This page was last modified on 5 April 2016, at 12:09.

Polska:Programy kształcenia dorosłych

Z Eurydice

Wprowadzenie Polska

Contents

Polska:Uwarunkowania polityczne, społeczne i ekonomiczne oraz kierunki rozwoju

Polska:Rys historyczny

Polska:Główne instytucje wykonawcze i ustawodawcze

Polska:Ludność: sytuacja demograficzna, języki, wyznania

Polska:Sytuacja polityczna i gospodarcza

Polska:Organizacja systemu edukacji. Administracja edukacyjna

Polska:Zasady i podstawy prawne systemu edukacji

Polska:Strategia uczenia się przez całe życie

Polska:Organizacja i struktura systemu edukacji

Polska:Organizacja prywatnej edukacji

Polska:Krajowe Ramy Kwalifikacji

Polska:Zarządzanie i kierowanie edukacją na szczeblu krajowym i/lub regionalnym (szczebel województwa)

Polska:Zarządzanie i kierowanie edukacją na szczeblu lokalnym (szczebel gminy i powiatu) i/lub instytucjonalnym (szkołą/placówką oświatową/uczelnią)

Polska:Dane statystyczne dotyczące organizacji i administracji systemu edukacji

Polska:Finansowanie edukacji

Polska:Finansowanie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Finansowanie szkolnictwa wyższego

Polska:Finansowanie kształcenia dorosłych

Polska:Wczesna edukacja i opieka (ECEC)

Polska:Organizacja opieki w żłobkach

Polska:Kształcenie na poziomie żłobków

Polska:System oceniania na poziomie żłobków

Polska:Organizacja edukacji i opieki na poziomie przedszkoli

Polska:Kształcenie na poziomie przedszkoli

Polska:System oceniania na poziomie przedszkoli

Polska:Warianty organizacyjne i struktury alternatywne na poziomie wczesnej edukacji i opieki

Polska:Szkolnictwo podstawowe

Polska:Organizacja szkolnictwa podstawowego

Polska:Kształcenie na poziomie szkół podstawowych

Polska:System oceniania w szkołach podstawowych

Polska:Warianty organizacyjne oraz struktury alternatywne w szkolnictwie podstawowym

Polska:Szkolnictwo średnie i policealne

Polska:Organizacja szkolnictwa średniego I stopnia

Polska:Kształcenie na poziomie szkół średnich I stopnia

Polska:System oceniania w szkołach średnich I stopnia

Polska:Organizacja ogólnokształcącego szkolnictwa średniego II stopnia

Polska:Kształcenie na poziomie ogólnokształcących szkół średnich II stopnia

Polska:System oceniania w ogólnokształcących szkołach średnich II stopnia

Polska:Organizacja zawodowego szkolnictwa średniego II stopnia

Polska:Kształcenie na poziomie zawodowych szkół średnich II stopnia

Polska:System oceniania w zawodowych szkołach średnich II stopnia

Polska:Organizacja szkolnictwa policealnego

Polska:Kształcenie na poziomie szkół policealnych

Polska:System oceniania w szkołach policealnych

Polska:Szkolnictwo wyższe

Polska:Rodzaje instytucji szkolnictwa wyższego

Polska:Studia wyższe I stopnia

Polska:Studia licencjackie i inżynierskie

Polska:Kolegia

Polska:Studia wyższe II stopnia

Polska:Jednolite studia magisterskie

Polska:Studia doktoranckie

Polska:Kształcenie dorosłych

Polska:Podział odpowiedzialności

Polska:Bieżące priorytety polityczne

Polska:Instytucje kształcenia dorosłych

Polska:Programy kształcenia dorosłych

Polska:Zatwierdzanie efektów kształcenia w edukacji pozaformalnej i nieformalnej

Polska:Nauczyciele

Polska:Kształcenie nauczycieli wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Warunki pracy nauczycieli wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Doskonalenie zawodowe nauczycieli wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Kształcenie nauczycieli akademickich

Polska:Warunki pracy nauczycieli akademickich

Polska:Doskonalenie zawodowe nauczycieli akademickich

Polska:Kształcenie nauczycieli edukacji dorosłych

Polska:Warunki pracy nauczycieli w szkolnictwie dla dorosłych

Polska:Doskonalenie zawodowe nauczycieli edukacji dorosłych

Polska:Kadra kierownicza i inni pracownicy sektora edukacji

Polska:Kadra kierownicza we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Pozostały personel w placówkach wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej i personel współpracujący z tymi placówkami

Polska:Kadra odpowiedzialna za poradnictwo we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Kadra monitorująca jakość kształcenia (nadzór pedagogiczny) we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Kadra kierownicza w szkolnictwie wyższym

Polska:Pozostały personel w szkolnictwie wyższym

Polska:Kadra kierownicza w kształceniu dorosłych

Polska:Pozostały personel w kształceniu dorosłych

Polska:Zapewnianie jakości kształcenia

Polska:Zapewnianie jakości kształcenia we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Zapewnienie jakości kształcenia w szkolnictwie wyższym

Polska:Zapewnianie jakości kształcenia w kształceniu dorosłych

Polska:Wsparcie pedagogiczne i poradnictwo

Polska:Kształcenie integracyjne na poziomie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Kształcenie specjalne na poziomie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Środki wsparcia dla uczniów ze środowisk defaworyzowanych na poziomie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Orientacja i poradnictwo na poziomie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Środki wsparcia dla studentów ze środowisk defaworyzowanych

Polska:Orientacja i poradnictwo na poziomie szkolnictwa wyższego

Polska:Środki wsparcia dla słuchaczy ze środowisk defaworyzowanych

Polska:Orientacja i poradnictwo w kształceniu dorosłych

Polska:Mobilność i umiędzynarodowienie

Polska:Mobilność: programy, projekty, inicjatywy we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Mobilność: programy, projekty, inicjatywy w szkolnictwie wyższym

Polska:Mobilność: programy, projekty, inicjatywy w kształceniu dorosłych

Polska:Wymiar międzynarodowy: programy nauczania, partnerstwa, sieci we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Wymiar międzynarodowy: programy nauczania, partnerstwa, sieci w szkolnictwie wyższego

Polska:Wymiar międzynarodowy: programy nauczania, partnerstwa, sieci w kształceniu dorosłych

Polska:Umowy dwustronne i współpraca globalna

Polska:Bieżące reformy

Polska:Reformy w dziedzinie wczesnej edukacji i opieki

Polska:Reformy w dziedzinie edukacji szkolnej

Polska:Reformy w dziedzinie kształcenia zawodowego i edukacji dorosłych

Polska:Reformy w dziedzinie studiów wyższych

Polska:Reformy w dziedzinie kompetencji przekrojowych i zatrudnialności

Polska:Perspektywa europejska

Polska:Legislacja

Polska:Instytucje

<index>

Programy kształcenia i szkolenia dorosłych mogą być oferowane w systemie edukacji formalnej i pozaformalnej.

Kształcenie formalne oferowane jest przez szkoły dla dorosłych publiczne i prywatne, których oferta skierowana jest do osób, które ukończyły 18. rok życia i z różnych przyczyn nie ukończyły szkół dla dzieci i młodzieży oraz inne podmioty oferujące kształcenie, którego efekty zostaną potwierdzone. Kształcenie formalne w szkołach dla dorosłych i niektórych formach pozaszkolnych odbywa się w oparciu o podstawy programowe kształcenia ogólnego i kształcenia w zawodach, za podstawy te odpowiedzialność ponosi Ministerstwo Edukacji Narodowej. Do tego obszaru kształcenia zaliczane także są kwalifikacyjne kursy zawodowe, kursy umiejętności zawodowych oraz kursy kompetencji ogólnych prowadzone w oparciu o podstawy programowe kształcenia w zawodach lub podstawy programowe kształcenia ogólnego. Programy nauczania ogólnego i zawodowego konstruowane są z wykorzystaniem wymienionych podstaw programowych, programy te zatwierdza dyrektor szkoły lub instytucji oferującej kształceniu w oparciu o te podstawy. Finansowanie szkół publicznych i niektórych form pozaszkolnych powierzone jest samorządom, a szkoły niepubliczne uzyskują dofinansowanie od państwa według określonych zasad (Eurypedia, system edukacji, szkoły dla dorosłych).

Znacznie szerszy zakres, biorąc pod uwagę szeroki wachlarz instytucji i dorosłych odbiorców tego kształcenia, mają programy stosowane w edukacji pozaformalnej. Badania zrealizowane w 2013 r. w ramach Bilansu Kapitału Ludzkiego pozwoliły na spojrzenie na edukację dorosłych w szerszej perspektywie, uwzględniającej sytuację na rynku pracy, poziom zapotrzebowania na kompetencje, a także ogólne warunki życia i rozwoju. Badania potwierdzają niską aktywność szkoleniową Polaków i wskazują, że najczęściej podnosiły swoje kompetencje osoby dobrze wykształcone, w zawodach specjalistycznych, kierowniczych i technicznych, pracujące w dużych firmach i mieszkające w dużych miastach. Także inwestycje w kapitał ludzki pracodawców były skierowane na osoby, które już mają wysokie kompetencje, mniejsze szanse kształcenia miały osoby o niższych kompetencjach. Wyniki tych badan wskazują, że różnice między osobami o wysokiej aktywności szkoleniowej i osobami charakteryzującymi się wysokim poziomem bierności szkoleniowej jest w Polsce większa niż przeciętnie w krajach UE. Także wsparcie tych działań ze środków publicznych nie przyniosło zamierzonych efektów. Sytuacji nie zmieniło także wsparcie kapitału ludzkiego ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego. Z badań wynika, że stymulatorami udziału w edukacji pozaformalnej może być środowisko pracy. Tymczasem pracodawcy nie stymulują pracowników do podnoszenia kompetencji poprzez działania edukacyjne skierowane do całego personelu, a nie tylko do wybranych, dobrze wykształconych i posiadających wysokie kompetencje grup pracowników. Czynnik ten można uznać za jedną z kluczowych przyczyn ograniczonej aktywności edukacyjnej dorosłych Polaków. Część kursów oferowanych w ramach edukacji pozaformalnej finansowana jest ze środków własnych słuchaczy.

Na braki kompetencyjne dorosłych wskazują wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Osób Dorosłych - PIAAC (The Programme for International Assessment of Adult Competencies) (2013). Badano w nim kompetencje w trzech dziedzinach: rozumienia tekstu, rozumowania matematycznego oraz wykorzystania technologii informacyjno-komunikacyjnych (TIK). Z badania PIAAC wynika, że czynnikiem bardzo silnie różnicującym umiejętności jest wykształcenie. Odgrywa ono większą rolę, niż w innych krajach objętych badaniem. W badaniu bardzo dobrze wypadają pracownicy wysoko wykwalifikowani i pracujący w sektorze usług – osiągają oni wyniki na poziomie średniej OECD. Natomiast poziom badanych umiejętności Polaków w wieku 16 – 65 lat jest niższy niż przeciętny poziom tych umiejętności mieszkańców krajów OECD, którzy wzięli udział w badaniu. Wyniki Polski w dziedzinie rozumienia tekstu są niższe od średniej OECD o 6 punktów (267 pkt. wobec 273 pkt.), a w dziedzinie rozumowania matematycznego o 9 punktów (260 pkt. wobec 269 pkt.). Niezadowalające są także dla Polaków wyniki badania w dziedzinie wykorzystania TIK. Tylko 19% badanych posiada wysokie umiejętności wykorzystania TIK, podczas gdy w krajach OECD średnia ta wynosi 34%. Umiejętności wykorzystania TIK są silnie zróżnicowane ze względu na wiek, wykształcenie, miejsce zamieszkania i status na rynku pracy. Wyższe kompetencje posiadają ludzie młodzi (16-24), z wyższym wykształceniem, mieszkańcy miast i osoby pracujące, chociaż pracujący Polacy rzadziej i mniej intensywnie niż w innych krajach korzystają z komputera w pracy (46% nigdy nie korzysta wobec 30% w krajach OECD). Najlepszymi umiejętnościami badanymi w PIAAC charakteryzują się osoby pracujące w „usługach nowoczesnych” (wiedzochłonnych), tj.: z zakresu informatyki, finansów, ubezpieczeń, komunikacji, reklamy, marketingu, obsługi rynku nieruchomości, doradztwem podatkowym i księgowością. Uzyskane wyniki są porównywalne do osób pracujących w tych branżach w krajach OECD uczestniczących w badaniu.

Programy kształtujące umiejętności podstawowe

Programy kształtujące umiejętności podstawowe mogą być programami oferowanymi w edukacji formalnej i pozaformalnej (por. rys. 1, 8.3.1-8.3.3). Według Badania Aktywności Ekonomicznej Ludności EU (EU LFS 2013) 9,9% osób dorosłych (w wieku 24-64 lata) ma wykształcenie co najwyżej gimnazjalne, a 0,7% wykształcenie niższe. Programy szkolne odpowiadające poziomowi kształcenia w danym typie szkoły (podstawowej, gimnazjum, ponadgimnazjalnej – ISCED 1-3) odpowiadają celom i wymaganiom kształcenia ogólnego odnoszącym się do danego typu szkoły i zostały przyjęte do realizacji w 2012 r. Kursy kompetencji ogólnych są prowadzone przez placówki lub ośrodki według programów nauczania uwzględniających dowolnie wybraną część programową kształcenia ogólnego. Za podstawy programowe kształcenia ogólnego odpowiedzialność ponosi Minister Edukacji Narodowej. W oparciu o te podstawy budowane są programy kształcenia ogólnego poszczególnych przedmiotów nauczania oraz programy kursów kompetencji ogólnych.

Kurs kompetencji ogólnych kończy się zaliczeniem w formie ustalonej przez podmiot prowadzący kurs. Nauka w szkołach publicznych jest bezpłatna, osoby uczęszczające do szkół niepublicznych partycypują w kosztach kształcenia. Finansowanie szkół niepublicznych może być wspierane ze środków publicznych w postaci dotacji.

W szkołach podstawowych dla dorosłych w roku 2013/2014 kształciło się 77 uczniów, w gimnazjum – 14, 5 tys., w liceach ogólnokształcących – 197,6 tys. uczniów. W roku szkolnym 2012/2013 z kursów kompetencji ogólnych skorzystało 11 306 osób, w tym 4526 bezrobotnych. Pozostałe formy kursowe i szkolenia prowadzące do uzyskania kompetencji ogólnych, mogą być organizowane przez różne podmioty, nie tylko funkcjonujące w oparciu o prawo oświatowe. Podmioty te same ustalają programy tych zajęć, warunki zaliczenia i opłaty. Do kursów prowadzących do uzyskania umiejętności podstawowych możemy zaliczyć m.in. kursy językowe, kursy w zakresie TIK, przedsiębiorczości i inne, ogólnorozwoje kursy i szkolenia. Do programów kształtujących umiejętności podstawowe możemy zaliczyć kursy oferowane w ramach aktywnych polityk rynku pracy (ALMP), np. kursy edukacji cyfrowej dla osób 50+. Od początku 2013 r. wzięło w nich udział około 206 000 uczestników (Stowarzyszenie Miasta w Internecie, 2014).

Programy prowadzące do uzyskania potwierdzonych efektów uczenia się w życiu dorosłym

Programy prowadzące do uzyskania potwierdzonych efektów uczenia się w życiu dorosłym są tożsame z programami oferowanymi przez w ramach edukacji formalnej oraz pozaformalnej, ale w ograniczonym zakresie. Do tych form zaliczamy, oprócz wymienionych w 8.4.1. kursów kompetencji ogólnych, kwalifikacyjne kursy zawodowe, kursy umiejętności zawodowych, turnusy dokształcania teoretycznego młodocianych pracowników oraz inne kursy umożliwiające uzyskiwanie i uzupełnianie wiedzy, umiejętności, kwalifikacji zawodowych prowadzące do ich potwierdzenia. Kwalifikacyjne kursy zawodowe (KKZ) prowadzone są według programów opartych na podstawach programowych kształcenia w zawodach i dotyczą jednej kwalifikacji. Nazwa kwalifikacyjnego kursu zawodowego jest jednocześnie nazwą kwalifikacji. Kurs umiejętności zawodowych jest prowadzony także w oparciu o podstawy programowe kształcenia w zawodach, ale ich zakres dotyczy jednej z części efektów kształcenia, efektów kształcenia wspólnych dla wszystkich zawodów w ramach danego obszaru kształcenia oraz efektów kształcenia wspólnych dla wszystkich zawodów w zakresie organizacji pracy małych zespołów. Kształcenie w formach pozaszkolnych może być prowadzone jako stacjonarne lub zaoczne. Krajowy Ośrodek Wspierania Edukacji Zawodowej i Ustawicznej w ramach projektu „Model systemu wdrażania i upowszechniania kształcenia na odległość” stworzyć repozytorium 169 kursów. Kursy są przeznaczone dla słuchaczy KKZ i zainteresowane szkoły, placówki i podmioty mogą bezpłatnie pobrać kurs i zainstalować go na własnej platformie e-learningowej. Programy szkolne odpowiadające poziomowi kształcenia w danym typie szkoły (zasadniczej zawodowej, technikum, szkoły policealnej) odpowiadają celom i wymaganiom kształcenia zawodowego odnoszącym się do danego typu szkoły i zostały przyjęte do realizacji w 2012 r. Za podstawy programowe kształcenia w zawodach odpowiedzialność ponosi Minister Edukacji Narodowej. W oparciu o te podstawy budowane są programy kształcenia w poszczególnych zawodach oraz programy kursów kwalifikacji zawodowych i kursy umiejętności zawodowych. Nauka w szkole prowadzącej kształcenie zawodowe kończy uzyskaniem świadectwa ukończenia szkoły, a w zakresie kwalifikacji zawodowych (lub efektów kształcenia wyodrębnionych w ramach danej kwalifikacji), po zdaniu egzaminu potwierdzającego te kwalifikacje lub efekty kształcenia. Ukończenie liceum ogólnokształcącego wiąże się z uzyskaniem świadectwa ukończenia szkoły i jest ono równoznaczne z uzyskaniem wykształcenia średniego. Absolwent liceum może przystąpić do matury, a po jej zdaniu starać się o przyjęcie do szkoły wyższej.

Kwalifikacyjny kurs zawodowy, kurs umiejętności zawodowych kończy się zaliczeniem w formie ustalonej przez podmiot prowadzący kurs. Można jednak zaznaczyć, że podmiot prowadzący kwalifikacyjny kurs zawodowy powinien powiadomić okręgową komisję egzaminacyjną. Stwarza to możliwość przygotowania egzaminu potwierdzającego kwalifikację, która jest przedmiotem kursu.

Nauka w szkołach publicznych jest bezpłatna, osoby uczęszczające do szkół niepublicznych partycypują w kosztach kształcenia. Finansowanie szkół niepublicznych może być wspierane ze środków publicznych w postaci dotacji.

W zasadniczych szkołach zawodowych dla dorosłych w roku 2013/2014 kształciło się 1169 słuchaczy, w technikach – 2539, w uzupełniających technikach – 16934 słuchaczy. Wszystkie szkoły prowadzące kształcenie zawodowe dla dorosłych z dniem 1 września 2015 r. będą przekształcone w licea dla dorosłych (por. 8.3).

W roku szkolnym 2013/2014 w szkołach dla dorosłych prowadzono 561 kursów, w których wzięło udział 16,7 tys. osób.

  • w przypadku kursów prowadzonych przez szkoły dla dorosłych: spośród 16 720 uczestników tych kursów 70,4% słuchaczy uczęszczało do szkół policealnych, 14,7% do techników, a 10,7% do techników uzupełniających; pozostałe kursy prowadzone były w zasadniczych szkołach zawodowych, gdzie kwalifikacje zdobywało 4,1% dorosłych słuchaczy;
  • najczęściej wybieranym kwalifikacyjnym kursem zawodowym w szkołach dla młodzieży i dla dorosłych była eksploatacja złóż podziemnych; na kurs ten uczęszczało 21,2% wszystkich kursantów. Znacznym powodzeniem cieszył się również kurs prowadzenie produkcji rolniczej, gdzie kształciło się 12,0% wszystkich słuchaczy (Źródło: Oświata i wychowanie w roku szkolnym 2013/2014).

KKZ mogą także prowadzić inne podmioty niż szkoły i placówki pozaszkolne.

Programy prowadzące do wejścia na rynek pracy

Ustawa o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy przewiduje szereg instrumentów mających na celu wsparcie osób bezrobotnych i poszukujących pracy. Koordynacją i realizacją działań w tym zakresie zajmują sie, wskazane w Ustawie instytucje rynku pracy.

Urzędy pracy, które zajmują się bezpośrednim wsparciem osób bezrobotnych i poszukujących pracy, wspierają swoich klientów w rozwoju i pozyskiwaniu kompetencji, które pozwolą im lepiej spełnić oczekiwania potencjalnych pracodawców. W tym celu mogą zaoferować tzw. podstawowe usługi szkoleniowe lub inne instrumenty wsparcia kształcenia ustawicznego osób bezrobotnych lub poszukujących pracy.


Tabela 5. Instrumenty wsparcia kształcenia i szkolenia osób bezrobotnych i poszukujących pracy w Polsce


Typ usługi Osoby uprawnione Charakterystyka programu Charakterystyka wsparcia wparcia udzielanego na realizację programu
Skierowanie na szkolenie w formie kursowej 1. osoby bezrobotne

2. poszukujący pracy tj. osoby, które wkrótce stracą pracę lub już straciły zatrudnienie, ale nie mają statusu osoby bezrobotnej

3. osoby pracujące w wieku powyżej 45 lat

Kurs obejmuje zajęcia w wymiarze min. 25 tygodniowo, najczęściej w okresie 6 miesięcy a w uzasadnionych przypadkach w okresie od 12 do 24 miesięcy.

Szkolenia grupowe organizowane przez urząd pracy lub szkolenia indywidualne wskazane przez zainteresowanego. Realizatorem szkolenia powinna być instytucja zarejestrowana w Rejestrze Instytucji Szkoleniowych.

Udział w szkoleniach grupowych jest finansowany przez urząd pracy. Szkolenia indywidualne mogą być sfinansowane ze środków publicznych do wysokości 3 krotnego przeciętnego wynagrodzenia.

Uczestnikowi szkolenia przysługuje stypendium w wysokości od 120% do 20% zasiłki dla bezrobotnych (wysokość zależna od wymiaru godzin szkolenia). Urząd pracy refunduje również ewentualne koszty niezbędnych badań lekarskich i psychologicznych związanych z udziałem w szkoleniu. Szkolącym się przysługuje również zwrot kosztów wyżywienia, zakwaterowania i wsparcie finansowe w wypadku samodzielnej opieki nad dzieckiem/osobą niepełnosprawną.

Studia podyplomowe Dowolne studia podyplomowe oferowane na rynku Dofinansowanie kosztu studiów do wysokości 3-krotności przeciętnego wynagrodzenia. Dodatkowo bezrobotnym uczestniczącym w tak finansowanych studiach podyplomowych przysługuje stypendium w wysokości 20% zasiłku dla bezrobotnych.
Pożyczki na szkolenia Dowolne szkolenie podejmowane w celu umożliwienia podjęcia lub utrzymania zatrudnienia, innej pracy zarobkowej lub działalności gospodarczej. Nieoprocentowana pożyczka udzielana jest do wysokości 4-krotności przeciętnego wynagrodzenia a okres spłaty nie może przekroczyć 18 miesięcy.
Finansowanie egzaminów i licencji Egzaminy umożliwiające uzyskanie świadectw, dyplomów, zaświadczeń, określonych uprawnień zawodowych lub tytułów zawodowych oraz licencje niezbędne do wykonywania danego zawodu.
Staże zawodowe Przeznaczone dla osób bezrobotnych:

do 25 lat, absolwentów uczelni wyższych do 27 lat, powyżej 50 roku życia, osób niepełnosprawnych oraz innych bezrobotnych o szczególnie trudnej sytuacji na rynku pracy

Staż ma pomóc osobie bezrobotnej w nabyciu umiejętności praktycznych niezbędnych do wykonywania pracy. Odbywa się u pracodawcy, jednak bez nawiązania stosunku pracy między stażystą a pracodawcą; podstawą stażu jest umowa między pracodawcą a władzami samorządowymi, którym podlega dany urząd pracy. Staże trwają od 6 do 12 miesięcy, czas pracy osoby bezrobotnej nie może przekraczać 8 godzin dziennie i 40 godzin tygodniowo. Stażyście przysługuje stypendium w wysokości 120% zasiłku dla bezrobotnych.
Przygotowanie zawodowe dorosłych Skierowane do osób bezrobotnych lub poszukujących pracy. Celem przygotowania zawodowego jest zdobycie kwalifikacji i umiejętności zawodowych u pracodawcy bądź w instytucji szkoleniowej ( na podstawie umowy między władzami samorządowymi a pracodawcą/instytucją szkoleniową). Przygotowanie zawodowe dorosłych przyjmuje dwie formy:

1. praktycznej nauki zawodu dorosłych, która trwa od 12 do 18 miesięcy i kończy się egzaminem potwierdzającym kwalifikacje zawodowe/egzaminem czeladniczym

2. przyuczenia do pracy dorosłych trwającego od 3 do 6 miesięcy i kończącego się egzaminem w instytucji szkoleniowej lub egzaminem potwierdzającym kwalifikację w zawodzie

Przygotowanie zawodowe odbywa się wedle programu, w którym 80% czasu nauki zajmuje zdobywania umiejętności praktycznych. Część teoretyczną (20% zajęć) uczestnik programu może uzupełnić w trakcie zajęć w instytucji szkoleniowej lub placówce oświatowej.

Nad procesem kształcenia po stronie pracodawcy czuwa specjalnie wyznaczony opiekun uczestnika przygotowania zawodowego dorosłych.

Uczestnikowi programy przygotowania zawodowego przysługuje stypendium w wysokości 120% zasiłku dla bezrobotnych.

Dodatkowo, organ samorządowy refunduje pracodawcy prowadzącemu przygotowanie zawodowe dorosłych wydatki poniesione na szkolenie uczestnika programu w wymiarze do 2% przeciętnego wynagrodzenia za każdy miesiąc realizacji programu.

Pracodawca otrzymuje również premię w wysokości 400zł za każdy ukończony miesiąc realizacji programu, o ile jego uczestnik ukończył szkolenie i zdał właściwy egzamin.

Stypendium na kontynuowanie nauki Przeznaczone dla bezrobotnych, którzy pozostają bez kwalifikacji i po 12 miesiącach poszukiwania pracy zdecydowali się na kontynuację nauki w szkole ponadgimnazjalnej lub na uczelni wyższej. Dodatkowo osoby te muszą spełnić warunek dochodowy uprawniający je do otrzymywania świadczeń z pomocy społecznej. Dowolne kierunki w szkołach ponadgimnazjalnych i na uczelniach wyższych. Stypendium przysługuje w okresie 12 miesięcy od dnia rozpoczęcia nauki, w wysokości 100% zasiłku dla bezrobotnych miesięcznie.

Źródła: Ustawa o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy oraz Szkolenia, staże i inne formy wspierania podnoszenia kwalifikacji bezrobotnych: dane statystyczne 2009-2013

Poza wymienionymi formami wsparcia dla osób bezrobotnych i poszukujących pracy, Ustawa przewiduje system refundacji dla pracodawców inwestujących w kształcenia ustawiczne swoich pracowników. W ramach tego systemu, władze samorządowe, na wniosek pracodawcy mogą refundować koszty szkolenia pracowników w wysokości od 50 do 100% wysokości przeciętnego wynagrodzenia. W przypadku osób w wieku powyżej 45 lat refundacja może wynosić od 80% do 300% wysokości przeciętnego wynagrodzenia. W 2013 roku z Funduszy Pracy wydano 35,8 tys. złotych na refundację kosztów szkoleń dla pracodawców.

Wedle danych udostępnianych przez publiczne służby zatrudnienia, W 2013 r. na sfinansowanie z Funduszu Pracy kosztów należnych instytucjom szkoleniowym, egzaminów i uzyskania licencji, pożyczek szkoleniowych, studiów podyplomowych oraz szkoleń pracowników refundowanych pracodawcom urzędy pracy przeznaczyły 128,0 mln zł. Ponad to 2 miliony złotych przeznaczono na sfinansowanie przygotowania zawodowego osób dorosłych. Podsumowanie działań w tym zakresie przedstawiono w poniższej tabeli:

Tabela 6. Podsumowanie działań z zakresu wsparcia kształcenia i szkolenia osób bezrobotnych i poszukujących pracy


Typ usługi Wydatki w 2013 roku Charakterystyka osób objętych wsparciem w 2013 roku Charakterystyka wsparcia wparcia udzielanego na realizację programu
Skierowanie na szkolenie w formie kursowej 120 980 300 PLN oraz 85 600 000 na stypendia 84 240 ukończyło szkolenia, w tym: 79 558 uczestników pobierało stypendia. 66,8% klientów urzędów pracy otrzymywała skierowanie na szkolenie grupowe, tj. o tematyce zaplanowanej przez urząd pracy i kontraktowane w instytucji szkoleniowej wybranej w procedurze przetargowej. 38% przeszkolonych stanowiły kobiety. 25% stanowili bezrobotni w wieku 18-24 lat, 26% osoby w wieku powyżej 45 rż. W strukturze uczestników szkoleń dominowały (28%) osoby z wykształceniem policealnym i średnim zawodowym. Długotrwale bezrobotni stanowili niemal 40% przeszkolonych osób. W 2013 r. zwiększyła się efektywność szkoleń, ok. 47% uczestników szkoleń podjęło pracę w okresie do 3 miesięcy po ukończonym szkoleniu.


W 2013 roku zrealizowano 32 722 szkoleń, w tym dominowały szkolenia trwające od 31 do 80h (11 485 szkoleń). Zrealizowano zaledwie 901 szkoleń trwających powyżej 300h.

W 2013 r. najwięcej uczestników ukończyło kursy organizowane przez urzędy pracy w zakresie: usługi transportowe (w tym kursy prawa jazdy) – ok.16 tys. osób;  zarządzanie i administrowanie – ponad 6 tys. osób;  architektura i budownictwo – ponad 5 tys. osób;  sprzedaż, marketing, public relations, handel nieruchomościami – ponad 4,7 tys. osób;  rachunkowość, księgowość, bankowość, ubezpieczenia, analiza inwestycyjna – ok. 4,5 tys. osób.

Studia podyplomowe 5 187 700 PLN oraz

2 600 000 PLN na stypendia

W 2013 r. z dofinansowania kosztów studiów podyplomowych skorzystały

1 622 osoby, choć wnioski złożyły 2 453 osoby. W większości z tej formy wsparcia korzystały kobiety (prawie 80%).

bd
Pożyczki na szkolenia 65 100 PLN Z tej formy wsparcia skorzystało 17 osób bd
Finansowanie egzaminów i licencji 528 900 PLN Z tej formy wsparcia skorzystały 2 332 osoby bd
Staże zawodowe 1 249 200 000 PLN W 2013 r. staż ukończyło ponad 197 tys. osób, w tym ok. 100 tys. bezrobotnych do 25 r. ż. W 2013 r. najwięcej uczestników ukończyło staż w zakresie:  prace sekretarskie i biurowe – 43,5 tys. osób;  sprzedaż i marketing, public relations, handel nieruchomościami – 18,9 tys. osób;  usługi gastronomiczne – 6,9 tys. osób;  opieka społeczna (w tym: opieka nad osobami niepełnosprawnymi, starszymi, dziećmi, wolontariat) – 6 tys. osób;  rachunkowość, księgowość, bankowość, ubezpieczenia, analiza inwestycyjna – 5,3 tys. osób.
Przygotowanie zawodowe dorosłych 2 000 000 PLN (z wyłączeniem wydatków na stypendia) oraz

4 600 000 PLN na stypendia

Na program pn. przygotowanie zawodowe dorosłych skierowano 427 osób (w roku 2012 – 347); program zakończyło 308 osób (w 2012 r. – 270), w tym 161 osób ukończyło praktyczną naukę zawodu, a 145 przyuczenie do pracy. W 2013 r. najwięcej uczestników ukończyło przygotowanie zawodowe dorosłych w zakresie:  usługi fryzjerskie, kosmetyczne – 29 osób;  usługi krawieckie, obuwnicze – 22 osoby;  technika i handel artykułami technicznymi (w tym: mechanika, metalurgia, energetyka, elektryka, elektronika, telekomunikacja, miernictwo, naprawa i konserwacja pojazdów) – 21 osób;  usługi gastronomiczne – 18 osób;  architektura i budownictwo – 17 osób.
Stypendium na kontynuowanie nauki 5 800 000 PLN 684 osoby, z czego większość stanowiły osoby podejmujące naukę w szkole ponadgimnazjalnej. Prawie 73% liczby osób, które korzystały z tej formy wsparcia stanowiły kobiety. bd

Źródło: Szkolenia, staże i inne formy wspierania podnoszenia kwalifikacji bezrobotnych: dane statystyczne 2009-2013

Programy ogólnorozwojowe dla dorosłych

Programy ogólnorozwojowe, z wyjątkiem programów kształtujących umiejętności podstawowe oferowane przez publiczne i niepubliczne szkoły i placówki pozaszkolne, nie mają wsparcia z budżetu centralnego. Do programów ogólnorozwojowych można zaliczyć niektóre programy oferowane przez studia podyplomowe, Uniwersytety Trzeciego Wieku, Uniwersytety Otwarte a także domy kultury, NGOs. Oferta obejmuje zarówno programy zapewniające rozwój społeczny, kulturowy, jak i zajęcia sportowe. Brak statystyk publicznych ujmujących oferowane programy w proponowanym ujęciu, nie pozwala zamieścić szczegółowych danych z tego zakresu (8.4.3.).