This page was last modified on 2 February 2017, at 14:28.

Polska:Organizacja prywatnej edukacji

Z Eurydice

Wprowadzenie Polska

Contents

Polska:Uwarunkowania polityczne, społeczne i ekonomiczne oraz kierunki rozwoju

Polska:Rys historyczny

Polska:Główne instytucje wykonawcze i ustawodawcze

Polska:Ludność: sytuacja demograficzna, języki, wyznania

Polska:Sytuacja polityczna i gospodarcza

Polska:Organizacja systemu edukacji. Administracja edukacyjna

Polska:Zasady i podstawy prawne systemu edukacji

Polska:Strategia uczenia się przez całe życie

Polska:Organizacja i struktura systemu edukacji

Polska:Organizacja prywatnej edukacji

Polska:Krajowe Ramy Kwalifikacji

Polska:Zarządzanie i kierowanie edukacją na szczeblu krajowym i/lub regionalnym (szczebel województwa)

Polska:Zarządzanie i kierowanie edukacją na szczeblu lokalnym (szczebel gminy i powiatu) i/lub instytucjonalnym (szkołą/placówką oświatową/uczelnią)

Polska:Dane statystyczne dotyczące organizacji i administracji systemu edukacji

Polska:Finansowanie edukacji

Polska:Finansowanie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Finansowanie szkolnictwa wyższego

Polska:Finansowanie kształcenia dorosłych

Polska:Wczesna edukacja i opieka (ECEC)

Polska:Organizacja opieki w żłobkach

Polska:Kształcenie na poziomie żłobków

Polska:System oceniania na poziomie żłobków

Polska:Organizacja edukacji i opieki na poziomie przedszkoli

Polska:Kształcenie na poziomie przedszkoli

Polska:System oceniania na poziomie przedszkoli

Polska:Warianty organizacyjne i struktury alternatywne na poziomie wczesnej edukacji i opieki

Polska:Szkolnictwo podstawowe

Polska:Organizacja szkolnictwa podstawowego

Polska:Kształcenie na poziomie szkół podstawowych

Polska:System oceniania w szkołach podstawowych

Polska:Warianty organizacyjne oraz struktury alternatywne w szkolnictwie podstawowym

Polska:Szkolnictwo średnie i policealne

Polska:Organizacja szkolnictwa średniego I stopnia

Polska:Kształcenie na poziomie szkół średnich I stopnia

Polska:System oceniania w szkołach średnich I stopnia

Polska:Organizacja ogólnokształcącego szkolnictwa średniego II stopnia

Polska:Kształcenie na poziomie ogólnokształcących szkół średnich II stopnia

Polska:System oceniania w ogólnokształcących szkołach średnich II stopnia

Polska:Organizacja zawodowego szkolnictwa średniego II stopnia

Polska:Kształcenie na poziomie zawodowych szkół średnich II stopnia

Polska:System oceniania w zawodowych szkołach średnich II stopnia

Polska:Organizacja szkolnictwa policealnego

Polska:Kształcenie na poziomie szkół policealnych

Polska:System oceniania w szkołach policealnych

Polska:Szkolnictwo wyższe

Polska:Rodzaje instytucji szkolnictwa wyższego

Polska:Studia wyższe I stopnia

Polska:Studia licencjackie i inżynierskie

Polska:Kolegia

Polska:Studia wyższe II stopnia

Polska:Jednolite studia magisterskie

Polska:Studia doktoranckie

Polska:Kształcenie dorosłych

Polska:Podział odpowiedzialności

Polska:Bieżące priorytety polityczne

Polska:Instytucje kształcenia dorosłych

Polska:Programy kształcenia dorosłych

Polska:Zatwierdzanie efektów kształcenia w edukacji pozaformalnej i nieformalnej

Polska:Nauczyciele

Polska:Kształcenie nauczycieli wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Warunki pracy nauczycieli wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Doskonalenie zawodowe nauczycieli wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Kształcenie nauczycieli akademickich

Polska:Warunki pracy nauczycieli akademickich

Polska:Doskonalenie zawodowe nauczycieli akademickich

Polska:Kształcenie nauczycieli edukacji dorosłych

Polska:Warunki pracy nauczycieli w szkolnictwie dla dorosłych

Polska:Doskonalenie zawodowe nauczycieli edukacji dorosłych

Polska:Kadra kierownicza i inni pracownicy sektora edukacji

Polska:Kadra kierownicza we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Pozostały personel w placówkach wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej i personel współpracujący z tymi placówkami

Polska:Kadra odpowiedzialna za poradnictwo we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Kadra monitorująca jakość kształcenia (nadzór pedagogiczny) we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Kadra kierownicza w szkolnictwie wyższym

Polska:Pozostały personel w szkolnictwie wyższym

Polska:Kadra kierownicza w kształceniu dorosłych

Polska:Pozostały personel w kształceniu dorosłych

Polska:Zapewnianie jakości kształcenia

Polska:Zapewnianie jakości kształcenia we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Zapewnienie jakości kształcenia w szkolnictwie wyższym

Polska:Zapewnianie jakości kształcenia w kształceniu dorosłych

Polska:Wsparcie pedagogiczne i poradnictwo

Polska:Kształcenie integracyjne na poziomie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Kształcenie specjalne na poziomie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Środki wsparcia dla uczniów ze środowisk defaworyzowanych na poziomie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Orientacja i poradnictwo na poziomie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Środki wsparcia dla studentów ze środowisk defaworyzowanych

Polska:Orientacja i poradnictwo na poziomie szkolnictwa wyższego

Polska:Środki wsparcia dla słuchaczy ze środowisk defaworyzowanych

Polska:Orientacja i poradnictwo w kształceniu dorosłych

Polska:Mobilność i umiędzynarodowienie

Polska:Mobilność: programy, projekty, inicjatywy we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Mobilność: programy, projekty, inicjatywy w szkolnictwie wyższym

Polska:Mobilność: programy, projekty, inicjatywy w kształceniu dorosłych

Polska:Wymiar międzynarodowy: programy nauczania, partnerstwa, sieci we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Wymiar międzynarodowy: programy nauczania, partnerstwa, sieci w szkolnictwie wyższego

Polska:Wymiar międzynarodowy: programy nauczania, partnerstwa, sieci w kształceniu dorosłych

Polska:Umowy dwustronne i współpraca globalna

Polska:Bieżące reformy

Polska:Reformy w dziedzinie wczesnej edukacji i opieki

Polska:Reformy w dziedzinie edukacji szkolnej

Polska:Reformy w dziedzinie kształcenia zawodowego i edukacji dorosłych

Polska:Reformy w dziedzinie studiów wyższych

Polska:Reformy w dziedzinie kompetencji przekrojowych i zatrudnialności

Polska:Perspektywa europejska

Polska:Legislacja

Polska:Instytucje

<index>

Szkolnictwo niepubliczne w systemie oświaty

Szkolnictwo niepubliczne (niepaństwowe) w okresie od utrwalenia nowej władzy po roku 1945 do przełomu politycznego w roku 1989 nie miało sprzyjających warunków rozwoju. Co do zasady państwo zakładało, prowadziło i utrzymywało szkoły i inne placówki oświatowo-wychowawcze. Szkoły, placówki oświatowe, wychowawcze, opiekuńczo-wychowawcze i inne zakłady lub placówki szkolące mogły być prowadzone przez organizacje zawodowe, młodzieżowe, instytucje społeczne oraz inne organizacje i instytucje, w tym o charakterze wyznaniowym, osoby prawne lub fizyczne, ale tylko za zezwoleniem Ministra Oświaty i Wychowania, na określonych przez niego zasadach i warunkach oraz pod jego nadzorem. W rezultacie tego, w roku 1989 działało jedynie 63 niepaństwowych przedszkoli na 26358 wszystkich przedszkoli, z czego 33 były prowadzone przez zgromadzenia zakonne. Działało także 12 niepaństwowych szkół podstawowych na 18283 wszystkich szkół tego typu, 20 niepaństwowych liceów ogólnokształcących na 939 wszystkich szkół tego typu (według danych rocznika GUS Szkolnictwo 1990/91). Wśród małego kręgu organizatorów niepaństwowych szkół i placówek oświatowych największy udział miały organizacje i instytucje o charakterze wyznaniowym.

Pod koniec lat 80-tych zaczęły powstawać pierwsze szkoły społeczne. Nazwa „szkoła społeczna” miała odróżniać je od szkół państwowych, ale jednocześnie podkreślić fakt, że nie są to szkoły prywatne. Prowadzenie szkoły nie przynosiło zysków ich „właścicielom” – nauczycielom i rodzicom, którzy powołali Społeczne Towarzystwo Oświatowe. Szkoły społeczne i prywatne (w tym kościelne) zaczęły rozwijać się dynamicznie w latach 1990-2000. Prawne podstawy do rozwoju szkolnictwa niepublicznego w Polsce stworzyła ustawa z 7 września 1991 r. o systemie oświaty.

Obecnie szkoły i placówki mogą być publiczne lub niepubliczne:

  1. Szkoły publiczne są to instytucje zakładane i prowadzone przez organ administracji rządowej (właściwego ministra), jednostkę samorządu terytorialnego (gminę, powiat, województwo), a za specjalnym zezwoleniem – przez lub inną osobę prawną bądź fizyczną. Zapewnia ona i realizuje ustalone przez ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania programy nauczania, zasady oceniania i klasyfikacji uczniów. Kształci bezpłatnie w zakresie zajęć ujętych w ramowych planach nauczania. Przyjmuje uczniów na zasadach określonych w przepisach powszechnie obowiązującego prawa.
  2. Szkoły niepubliczne są instytucjami zakładanymi i prowadzonymi przez osoby prawne lub osoby fizyczne na podstawie wpisu do ewidencji placówek i szkół niepublicznych właściwej jednostki samorządu terytorialnego. Szkoła niepubliczna może uzyskać uprawnienia szkoły publicznej (prawo wydawania świadectw państwowych), jeśli realizuje minimum programowe, stosuje zasady klasyfikowania i promowania uczniów oraz zatrudnia nauczycieli posiadających kwalifikacje określone przez ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania.

Obie kategorie szkół podlegają państwowemu nadzorowi pod względem jakości i zgodności prowadzenia działalności z prawem, chociaż w przypadku szkół publicznych nadzór ten jest szerszy niż w przypadku szkół niepublicznych. Podstawową cechą odróżniającą szkoły publiczne i niepubliczne jest bezpłatne nauczanie oraz gwarancja powszechnej dostępności dla ludności – zwłaszcza w odniesieniu do szkół podstawowych i gimnazjów. Przyznanie szkole niepublicznej uprawnień szkoły publicznej gwarantuje powszechne uznawanie wyników nauczania i umożliwia uczniom automatyczne przechodzenie do innych szkół publicznych lub niepublicznych o podobnym statusie. Szkoły podstawowe i gimnazja (kształcące w zakresie obowiązku szkolnego) mogą być prowadzone jedynie jako publiczne lub niepubliczne o uprawnieniach szkół publicznych.


Wychowanie przedszkolne

W roku szkolnym 2014/2015 wychowanie przedszkolne w różnych formach obejmowało ok. 1.236 tys. dzieci. Do 10.939 przedszkoli uczęszczało blisko 943 tys. dzieci, z czego ponad 20% przypadało na przedszkola niepubliczne, prowadzone na ogół przez osoby fizyczne, organizacje wyznaniowe i stowarzyszenia. Do 8.610 oddziałów przedszkolnych przy szkołach podstawowych uczęszczało 256 tys. dzieci. Do 2.112 innych form wychowania przedszkolnego (punktów przedszkolnych, zespołów wychowania przedszkolnego) uczęszczało ok. 37 tys. dzieci, z czego większość (ponad 60%) do jednostek niepublicznych.

W Polsce istnieje instytucjonalna opieka nad dzieckiem do lat 3, sprawowana przez żłobki dziecięce, kluby dziecięce i dziennych opiekunów. Obecnie podstawowym aktem prawnym regulującym funkcjonowanie różnych form opieki nad dzieckiem do lat 3 jest ustawa z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dzieckiem do lat 3. Kompetencje dotyczące opieki nad dzieckiem do lat 3 należą obecnie do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (w latach 2011-2016 do Ministra Pracy i Polityki Społecznej). Według stanu na koniec 2015 r. działało ok. 1,9 tys. żłobków, 439 klubów dziecięcych oraz 599 dziennych opiekunów. Widoczna jest w tym zakresie stała tendencja wzrostowa. Więcej informacji na ten temat zob. w rozdziale 4 pt. „Wczesna edukacja i opieka (ECEC)”.

Szkolnictwo podstawowe

W roku szkolnym 2014/2015 działało w Polsce ogółem 13.528 szkół podstawowych. Zdecydowaną większość – tzn. 11.793 – prowadziły jednostki samorządu terytorialnego (najczęściej gminy, którym przypisano to jako zadanie ustawowe); są to szkoły publiczne. Ten sam status posiadało również 40 szkół prowadzonych przez administrację rządową. W pozostałym zakresie organami prowadzącymi szkoły podstawowe (w większości – chociaż nie wyłącznie – niepubliczne) w tym okresie były osoby fizyczne i osoby prawne prawa prywatnego; udział sektora niepaństwowego w tej dziedzinie oświaty wynosi ok. 12,5% ogółu jednostek i 4,9% ogółu uczniów.

Szkoły podstawowe niepubliczne muszą uzyskać uprawnienia szkoły publicznej ze względu na spełnianie tam przez uczniów obowiązku szkolnego. Przesłanki uzyskania tych uprawnień określa szczegółowo art. 7 ust. 3 ustawy o systemie oświaty, wymagając od nich znacznego zbliżenia standardów prowadzonej działalności edukacyjnej do przewidzianych dla szkół publicznych. Niespełnianie tych wymogów prowadzi do likwidacji szkoły.

Szkoły niepubliczne, które uzyskały status szkoły publicznej, uzyskują gwarancję dofinansowywania z budżetu władz lokalnych (gmina lub powiat) lub – w przypadku szkół artystycznych – bezpośrednio z budżetu centralnego. Dotacja odpowiada w zasadzie 100% wydatków bieżących ponoszonych na każdego ucznia w szkole publicznej tego samego typu i rodzaju; jest ona jednak wyższa w odniesieniu do uczniów niepełnosprawnych.

Szkolnictwo średnie I i II stopnia dla młodzieży oraz policealne dla młodzieży i dorosłych

Podobnie jak szkoły podstawowe, niepubliczne szkoły średnie I stopnia (gimnazja) muszą uzyskać uprawnienia szkoły publicznej ze względu na to, że uczniowie spełniają w nich obowiązek szkolny. Warunkiem uzyskania tych uprawnień jest realizacja programów nauczania zgodnych z podstawami programowymi, przyjęcie zasad klasyfikowania i oceniania uczniów wprowadzonych na mocy tej ustawy przez Ministerstwo Edukacji Narodowej oraz zatrudnianie wykwalifikowanych nauczycieli.

Niepubliczne szkoły średnie I i II stopnia, które uzyskały status szkoły publicznej oraz szkoły policealne, które uzyskały status szkoły publicznej, są – na podobnych zasadach jak szkoły podstawowe – dofinansowywane z budżetu władz lokalnych (gmina lub powiat) lub, jeśli chodzi o szkoły artystyczne, bezpośrednio z budżetu centralnego.

Szczegółowe dane statystyczne na temat szkół średnich I i II stopnia w Polsce można znaleźć w rozdziale pt. „Szkolnictwo średnie i policealne”. Zob. również publikację polskiego Głównego Urzędu Statystycznego pt. „Oświata i wychowanie w roku szkolnym 2014-2015” (część danych podana w wersji dwujęzycznej – polskiej i angielskiej).

Szkolnictwo wyższe - uczelnie prywatne

Ustawa z 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym stworzyła podstawy prawne do tworzenia uczelni niepublicznych. Od późnych lat 90. niepubliczne wyższe szkoły zawodowe, prowadzące wyłącznie studia umożliwiające uzyskanie tytułu licencjata, mogły powstawać na podstawie ustawy z 26 czerwca 1997 r. o wyższych szkołach zawodowych. Pierwsze uczelnie niepubliczne, z wyjątkiem istniejących od lat kilku uczelni prowadzonych przez Kościoły i inne związki wyznaniowe, zostały zarejestrowane w 1991 r. Od wczesnych lat 90. sektor niepublicznego szkolnictwa wyższego rozrósł się błyskawicznie i w roku 2014/2015 obejmował 302 uczelnie. W tym samym roku akademickim studenci w uczelniach niepublicznych (359,2 tys.) stanowili 24,4% całej populacji studentów (1 469,4) w sektorze szkolnictwa wyższego. Jeśli chodzi o liczbę studentów studiujących w poszczególnych niepublicznych szkołach wyższych, różnice między poszczególnymi uczelniami są bardzo duże. Niektóre z nich mają po kilkuset studentów, podczas gdy inne – po kilka tysięcy.

Uczelnie niepubliczne podlegają tej samej legislacji, co uczelnie publiczne. Podobnie jak uczelnie publiczne, do niedawna dzieliły się one na szkoły wyższe i wyższe szkoły zawodowe działające na podstawie dwóch odrębnych ustaw z roku 1990 i z 1997 r., o których wspomniano wyżej. Ustawa z 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym zniosła dwie wyżej wymienione ustawy i wprowadziła podział na uczelnie akademickie i zawodowe. Większość z obecnie istniejących 302 uczelni niepublicznych to uczelnie zawodowe. Ponad 80 z nich ma uprawnienia do prowadzenia zarówno studiów pierwszego stopnia (licencjackich), jak i studiów drugiego stopnia (magisterskich) oraz jednolitych studiów magisterskich, podczas gdy prawie 220 uczelni prowadzi jedynie studia pierwszego stopnia. Jedynie 11 uczelni niepublicznych to uczelnie akademickie posiadające uprawnienia do nadawania stopnia naukowego doktora i prowadzenia studiów doktoranckich w przynajmniej jednej jednostce organizacyjnej uczelni. W roku 2015 pierwsza akademicka szkoła niepubliczna uzyskała status uniwersytetu.

Uczelnie niepubliczne są tworzone przez osoby fizyczne lub stowarzyszenia, z wyjątkiem stowarzyszeń prowadzonych przez władze krajowe lub lokalne. Utworzenie uczelni niepublicznej wymaga pozwolenia, które wydaje minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego.

Studenci w uczelniach niepublicznych mogą starać się o pomoc materialną na podstawie tych samych przepisów, co studenci w uczelniach publicznych. Uczelnie niepubliczne otrzymują dofinansowanie z budżetu państwa na zadania odnoszące się do bezzwrotnej pomocy materialnej dla studentów. Po spełnieniu warunków określonych w legislacji, uczelnie niepubliczne mogą także otrzymać środki na częściowe dofinansowanie opłat wnoszonych przez studentów na studiach stacjonarnych i stacjonarnych studiach doktoranckich oraz dofinansowanie różnych przedsięwzięć (np. kształcenie kadr akademickich, koszty utrzymania, inwestycje) określonych w ustawie z 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym, które nie są związane z kształceniem studentów na studiach stacjonarnych oraz stacjonarnych studiach doktoranckich.

Uczelnie niepubliczne są zobowiązane przestrzegać tych samych zasad prowadzenia studiów, w tym doktoranckich, co uczelnie publiczne. Prowadzą one studia, także doktoranckie, oraz przyznają tytuły zawodowe i stopnie naukowe na podstawie tych samych zasad co uczelnie publiczne (opisane w punktach powyżej). Jednakże uczelnie niepubliczne pobierają czesne za studia stacjonarne i niestacjonarne. Poziom opłat jest bardzo zróżnicowany i zależy od uczelni, typu studiów (stacjonarne lub niestacjonarne), kierunku studiów, a nawet roku (darmowy pierwszy semestr, niższe opłaty na pierwszym roku, wyższe w kolejnych latach).

Jeśli chodzi o kierunki studiów, przeważająca większość uczelni niepublicznych prowadzi studia na następujących kierunkach: ekonomicznych, administracyjnych, oraz z obszaru nauk społecznych..


Kształcenie i szkolenie dorosłych - prywatne formy kształcenia ustawicznego

Kształcenie ustawiczne realizowane w szkołach niepublicznych, które nie mają uprawnień publicznych, i placówkach niepublicznych ma w zasadzie charakter prywatny. Koszty kształcenia są pokrywane ze środków słuchaczy, a w przypadku skierowania z zakładu pracy mogą być także pokrywane przez pracodawcę. Z danych Rejestru Instytucji Szkoleniowych wynika, że najliczniejszą grupę instytucji szkoleniowych stanowią instytucje utworzone po 2001 r. (w 2009 r. stanowiły one prawie połowę rejestrujących się podmiotów). Co ósma instytucja powstała przed 1989 r. Od 2005 roku pojawiło się wiele ofert współfinansowanych z Europejskiego Funduszu Społecznego, skierowanych do różnych grup odbiorców.