimnazjum; zajęcia w ramach godzin przewidzianych w ramowych planach nauczania do dyspozycji dyrektora, z wyjątkiem godzin przeznaczonych na zwiększenie wymiaru obowiązkowych zajęć edukacyjnych - w wymiarze 1 godziny tygodniowo w szkole ponadgimnazjalnej.

Wymiar godzin zajęć dydaktycznych (pensum)

Tygodniowy obowiązkowy wymiar godzin zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych, prowadzonych bezpośrednio z uczniami lub wychowankami, jest zróżnicowany i uzależniony od typu szkoły i wykonywanych zajęć. Na przykład dla nauczycieli przedszkoli obowiązkowy wymiar zajęć wynosi 25 godzin, dla nauczycieli przedszkoli specjalnych, szkół podstawowych, gimnazjów i liceów ogólnokształcących – 18 godzin, dla wychowawców świetlic szkolnych – 26, a dla wychowawców internatów – 30.

Nauczyciele realizujący 18-godzinny wymiar zajęć dydaktycznych tygodniowo (przy czym 1 godzina dydaktyczna trwa 45 minut) mogą prowadzić zajęcia w wymiarze do 27 godzin tygodniowo za zgodą organu prowadzącego szkołę, o którą występuje dyrektor szkoły, po uzyskaniu opinii rady pedagogicznej. Podstawę wynagrodzenia nauczyciela pełnoetatowego stanowi 18-godzinny tygodniowy wymiar zajęć, a za godziny wykraczające poza ten wymiar nauczyciele otrzymują dodatkowe wynagrodzenie.

W szczególnych przypadkach, podyktowanych koniecznością realizacji programu nauczania, nauczyciel może być zobowiązany do odpłatnej pracy w godzinach ponadwymiarowych, których liczba nie może przekroczyć 1/2 tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć (z wyjątkiem nauczycieli, którzy mają zwiększony tygodniowy wymiar godzin dydaktycznych oraz nauczycieli korzystających z przyznanej obniżki tygodniowego wymiaru zajęć dydaktycznych). Za zgodą organu prowadzącego szkołę dyrektor może nauczycielowi zatrudnionemu w pełnym wymiarze zajęć obniżyć tygodniowy wymiar zajęć na czas określony lub do odwołania. Odbywa się to ze względu na doskonalenie się, wykonywanie pracy naukowej albo prac zleconych przez organ sprawujący nadzór pedagogiczny lub organ prowadzący szkołę, jak również ze względu na szczególne warunki pracy nauczyciela w szkole.

Dodatkowe regulacje dot. czasu pracy

Dyrektorom oraz innym nauczycielom sprawującym funkcje kierownicze w szkołach i placówkach obniża się tygodniowy wymiar godzin zajęć w zależności od wielkości i typu szkoły oraz warunków pracy.

Nauczyciele zatrudnieni w urzędach są zobowiązani pracować 40 godzin tygodniowo. Nauczyciele zatrudnieni w placówkach doskonalenia nauczycieli i bibliotekach pedagogicznych – 35 godzin tygodniowo. Nauczyciele zatrudnieni w szkołach zaocznych i placówkach kształcenia na odległość są zobowiązani przepracować 648 godzin rocznie (z tym, że wymiar ten obejmuje również poprawianie i ocenianie prac pisemnych oraz prowadzenie egzaminów).

Ferie i urlopy

Nauczyciele mają prawo do odpłatnego czasu wolnego podczas ferii oraz świąt państwowych i religijnych. Ferie letnie trwają około 2 miesięcy. Nauczyciel może być zobowiązany przez dyrektora szkoły do przeprowadzenia podczas ferii egzaminów lub wykonywania prac związanych z zakończeniem roku szkolnego i przygotowaniem nowego roku szkolnego, opracowania szkolnego zestawu programów oraz uczestniczenia w doskonaleniu zawodowym w określonej formie, ale zajęcia te nie mogą trwać dłużej niż 7 dni. Nauczycielom zatrudnionym w szkołach, w których nie są przewidziane ferie szkolne, przysługuje urlop wypoczynkowy w wymiarze 35 dni roboczych w czasie ustalonym w planie urlopów.

Ponadto, po przepracowaniu co najmniej 7 lat w szkole, nauczyciel ma prawo do płatnego urlopu na okres do 1 roku dla poratowania zdrowia w celu przeprowadzenia zaleconego leczenia, jeżeli komisja lekarska uzna, że stan zdrowia nauczyciela tego wymaga; urlopu udziela dyrektor szkoły.

Kobieta ma prawo do płatnego urlopu macierzyńskiego w wymiarze 20 tygodni, 6 tygodni urlopu dodatkowego oraz 26 tygodni urlopu rodzicielskiego – łącznie w przypadku urodzenia jednego dziecka matka/rodzice mają prawo do 52 tygodni tych urlopów. Jedno z rodziców ma prawo do bezplatnego urlopu wychowawczego, trwającego maksymalnie 3 lata na jedno dziecko.

Nauczyciele czynni, którzy podnoszą swoje kwalifikacje na studiach niestacjonarnych, mają ustawowo zagwarantowane prawo do płatnych urlopów szkoleniowych na udział w obowiązkowych zajęciach oraz przygotowanie się do egzaminów i pisanie pracy magisterskiej (zazwyczaj otrzymują w roku 21 dni wolnych od pracy na zajęcia i sesje egzaminacyjne oraz 21 dni na pisanie pracy magisterskiej). Mogą również otrzymywać krótsze urlopy na udział w konferencjach, seminariach i warsztatach szkoleniowych.

Awans zawodowy

Ocena pracy nauczyciela

Przepisy wyodrębniają ocenę pracy nauczyciela, która stanowi element wewnętrznego zapewniania jakości, i ocenę dorobku zawodowego nauczyciela, która jest powiązana z awansem zawodowym nauczyciela.

Ocena pracy nauczyciela dotyczy wszystkich nauczycieli, z wyjątkiem nauczycieli stażystów, ponieważ po zakończeniu pierwszego roku szkolnego pracy występują oni o drugi stopień awansu zawodowego, a tym samym podlegają ocenie dorobku zawodowego. Oceny pracy na wszystkich poziomach w sektorze oświaty dokonuje dyrektor szkoły (z własnej inicjatywy lub na wniosek samego nauczyciela, kuratorium oświaty, organu prowadzącego szkołę, rady szkoły lub rady rodziców). Przy jej dokonywaniu dyrektor może zasięgnąć opinii samorządu uczniowskiego. Okres pomiędzy przeprowadzeniem dwóch kolejnych ocen (włącznie z oceną dorobku zawodowego dokonywaną w ramach procedury wymaganej do awansu zawodowego) nie może być krótszy niż rok. Dyrektor szkoły jest obowiązany dokonać oceny pracy nauczyciela w okresie nie dłuższym niż 3 miesiące od daty złożenia wniosku. Ocena pracy nauczyciela ma charakter opisowy i jest zakończona stwierdzeniem uogólniającym:

  • ocena wyróżniająca,
  • ocena dobra,
  • ocena negatywna.

Niezbędną do awansu ocenę dorobku zawodowego nauczyciela (za odpowiedni okres stażu, tj. okresu pracy poprzedzającego wystąpienie o nadanie wyższego stopnia) ustala, z uwzględnieniem stopnia realizacji planu rozwoju zawodowego nauczyciela, dyrektor szkoły:

  • w przypadku nauczyciela stażysty i nauczyciela kontraktowego – po zapoznaniu się z projektem oceny opracowanym przez opiekuna stażu i po zasięgnięciu opinii rady rodziców,
  • w przypadku nauczyciela mianowanego – po zasięgnięciu opinii rady rodziców.

Ocena dorobku zawodowego nauczyciela może być pozytywna lub negatywna. Od negatywnej oceny dorobku zawodowego nauczycielowi przysługuje odwołanie do organu sprawującego nadzór pedagogiczny w terminie 14 dni od jej otrzymania. Ocena ustalona przez organ sprawujący nadzór pedagogiczny jest ostateczna. W przypadku, gdy ostateczna ocena jest negatywna, ponowna ocena dorobku może mieć miejsce, na wniosek nauczyciela i za zgodą dyrektora szkoły, po odbyciu jednego dodatkowego stażu w wymiarze 9 miesięcy.

Zob. też informacje o ocenie nauczycieli w rozdziale 11 - Zapewnianie jakości.

Awans zawodowy

Zgodnie z Kartą Nauczyciela nauczyciel może uzyskać następujące stopnie awansu zawodowego:

  • nauczyciela stażysty,
  • nauczyciela kontraktowego,
  • nauczyciela mianowanego,
  • nauczyciela dyplomowanego.

Możliwe jest nadawanie nauczycielom dyplomowanym o szczególnym dorobku zawodowym tytułu honorowego profesora oświaty.

Uzyskanie przez nauczyciela określonego stopnia awansu zawodowego jest uwarunkowane:

  • posiadaniem wymaganych kwalifikacji,
  • odbyciem stażu zakończonego pozytywną oceną dorobku zawodowego nauczyciela w okresie stażu (podczas stażu nauczyciel realizuje indywidualny plan rozwoju zawodowego),
  • uzyskaniem akceptacji komisji kwalifikacyjnej albo, w przypadku nauczyciela kontraktowego, zdaniem egzaminu przed komisją egzaminacyjną.

Liczba nauczycieli zatrudnionych w Polsce w roku szkolnym 2013/2014


Stażyści Kontraktowi Mianowani Dyplomowani Razem
Osoby 50 212 108 773 178 738 324 697 662 420
Pełnozatrudnieni 22 177 75 919 140 609 292 960 531 665
Niepełnozatrudnieni 28 035 32 854 38 129 31 737 130 755
Etaty 35 417 102 591 173 752 330 870 642 630
  • Zródło: SIO

Awans zawodowy w administracji oświatowej

Droga do awansu zawodowego jest dla nauczyciela stosunkowo trudna. Poza możliwością uzyskania stopni awansu zawodowego i zagwarantowaną ustawowo zmianą uposażenia uzależnioną od poziomu wykształcenia, uzyskanego stopnia awansu zawodowego i stażu pracy, nauczyciel wewnątrz szkoły ma niewielkie możliwości awansu, ponieważ skala funkcji i stanowisk w obecnej strukturze jest bardzo ograniczona. Nauczyciel, jeżeli posiada wymagane kwalifikacje i staż pracy oraz odpowiedni stopień awansu zawodowego, ma oczywiście prawo do ubiegania się o stanowisko dyrektora szkoły, kuratora oświaty lub wizytatora w urzędach administracji oświatowej. Jeżeli posiada odpowiednie kwalifikacje, może również zmienić miejsce pracy ze szkoły podstawowej na średnią lub podjąć pracę na stanowisku doradcy lub nauczyciela-konsultanta w placówkach doskonalenia nauczycieli. Często jednak taki awans zawodowy jest wynikiem propozycji z zewnątrz, a nie zagwarantowanym awansem w karierze nauczycielskiej. Pewne stanowiska (np. dyrektora szkoły czy kuratora oświaty) osiągalne są wyłącznie w wyniku konkursów i na określoną przepisami kadencję. Nie są zatem awansem stałym, a w wyniku kolejnego konkursu można je stracić, co równa się powrotowi do grona szeregowych nauczycieli. Mimo że dla nauczycieli dostępne są kursy i obowiązują stopnie awansu zawodowego, ukończenie kursu lub zdobycie stopnia awansu zawodowego nie zapewnia stanowiska kierowniczego.

W szkołach i placówkach sektora oświaty istnieją następujące stanowiska: nauczyciel, nauczyciel doradca metodyczny, nauczyciel konsultant, kierownik (np. laboratorium, pracowni, warsztatów szkolnych, praktyki pedagogicznej, internatu), wicedyrektor i dyrektor. W kuratoriach oświaty są to: wizytator, starszy wizytator, naczelnik wydziału, dyrektor wydziału, wicekurator i kurator oświaty, a w ministerstwie: wizytator, starszy wizytator i główny wizytator.

Przeniesienia

Nauczyciele poszukują pracy indywidualnie, bezpośrednio w szkołach lub placówkach oświatowych. Mogą też swobodnie zmieniać miejsca pracy lub rezygnować z pracy w systemie oświaty i podejmować pracę w innych działach gospodarki. Nauczyciel może także zostać przeniesiony na własną prośbę lub z urzędu, za jego zgodą, na inne stanowisko w tej samej lub innej szkole, w tej samej lub innej miejscowości, na takie samo lub inne stanowisko. Przeniesienie nauczyciela z urzędu do innej miejscowości może nastąpić pod warunkiem zapewnienia nauczycielowi w nowym miejscu pracy mieszkania oraz miejsca pracy dla współmałżonka, jeżeli jest on nauczycielem. Ponadto nauczyciel otrzymuje zwrot kosztów związanych z transportem mienia oraz zasiłek osiedleniowy w wysokości dwumiesięcznego wynagrodzenia. Nauczyciela zmieniającego miejsce zamieszkania w związku z przeniesieniem zwalnia się od pełnienia obowiązków służbowych na odpowiedni okres, nie dłuższy niż 7 dni. Przeniesienia nauczyciela do innej szkoły dokonuje dyrektor nowej szkoły, za zgodą dyrektora szkoły, w której nauczyciel był dotychczas zatrudniony. Organ prowadzący szkołę może przenieść nauczyciela mianowanego do innej szkoły bez zgody nauczyciela wyłącznie w razie konieczności zapewnienia tej szkole obsady na stanowisku nauczyciela z wymaganymi kwalifikacjami. W takich przypadkach okres przeniesienia nie może być dłuższy niż 3 lata, z prawem powrotu do szkoły, w której nauczyciel pracował. Jeżeli szkoła, do której nauczyciel został przeniesiony, znajduje się w innej miejscowości, nauczycielowi przysługuje 4-dniowy tydzień pracy, dodatek w wys. 20% wynagrodzenia oraz mieszkanie w miejscu czasowego zatrudnienia.

Zwolnienia (rozwiązywanie stosunku pracy)

Zwolnienie nauczyciela mianowanego lub dyplomowanego pociąga za sobą ustawowo określoną procedurę. Nauczyciel może być zwolniony w razie całkowitej lub częściowej likwidacji szkoły. Jeżeli dalsze zatrudnienie nauczyciela nie jest możliwe, dyrektor szkoły przenosi nauczyciela w stan nieczynny lub, na wniosek nauczyciela, rozwiązuje z nim stosunek pracy. Nauczyciel przechodzący w stan nieczynny zachowuje prawo do wynagrodzenia zasadniczego przez okres 6 miesięcy, a nauczycielowi, z którym rozwiązano stosunek pracy, przysługuje odprawa w wysokości sześciomiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego. Dyrektor szkoły ma obowiązek przywrócić do pracy w pierwszej kolejności nauczyciela pozostającego w stanie nieczynnym, gdy tylko taka możliwość zaistnieje.

Stosunek pracy z nauczycielem mianowanym lub dyplomowanym ulega rozwiązaniu z następujących przyczyn:

  • na wniosek nauczyciela;
  • w razie choroby trwającej dłużej niż 2 lata (w tym przez jeden rok nauczyciel może przebywać na zwolnieniu lekarskim, na kolejny rok uzyskać urlop na poratowanie zdrowia, a po tym okresie przechodzi na rentę inwalidzką),
  • po osiągnięciu wieku emerytalnego (jeżeli z osiągnięciem wieku emerytalnego nauczyciel nie nabył prawa do emerytury, dyrektor szkoły przedłuża okres zatrudnienia, nie dłużej jednak niż o dwa lata od osiągnięcia wieku emerytalnego),
  • w razie negatywnej oceny pracy nauczyciela (wystawienie oceny negatywnej jest zjawiskiem bardzo rzadkim i wymaga przestrzegania zasad ustawowo określonej procedury; ponadto od takiej oceny nauczyciel może odwołać się do organu sprawującego nadzór pedagogiczny, który ma obowiązek powołać kilkuosobowy zespół oceniający; w skład tego zespołu wchodzą m.in. specjaliści wizytatorzy, doradcy metodyczni, przedstawiciel rady szkoły, rady rodziców, związków zawodowych nauczycieli).

Stosunek pracy nauczyciela wygasa z mocy prawa w razie:

  • prawomocnego ukarania w postępowaniu dyscyplinarnym karą dyscyplinarną zwolnienia z pracy oraz karą dyscyplinarną zwolnienia z pracy z zakazem przyjmowania ukaranego do pracy w zawodzie nauczycielskim w okresie trzech lat od ukarania lub karą wydalenia z zawodu nauczycielskiego,
  • prawomocnego skazania na karę pozbawienia praw publicznych albo prawa wykonywania zawodu lub utraty pełnej zdolności do czynności prawnych,
  • prawomocnego skazania za przestępstwo popełnione umyślnie,
  • upływu trzymiesięcznego okresu odbywania kary pozbawienia wolności,
  • stwierdzenia, że nawiązanie stosunku pracy nastąpiło na podstawie fałszywych lub nieważnych dokumentów albo zostało dokonane z naruszeniem warunków dotyczących zatrudnienia nauczycieli określonych w ustawie Karta Nauczyciela.

Emerytury

Nauczyciele mają prawo do zaopatrzenia emerytalnego określonego w przepisach o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, z tym że nauczyciel zaliczany jest do pracowników wykonujących pracę w szczególnym charakterze. Ogólne przepisy mówią, iż wiek emerytalny w Polsce wynosi dla mężczyzn 65, a dla kobiet 60 lat. Zgodnie z nowelizacją ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2013 r., powszechny wiek emerytalny dla kobiet i mężczyzn został wydłużony do 67 lat. Proces wydłużania wieku emerytalnego będzie postępował stopniowo – co cztery miesiące wiek ten będzie się wydłużał o jeden miesiąc.

Nauczyciele, którzy mają 30-letni okres zatrudnienia, w tym 20 lat wykonywania pracy w szczególnym charakterze (tj. nauczyciela, wychowawcy, opiekuna lub wizytatora), mogli przejść na emeryturę lub rentę inwalidzką po rozwiązaniu na swój wniosek stosunku pracy. Nauczyciele, którzy przepracowali 20 lat w szkolnictwie specjalnym, mogli przejść na emeryturę po 25-letnim okresie zatrudnienia. Przepisy te dotyczyły osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r. a przed 1 stycznia 1969 r. i pozwalały nauczycielom przejść na emeryturę po spełnieniu warunków dotyczących stażu pracy bez względu na wiek do 2008 r. Od 2009 r. nauczyciele urodzeni po 31 grudnia 1948 r. a przed 1 stycznia 1969 r. mogą otrzymywać nauczycielskie świadczenie kompensacyjne po spełnieniu tych samych warunków dotyczących stażu pracy, ale również po osiągnięciu wieku określonego w Ustawie z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych. Przepisy ustawy zostały skonstruowane w taki sposób, że wymagany wiek w latach 2009-2014 będzie wynosił 55 lat dla kobiet i mężczyzn i będzie rósł stopniowo, tak aby w latach 2031-2032 osiągnąć 59 lat dla kobiet i 64 lata dla mężczyzn. Od 2033 r. zniknie możliwość uzyskiwania nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego i możliwe będzie wyłącznie przechodzenie nauczycieli na emeryturę po osiągnięciu 60 lat dla kobiet i 65 dla mężczyzn. (Nie wprowadzono jeszcze zmiany wydłużającej ten wiek do 67 lat dla nauczycieli.)

Podstawę emerytury lub renty ustala się na zasadach ogólnych. Do podstawy tej wlicza się również wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe, dodatki, świadczenia w naturze, jeśli ze świadczeń tych nauczyciel nie korzysta po przejściu na emeryturę lub rentę, oraz wszystkie nagrody za osiągnięcia zawodowe uzyskane w okresie, z którego wynagrodzenie stanowi podstawę wymiaru emerytury lub renty.