This page was last modified on 8 February 2017, at 11:48.

Polska:Organizacja szkolnictwa podstawowego

Z Eurydice

Wprowadzenie Polska

Contents

Polska:Uwarunkowania polityczne, społeczne i ekonomiczne oraz kierunki rozwoju

Polska:Rys historyczny

Polska:Główne instytucje wykonawcze i ustawodawcze

Polska:Ludność: sytuacja demograficzna, języki, wyznania

Polska:Sytuacja polityczna i gospodarcza

Polska:Organizacja systemu edukacji. Administracja edukacyjna

Polska:Zasady i podstawy prawne systemu edukacji

Polska:Strategia uczenia się przez całe życie

Polska:Organizacja i struktura systemu edukacji

Polska:Organizacja prywatnej edukacji

Polska:Krajowe Ramy Kwalifikacji

Polska:Zarządzanie i kierowanie edukacją na szczeblu krajowym i/lub regionalnym (szczebel województwa)

Polska:Zarządzanie i kierowanie edukacją na szczeblu lokalnym (szczebel gminy i powiatu) i/lub instytucjonalnym (szkołą/placówką oświatową/uczelnią)

Polska:Dane statystyczne dotyczące organizacji i administracji systemu edukacji

Polska:Finansowanie edukacji

Polska:Finansowanie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Finansowanie szkolnictwa wyższego

Polska:Finansowanie kształcenia dorosłych

Polska:Wczesna edukacja i opieka (ECEC)

Polska:Organizacja opieki w żłobkach

Polska:Kształcenie na poziomie żłobków

Polska:System oceniania na poziomie żłobków

Polska:Organizacja edukacji i opieki na poziomie przedszkoli

Polska:Kształcenie na poziomie przedszkoli

Polska:System oceniania na poziomie przedszkoli

Polska:Warianty organizacyjne i struktury alternatywne na poziomie wczesnej edukacji i opieki

Polska:Szkolnictwo podstawowe

Polska:Organizacja szkolnictwa podstawowego

Polska:Kształcenie na poziomie szkół podstawowych

Polska:System oceniania w szkołach podstawowych

Polska:Warianty organizacyjne oraz struktury alternatywne w szkolnictwie podstawowym

Polska:Szkolnictwo średnie i policealne

Polska:Organizacja szkolnictwa średniego I stopnia

Polska:Kształcenie na poziomie szkół średnich I stopnia

Polska:System oceniania w szkołach średnich I stopnia

Polska:Organizacja ogólnokształcącego szkolnictwa średniego II stopnia

Polska:Kształcenie na poziomie ogólnokształcących szkół średnich II stopnia

Polska:System oceniania w ogólnokształcących szkołach średnich II stopnia

Polska:Organizacja zawodowego szkolnictwa średniego II stopnia

Polska:Kształcenie na poziomie zawodowych szkół średnich II stopnia

Polska:System oceniania w zawodowych szkołach średnich II stopnia

Polska:Organizacja szkolnictwa policealnego

Polska:Kształcenie na poziomie szkół policealnych

Polska:System oceniania w szkołach policealnych

Polska:Szkolnictwo wyższe

Polska:Rodzaje instytucji szkolnictwa wyższego

Polska:Studia wyższe I stopnia

Polska:Studia licencjackie i inżynierskie

Polska:Kolegia

Polska:Studia wyższe II stopnia

Polska:Jednolite studia magisterskie

Polska:Studia doktoranckie

Polska:Kształcenie dorosłych

Polska:Podział odpowiedzialności

Polska:Bieżące priorytety polityczne

Polska:Instytucje kształcenia dorosłych

Polska:Programy kształcenia dorosłych

Polska:Zatwierdzanie efektów kształcenia w edukacji pozaformalnej i nieformalnej

Polska:Nauczyciele

Polska:Kształcenie nauczycieli wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Warunki pracy nauczycieli wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Doskonalenie zawodowe nauczycieli wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Kształcenie nauczycieli akademickich

Polska:Warunki pracy nauczycieli akademickich

Polska:Doskonalenie zawodowe nauczycieli akademickich

Polska:Kształcenie nauczycieli edukacji dorosłych

Polska:Warunki pracy nauczycieli w szkolnictwie dla dorosłych

Polska:Doskonalenie zawodowe nauczycieli edukacji dorosłych

Polska:Kadra kierownicza i inni pracownicy sektora edukacji

Polska:Kadra kierownicza we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Pozostały personel w placówkach wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej i personel współpracujący z tymi placówkami

Polska:Kadra odpowiedzialna za poradnictwo we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Kadra monitorująca jakość kształcenia (nadzór pedagogiczny) we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Kadra kierownicza w szkolnictwie wyższym

Polska:Pozostały personel w szkolnictwie wyższym

Polska:Kadra kierownicza w kształceniu dorosłych

Polska:Pozostały personel w kształceniu dorosłych

Polska:Zapewnianie jakości kształcenia

Polska:Zapewnianie jakości kształcenia we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Zapewnienie jakości kształcenia w szkolnictwie wyższym

Polska:Zapewnianie jakości kształcenia w kształceniu dorosłych

Polska:Wsparcie pedagogiczne i poradnictwo

Polska:Kształcenie integracyjne na poziomie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Kształcenie specjalne na poziomie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Środki wsparcia dla uczniów ze środowisk defaworyzowanych na poziomie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Orientacja i poradnictwo na poziomie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Środki wsparcia dla studentów ze środowisk defaworyzowanych

Polska:Orientacja i poradnictwo na poziomie szkolnictwa wyższego

Polska:Środki wsparcia dla słuchaczy ze środowisk defaworyzowanych

Polska:Orientacja i poradnictwo w kształceniu dorosłych

Polska:Mobilność i umiędzynarodowienie

Polska:Mobilność: programy, projekty, inicjatywy we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Mobilność: programy, projekty, inicjatywy w szkolnictwie wyższym

Polska:Mobilność: programy, projekty, inicjatywy w kształceniu dorosłych

Polska:Wymiar międzynarodowy: programy nauczania, partnerstwa, sieci we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Wymiar międzynarodowy: programy nauczania, partnerstwa, sieci w szkolnictwie wyższego

Polska:Wymiar międzynarodowy: programy nauczania, partnerstwa, sieci w kształceniu dorosłych

Polska:Umowy dwustronne i współpraca globalna

Polska:Bieżące reformy

Polska:Reformy w dziedzinie wczesnej edukacji i opieki

Polska:Reformy w dziedzinie edukacji szkolnej

Polska:Reformy w dziedzinie kształcenia zawodowego i edukacji dorosłych

Polska:Reformy w dziedzinie studiów wyższych

Polska:Reformy w dziedzinie kompetencji przekrojowych i zatrudnialności

Polska:Perspektywa europejska

Polska:Legislacja

Polska:Instytucje

<index>

Organizacja szkolnictwa podstawowego

Zreformowana sześcioklasowa szkoła podstawowa, utworzona w roku szkolnym 1999/2000, jest obowiązkowa dla wszystkich uczniów, w tym również niepełnosprawnych. Jedynie dzieci upośledzone umysłowo w stopniu głębokim realizują obowiązek szkolny w formie tzw. zajęć rehabilitacyjno-wychowawczych. Obowiązkowe kształcenie zostanie utrzymane również po spodziewanym zastąpieniu dotychczasowego ustroju szkolnego nowym, opartym na ośmioletniej szkole powszechnej (ogólne informacje na ten temat zob. https://webgate.ec.europa.eu/fpfis/mwikis/eurydice/index.php/Poland:National_Reforms_in_School_Education).

Minister Edukacji Narodowej jest odpowiedzialny za standardy kształcenia ustanowione przez państwo, a władze samorządowe – gminy – za prowadzenie tych szkół. Szkoły podstawowe mogą być publiczne i niepubliczne, przy czym prawo polskie umożliwia, pod pewnymi warunkami, zakładanie lub prowadzenie szkół publicznych również przez osoby prywatne (fizyczne oraz prawne). Wszystkie niepubliczne szkoły podstawowe muszą mieć uprawnienia szkoły publicznej. Szkoły niepubliczne są prowadzone przez podmioty posiadające osobowość prawną (np. stowarzyszenia, fundacje, organizacje wyznaniowe) lub osoby fizyczne. Publiczne szkoły podstawowe są bezpłatne.

Dostępność edukacji w szkołach podstawowych

Szkoły podstawowe to najrównomierniej rozmieszczone placówki oświatowe, co wynika z obowiązku uczęszczania do nich. Z powodów demograficznych szkoły wiejskie są na ogół znacznie mniejsze od szkół miejskich.

W roku szkolnym 2014/2015 działało ogółem 13 528 szkół podstawowych, ze szkołami specjalnymi włącznie. Uczęszczało do nich 2 306 102 uczniów. Informacje statystyczne w języku polskim i angielskim można odnaleźć w publikacji polskiego Głównego Urzędu Statystycznego „Oświata i wychowanie w roku szkolnym 2014-2015”.

Dostępność szkół publicznych dla społeczeństwa jest zapewniona dzięki wyznaczaniu obwodów szkolnych. Stanowią one wyznaczoną prawnie część obszaru danej gminy (miejscowość, jej część lub kilka miejscowości). Dzieci zamieszkałe w obwodzie danej szkoły podstawowej mają ustawowo zagwarantowane prawo korzystania z niej, co jest uwzględniane w ramach przepisów regulujących proces rekrutacji (zob. niżej).

Jeśli odległość między szkołą a miejscem zamieszkania ucznia (na wsi) jest większa niż 3 km (klasy I-IV) lub 4 km (klasy V-VI), obowiązkiem gminy jest zorganizowanie bezpłatnego dowożenia dzieci do szkoły lub opłacenie tego dowożenia środkami transportu publicznego.

Warunki przyjmowania do szkół podstawowych i obowiązek szkolny

Po nowelizacji ustawy o systemie oświaty z dnia 29 grudnia 2015 r., obowiązek podjęcia nauki w szkole podstawowej (obowiązek szkolny) obejmuje wszystkie dzieci siedmioletnie; dzieci sześcioletnie są przyjmowane do klasy pierwszej na wniosek rodziców, jeżeli posiadają pozytywną opinię poradni psychologiczno-pedagogicznej w sprawie gotowości szkolnej oraz były rok wcześniej objęte wychowaniem przedszkolnym (w przedszkolach lub klasach przedszkolnych w szkołach podstawowych).

W przypadkach uzasadnionych ważnymi przyczynami rozpoczęcie edukacji szkolnej może być odroczone, nie dłużej jednak niż o 1 rok. Decyzję o przyjęciu lub odroczeniu podejmuje dyrektor szkoły po zasięgnięciu opinii poradni psychologiczno-pedagogicznej.

Ustawa o systemie oświaty nakłada na dyrektorów publicznych szkół obowiązek kontroli spełniania obowiązku szkolnego, który w Polsce obejmuje wszystkie dzieci i młodzież w wieku od 7 do 18 lat. W tym celu dyrektorzy publicznych szkół podstawowych prowadzą ewidencję dzieci zamieszkałych w ich obwodach, a w wypadku niezgłoszenia dziecka do szkoły lub nieuczęszczania przez nie na zajęcia szkolne przesyłają rodzicom (opiekunom prawnym) upomnienie. Niespełnianie obowiązku szkolnego pomimo upomnienia jest sankcjonowane administracyjnie przez organy gminy.

Dla równomiernego naboru uczniów gminy są podzielone na obwody szkolne. Podział obszaru gminy na obwody szkolne następuje poprzez ustalenie planu sieci publicznych szkół podstawowych i gimnazjów prowadzonych przez gminę (art. 17 ust. 4 ustawy o systemie oświaty). Każdorazowa zmiana granic obwodu pociąga za sobą zmianę sieci szkolnej, co wymaga pozytywnej opinii kuratora oświaty.

Do szkoły podstawowej przyjmuje się z urzędu dzieci zamieszkałe w obwodzie danej szkoły. Na wniosek rodziców można również dodatkowo przyjąć do szkoły dzieci spoza obwodu, jeśli są wolne miejsca. Kryteria rekrutacji na wolne miejsca do szkół podstawowych są ustalane lokalnie w drodze uchwały rady gminy w oparciu o ramową regulację ustawową (art. 20e ust. 3-4 ustawy o systemie oświaty).

Kryteria podziału uczniów na oddziały i grupy

Podstawową jednostką organizacyjną polskiej szkoły podstawowej (a także szkół wyższych szczebli) jest oddział, grupujący (z założenia) uczniów w tym samym wieku, którzy wspólnie realizują pod kierunkiem nauczycieli ten sam program nauczania. Wszystkie oddziały na tym samym poziomie kształcenia określa się w przepisach prawa mianem klas, które oznacza się cyframi rzymskimi; potocznie pojęcia „klasy” i „oddziału” są traktowane jako synonimy.

Podstawowym kryterium podziału uczniów na klasy jest wiek oraz ewentualnie (dotychczas na etapie edukacji w klasach IV-VI) uzyskanie przez ucznia promocji do klasy programowo wyższej. Każdym oddziałem opiekuje się nauczyciel wychowawca. Z reguły ta funkcja jest powierzana nauczycielom na cały etap edukacyjny, tzn. osobno na okres edukacji wczesnoszkolnej (klasy I-III) i edukacji przedmiotowej (klasy IV-VI).

Minimalna i maksymalna liczba uczniów w jednym oddziale generalnie nie jest określona prawnie. Od września 2014 r. wyjątek stanowią klasy pierwsze, w których oddziały mogą liczyć nie więcej niż 25 uczniów (z pewnymi odstępstwami). Dalsze wyjątki od reguły mogą wynikać z przepisów wykonawczych do ustawy wydanych dla szkół podstawowych specjalnych lub integracyjnych (tzn. przeznaczonych do nauki uczniów niepełnosprawnych lub niedostosowanych społecznie); np. w szkołach i oddziałach integracyjnych liczba uczniów w jednym oddziale powinna wynosić od 15 do 20, w tym od 3 do 5 uczniów niepełnosprawnych.

Niektóre zajęcia szkolne są realizowane w podziale na grupy. W klasach IV-VI szkoły podstawowej podział taki jest obowiązkowy w szczególności:

  1. na obowiązkowych zajęciach edukacyjnych: komputerowych, z informatyki i technologii informacyjnej - w oddziałach liczących więcej niż 24 uczniów, z tym że liczba uczniów w grupie nie może przekraczać liczby stanowisk komputerowych w pracowni komputerowej; dyrektorzy szkół i organy prowadzące mają obowiązek dostosowania organizacji zajęć do tego wymogu w terminie do 31 sierpnia każdego roku,
  2. na obowiązkowych zajęciach edukacyjnych z języków obcych, w oddziałach liczących więcej niż 24 uczniów; zajęcia mogą być prowadzone w grupie oddziałowej, międzyoddziałowej lub międzyklasowej liczącej nie więcej niż 24 uczniów; przy podziale na grupy należy uwzględnić stopień zaawansowania znajomości języka obcego,
  3. na nie więcej niż połowie obowiązkowych zajęć edukacyjnych z zakresu kształcenia ogólnego, dla których z treści programu nauczania wynika konieczność prowadzenia ćwiczeń, w tym laboratoryjnych - w oddziałach liczących więcej niż 30 uczniów,
  4. na zajęciach wychowania do życia w rodzinie, zgodnie z przepisami w sprawie sposobu nauczania szkolnego oraz zakresu treści dotyczących wiedzy o życiu seksualnym człowieka, zasadach świadomego i odpowiedzialnego rodzicielstwa, wartości rodziny, życia w fazie prenatalnej oraz metodach i środkach świadomej prokreacji,
  5. na zajęciach wychowania fizycznego.

Szczegółowe postanowienia w tych kwestiach powinny wynikać ze statutu szkoły podstawowej.

Organizacja roku szkolnego

Rok szkolny w Polsce rozpoczyna się z dniem 1 września każdego roku, a kończy - z dniem 31 sierpnia następnego roku (art. 63 ustawy o systemie oświaty).Wlicza się do niego zarówno okres prowadzenia zajęć, jak i wakacje (ferie) i przerwy od nauki.

Zajęcia w roku szkolnym dzielą się na dwa semestry: pierwszy od dnia rozpoczęcia zajęć (pierwszy powszedni dzień września) do ostatniej soboty poprzedzającej ferie zimowe, a drugi od poniedziałku wypadającego bezpośrednio po feriach zimowych do dnia zakończenia rocznych zajęć (ostatni piątek czerwca).

Ferie letnie rozpoczynają się w najbliższą sobotę po zakończeniu rocznych zajęć dydaktyczno-wychowawczych i kończą się z dniem 31 sierpnia.

Terminy ferii zimowych są różne dla poszczególnych województw. Ferie zimowe przypadają w okresie od połowy stycznia do końca lutego i trwają 2 tygodnie. Szczegółowy termin ferii określa kurator oświaty w porozumieniu z wojewodą. W polskich szkołach występują również dwie kilkudniowe przerwy świąteczne – bożonarodzeniowa i wielkanocna.

Szczegółowe informacje dot. organizacji roku szkolnego (daty rozpoczęcia i zakończenia roku szkolnego, daty ferii letnich i zimowych w podziale na województwa oraz daty świąt i innych dodatkowych przerw w nauce) znajdują się w corocznie aktualizowanej publikacji Eurydice zatytułowanej „Organisation of school time in Europe: Primary and secondary general education. 2015/16 school year .

Dzienny i tygodniowy wymiar zajęć

Według rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 18 kwietnia 2002 r. w sprawie organizacji roku szkolnego, zajęcia dydaktyczno-wychowawcze mogą być realizowane przez pięć lub sześć dni w tygodniu, w zależności od warunków pracy szkoły. Szkoły podstawowe, w których współczynnik zmianowości (oznaczający stosunek liczby oddziałów do liczby pomieszczeń, w których odbywają się zajęcia dydaktyczno-wychowawcze) wynosi co najmniej 2, mogą prowadzić zajęcia przez pięć lub sześć dni w tygodniu przez cały rok szkolny albo stosować – w zależności od pory roku – przemienny system organizacji tygodnia pracy. Decyzje w tych sprawach podejmują dyrektorzy szkół po zasięgnięciu opinii rady szkoły i rady pedagogicznej.

Lekcje zaczynają się przeważnie o godz. 8.00 i kończą ok. godz. 14.00-15.00 w starszych klasach, jeśli szkoła pracuje na jedną zmianę (kończą się później, jeśli szkoła pracuje na dwie lub trzy zmiany). Każda lekcja trwa 45 minut; w klasach I-III szkoły podstawowej o czasie trwania poszczególnych zajęć decyduje nauczyciel. Przerwy trwają zwykle od 5 minut do 25 minut. Czas pracy szkoły zależy także od wielkości budynku szkolnego, liczby sal lekcyjnych i pomieszczeń do zajęć pozalekcyjnych. Uczniowie szkół podstawowych uczęszczają do szkoły przez 5 dni w tygodniu (od poniedziałku do piątku). Jeśli liczba oddziałów jest co najmniej dwukrotnie większa od liczby sal, wówczas nauka może być prowadzona przez 6 dni w tygodniu przez cały rok szkolny lub w systemie alternatywnym – w jednym tygodniu 5 dni, a w następnym 6 dni zajęć szkolnych.

Szkolny plan nauczania ustala dyrektor szkoły po zasięgnięciu opinii rady szkoły i rady pedagogicznej.