This page was last modified on 8 February 2017, at 10:08.

Polska:Organizacja edukacji i opieki na poziomie przedszkoli

Z Eurydice

Wprowadzenie Polska

Contents

Polska:Uwarunkowania polityczne, społeczne i ekonomiczne oraz kierunki rozwoju

Polska:Rys historyczny

Polska:Główne instytucje wykonawcze i ustawodawcze

Polska:Ludność: sytuacja demograficzna, języki, wyznania

Polska:Sytuacja polityczna i gospodarcza

Polska:Organizacja systemu edukacji. Administracja edukacyjna

Polska:Zasady i podstawy prawne systemu edukacji

Polska:Strategia uczenia się przez całe życie

Polska:Organizacja i struktura systemu edukacji

Polska:Organizacja prywatnej edukacji

Polska:Krajowe Ramy Kwalifikacji

Polska:Zarządzanie i kierowanie edukacją na szczeblu krajowym i/lub regionalnym (szczebel województwa)

Polska:Zarządzanie i kierowanie edukacją na szczeblu lokalnym (szczebel gminy i powiatu) i/lub instytucjonalnym (szkołą/placówką oświatową/uczelnią)

Polska:Dane statystyczne dotyczące organizacji i administracji systemu edukacji

Polska:Finansowanie edukacji

Polska:Finansowanie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Finansowanie szkolnictwa wyższego

Polska:Finansowanie kształcenia dorosłych

Polska:Wczesna edukacja i opieka (ECEC)

Polska:Organizacja opieki w żłobkach

Polska:Kształcenie na poziomie żłobków

Polska:System oceniania na poziomie żłobków

Polska:Organizacja edukacji i opieki na poziomie przedszkoli

Polska:Kształcenie na poziomie przedszkoli

Polska:System oceniania na poziomie przedszkoli

Polska:Warianty organizacyjne i struktury alternatywne na poziomie wczesnej edukacji i opieki

Polska:Szkolnictwo podstawowe

Polska:Organizacja szkolnictwa podstawowego

Polska:Kształcenie na poziomie szkół podstawowych

Polska:System oceniania w szkołach podstawowych

Polska:Warianty organizacyjne oraz struktury alternatywne w szkolnictwie podstawowym

Polska:Szkolnictwo średnie i policealne

Polska:Organizacja szkolnictwa średniego I stopnia

Polska:Kształcenie na poziomie szkół średnich I stopnia

Polska:System oceniania w szkołach średnich I stopnia

Polska:Organizacja ogólnokształcącego szkolnictwa średniego II stopnia

Polska:Kształcenie na poziomie ogólnokształcących szkół średnich II stopnia

Polska:System oceniania w ogólnokształcących szkołach średnich II stopnia

Polska:Organizacja zawodowego szkolnictwa średniego II stopnia

Polska:Kształcenie na poziomie zawodowych szkół średnich II stopnia

Polska:System oceniania w zawodowych szkołach średnich II stopnia

Polska:Organizacja szkolnictwa policealnego

Polska:Kształcenie na poziomie szkół policealnych

Polska:System oceniania w szkołach policealnych

Polska:Szkolnictwo wyższe

Polska:Rodzaje instytucji szkolnictwa wyższego

Polska:Studia wyższe I stopnia

Polska:Studia licencjackie i inżynierskie

Polska:Kolegia

Polska:Studia wyższe II stopnia

Polska:Jednolite studia magisterskie

Polska:Studia doktoranckie

Polska:Kształcenie dorosłych

Polska:Podział odpowiedzialności

Polska:Bieżące priorytety polityczne

Polska:Instytucje kształcenia dorosłych

Polska:Programy kształcenia dorosłych

Polska:Zatwierdzanie efektów kształcenia w edukacji pozaformalnej i nieformalnej

Polska:Nauczyciele

Polska:Kształcenie nauczycieli wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Warunki pracy nauczycieli wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Doskonalenie zawodowe nauczycieli wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Kształcenie nauczycieli akademickich

Polska:Warunki pracy nauczycieli akademickich

Polska:Doskonalenie zawodowe nauczycieli akademickich

Polska:Kształcenie nauczycieli edukacji dorosłych

Polska:Warunki pracy nauczycieli w szkolnictwie dla dorosłych

Polska:Doskonalenie zawodowe nauczycieli edukacji dorosłych

Polska:Kadra kierownicza i inni pracownicy sektora edukacji

Polska:Kadra kierownicza we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Pozostały personel w placówkach wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej i personel współpracujący z tymi placówkami

Polska:Kadra odpowiedzialna za poradnictwo we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Kadra monitorująca jakość kształcenia (nadzór pedagogiczny) we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Kadra kierownicza w szkolnictwie wyższym

Polska:Pozostały personel w szkolnictwie wyższym

Polska:Kadra kierownicza w kształceniu dorosłych

Polska:Pozostały personel w kształceniu dorosłych

Polska:Zapewnianie jakości kształcenia

Polska:Zapewnianie jakości kształcenia we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Zapewnienie jakości kształcenia w szkolnictwie wyższym

Polska:Zapewnianie jakości kształcenia w kształceniu dorosłych

Polska:Wsparcie pedagogiczne i poradnictwo

Polska:Kształcenie integracyjne na poziomie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Kształcenie specjalne na poziomie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Środki wsparcia dla uczniów ze środowisk defaworyzowanych na poziomie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Orientacja i poradnictwo na poziomie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Środki wsparcia dla studentów ze środowisk defaworyzowanych

Polska:Orientacja i poradnictwo na poziomie szkolnictwa wyższego

Polska:Środki wsparcia dla słuchaczy ze środowisk defaworyzowanych

Polska:Orientacja i poradnictwo w kształceniu dorosłych

Polska:Mobilność i umiędzynarodowienie

Polska:Mobilność: programy, projekty, inicjatywy we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Mobilność: programy, projekty, inicjatywy w szkolnictwie wyższym

Polska:Mobilność: programy, projekty, inicjatywy w kształceniu dorosłych

Polska:Wymiar międzynarodowy: programy nauczania, partnerstwa, sieci we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Wymiar międzynarodowy: programy nauczania, partnerstwa, sieci w szkolnictwie wyższego

Polska:Wymiar międzynarodowy: programy nauczania, partnerstwa, sieci w kształceniu dorosłych

Polska:Umowy dwustronne i współpraca globalna

Polska:Bieżące reformy

Polska:Reformy w dziedzinie wczesnej edukacji i opieki

Polska:Reformy w dziedzinie edukacji szkolnej

Polska:Reformy w dziedzinie kształcenia zawodowego i edukacji dorosłych

Polska:Reformy w dziedzinie studiów wyższych

Polska:Reformy w dziedzinie kompetencji przekrojowych i zatrudnialności

Polska:Perspektywa europejska

Polska:Legislacja

Polska:Instytucje

<index>

Dostępność placówek

Dotychczas główna linia podziału między obszarami o dobrej i złej dostępności edukacji przedszkolnej przebiegała między dużymi miastami a obszarami wiejskimi. Organizowanie przedszkoli i szkół na niektórych słabo zaludnionych obszarach wiejskich uniemożliwiała zbyt mała liczba dzieci. Tym samym czynniki demograficzne i geograficzne znacząco wpływały na dostępność edukacji przedszkolnej. Jednocześnie gminy bardzo rzadko korzystały z możliwości tworzenia i prowadzenia punktów przedszkolnych lub zespołów wychowania przedszkolnego – możliwie najbliżej miejsca zamieszkania dziecka.

Zgodnie z postanowieniami ustawy o systemie oświaty, w przypadku dzieci pięcioletnich i sześcioletnich, gdy odległość z domu dziecka do szkoły lub przedszkola przekracza 3 km, gmina jest zobowiązana do organizowania bezpłatnego dowożenia do przedszkola lub szkoły, w której zlokalizowany jest oddział przedszkolny.

Stopień upowszechnienia wychowania przedszkolnego dla dzieci 3 letnich w roku szkolnym 2015/2016 wynosił ogółem 70,5%,w tym: w mieście 81,9% na wsi 54,8%, dla dzieci 4-letnich ogółem83,9%, w tym w mieście 90,7, na wsi 74,5%, 5-letnich ogółem 100,0 w tym w mieście 102,8% na wsi 96,9%. Przekroczenie wskaźnika 100% wynika z faktu, iż w wielu przypadkach rodzice dzieci mieszkających na wsi wozili je do przedszkoli w miastach, w których sami pracowali. W roku szkolnym 2015/2016 do placówek przedszkolnych uczęszczało ogółem 21,0 % dzieci 6-letnich w tym w mieście 20,5%, na wsi 21,6%. Pozostałe sześciolatki rozpoczęły realizację obowiązku szkolnego w klasach pierwszych szkoły podstawowej, gdyż był to pierwszy rok wprowadzonego obowiązku szkolnego dla dzieci 6-letnich (Dane wg. Systemu Informacji Oświatowej)

Problem braku możliwości korzystania z wychowania przedszkolnego powoli przechodzi do przeszłości. W wielu przypadkach problemem jest dostanie się do konkretnego przedszkola. Świadczą o tym sygnały z przeprowadzanej na początku 2015 r. rekrutacji do przedszkoli. W wielu gminach, mimo wcześniejszych obaw, pozostały wolne miejsca w przedszkolach. Wpływ na to ma, przede wszystkim, rozbudowa infrastruktury przedszkolnej.

Ponadto, w porównaniu z rokiem 2013, liczba dzieci korzystających w 2014 r. z wychowania przedszkolnego zmniejszyła się o ok. 60 tys., przy jednoczesnym wzroście wskaźnika upowszechnienia edukacji przedszkolnej dzieci w wieku 3-5 lat o ponad 5 punktów procentowych.

Różnica między rokiem 2015 a 2014 jest jeszcze większa – liczba dzieci korzystających z wychowania przedszkolnego zmniejszyła się o kolejne blisko 96 tys. dzieci. Jednocześnie wskaźnik upowszechnienia edukacji przedszkolnej dzieci w wieku 3-5 lat wzrósł o blisko 5 punktów procentowych. Wpływ na takie zjawisko mają tendencje demograficzne – zmniejszanie się populacji w kolejnych rocznikach oraz oddawanie do użytku nowych miejsc wychowania przedszkolnego.

W roku szkolnym 2015/2016 wskaźnik upowszechnienia edukacji przedszkolnej dzieci w wieku 3-5 lat wyniósł ogółem 84,2%, w tym w miastach – 91,0%, a na wsi – 75,9%.

Znowelizowane w 2015 r. przepisy ustawy o systemie oświat przywróciły kontrolę kuratorów oświaty nad działaniami jednostek samorządu terytorialnego w zakresie kształtowania sieci szkół i przedszkoli.

Ustalenie przez radę gminy sieci publicznych przedszkoli, oddziałów przedszkolnych w szkołach podstawowych i innych form wychowania przedszkolnego będzie możliwe po uzyskaniu pozytywnej opinii kuratora oświaty. Kurator oświaty ocenia, czy projektowana sieć przedszkoli, zapewnia wszystkim dzieciom zamieszkałym na terenie gminy, obowiązanym do realizacji rocznego przygotowania przedszkolnego możliwość spełniania tego obowiązku, zaś dzieciom pięcioletnim, czteroletnim, a od 1 września 2017 r. – także trzyletnim – zagwarantowanie miejsca realizowania wychowania przedszkolnego.

Od września 2017 r. każde dziecko w wieku 3-6 lat będzie miało zapewnione miejsce w placówce wychowania przedszkolnego.

Warunki przyjmowania i wybór placówki przedszkolnej

Przedszkola publiczne prowadzą rekrutację według zasad określonych w ustawie o systemie oświaty (nowelizacja 2013r., zmiany obowiązują od 18 01 2014r.) Rodzice decydują o wyborze przedszkola, korzystając przede wszystkim z placówek znajdujących się na terenie swojej gminy. Głównym kryterium przyjęcia jest wiek dziecka – ukończone 3 lata. W szczególnych przypadkach dopuszcza się, za zgodą dyrektora przedszkola, przyjmowanie dzieci młodszych, które ukończyły 2,5 roku (zmiana wprowadzona w 2003 r. w ustawie o systemie oświaty).

Znowelizowana ustawa o systemie oświaty przewiduje, że procedurę przyjęcia dziecka do publicznego przedszkola, rozpoczyna wniosek rodzica do dyrektora wybranej placówki; przy tym rodzic nie może złożyć wniosku więcej niż do 3 przedszkoli. W przypadku przedszkola, które z różnych powodów jest szczególnie atrakcyjne dla rodziców, gdy liczba dzieci zgłoszonych jest większa od liczby miejsc, jest przeprowadzane postępowanie rekrutacyjne, obejmujące maksymalnie trzy etapy, w zależności od potrzeb.

W pierwszej kolejności przedszkole przyjmuje dzieci z obszaru danej gminy spełniające obowiązek przygotowania przedszkolnego - dzieci 5-letnie oraz dzieci 4-letnie i od dnia 1 września 2017 r. 3-letnie, które będą miały ustawowe prawo do edukacji przedszkolnej. Gdy liczba kandydatów z gminy przekroczy liczbę wolnych miejsc, w drugim etapie rekrutacji przedszkole uwzględnia kryteria zagwarantowane prawem (z grupy pierwszej), uwzględniające potrzeby osób znajdujących się w trudnej sytuacji rodzinnej lub zdrowotnej.(kryteria ustawowe, których wartość jest jednakowa) Wreszcie, w razie stwierdzenia, że liczba dzieci z rodzin wymagających szczególnej opieki Państwa, znajdujących się w podobnej sytuacji, przewyższa liczbę miejsc w przedszkolu, w ostatnim etapie rekrutacji są brane pod uwagę kryteria ustalone przez gminę (z grupy drugiej), uwzględniające potrzeby rodziny i społeczności lokalnej oraz - w miarę potrzeb - kryterium finansowe. (są to kryteria lokalne określone przez gminę - nie więcej niż sześć. Każdemu z nich przyznawana jest określona liczbę punktów.)

Natomiast te publiczne przedszkola, które po przyjęciu dzieci z terenu gminy nadal będą dysponowały wolnymi miejscami, będą mogły przyjąć dzieci z innych gmin, na wniosek ich rodziców, stosując wobec kandydatów spoza gminy w razie potrzeby kryteria uwzględniające potrzeby osób znajdujących się w trudnej sytuacji rodzinne lub zdrowotnej i w dalszej kolejności - uwzględniające potrzeby rodziny i społeczności lokalnej oraz ewentualnie kryterium finansowe.

Zgodnie z wprowadzonymi w 2013 r. zmianami w przepisach ustawy o systemie oświaty, gmina, która nie zapewnia wszystkim dzieciom mającym obowiązek lub prawo do korzystania z wychowania przedszkolnego, jest zobowiązana przeprowadzić otwarty konkurs ofert dla niepublicznych przedszkoli (w dalszej kolejności dla niepublicznych innych form wychowania przedszkolnego). Niepubliczne przedszkole wyłonione w drodze konkursu, otrzymuje dotację z budżetu gminy w wysokości 100% wydatków bieżących ponoszonych w przedszkolach publicznych prowadzonych przez gminę, w przeliczeniu na jednego ucznia, a w zamian pobiera opłaty, zapewnia czas bezpłatnego nauczania, wychowania i opieki w takim samym wymiarze, jak przedszkola gminne itp.

Pozostałe przedszkola niepubliczne stosują własne, indywidualne kryteria przyjęcia dzieci.

Podział na grupy – kryterium wieku

Najczęściej stosowanym kryterium podziału dzieci na grupy jest ich wiek. Większość przedszkoli dzieli się na 4 oddziały (oddział 3-latków, 4-latków, 5-latków, 6-latków). Dopuszczalny i stosowany w niektórych przedszkolach jest również inny podział na grupy: z uwzględnieniem potrzeb dzieci, ich zainteresowań i uzdolnień, a w przedszkolach specjalnych z uwzględnieniem stopnia i rodzaju niepełnosprawności.

Możliwe jest również łączenie dzieci w różnym wieku (tzw. grupa rodzinkowa) ze względów pedagogicznych – różny wiek dzieci działa stymulująco na indywidualny rozwój. Na terenach wiejskich grupy dzieci w różnym wieku tworzy się również z powodów demograficznych (mała liczba dzieci), a w związku z tym przedszkola wiejskie liczą przeciętnie 2 oddziały (6-latki i pozostałe dzieci) lub jeden oddział.

Liczba dzieci w oddziale przedszkolnym nie może przekraczać 25, z wyjątkiem przedszkoli i oddziałów integracyjnych oraz specjalnych, w których jest odpowiednio niższa. W przedszkolach i oddziałach integracyjnych wynosi od 15 do 20, w tym 3-5 dzieci niepełnosprawnych, a w przedszkolach i oddziałach specjalnych od 6 do 16 - stosownie do stopnia i rodzaju niepełnosprawności. Zajęcia w zespołach wychowania przedszkolnego i punktach przedszkolnych są prowadzone w grupach liczących od 3-25 dzieci.

Na ogół jednym oddziałem przedszkolnym opiekuje się 2 nauczycieli (najczęściej pierwszy do godz. 12.00, drugi od godz. 12.00). Mogą oni prowadzić określoną grupę wiekową lub towarzyszyć dzieciom przez cały 4-letni pobyt w przedszkolu (zależy to od organizacji, tradycji i decyzji dyrektora danego przedszkola).

W przedszkolu integracyjnym i w przedszkolu ogólnodostępnym z oddziałami integracyjnymi zatrudnia się dodatkowo nauczycieli posiadających specjalne przygotowanie pedagogiczne oraz specjalistów prowadzących zajęcia rewalidacyjne.

Dzieci 6-letnie, które ze względu na stan zdrowia otrzymały z poradni psychologiczno-pedagogicznej orzeczenie o potrzebie indywidualnego nauczania w miejscu zamieszkania, korzystają z tej formy edukacji w wymiarze od 4 do 6 godzin tygodniowo lub więcej. Zajęcia te są organizowane na podstawie rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 września 2014 r. w sprawie sposobu i trybu organizowania indywidualnego obowiązkowego rocznego przygotowania przedszkolnego i indywidualnego nauczania dzieci i młodzieży.

Indywidualne roczne przygotowanie przedszkolne organizowane jest w formie zajęć prowadzonych przez jednego nauczyciela lub nauczycieli w bezpośrednim kontakcie z dzieckiem. Zajęcia te organizowane są w miejscu pobytu dziecka, szczególnie w domu rodzinnym lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, także w przedszkolu, gdy stan dziecka na to pozwala.

Ponadto, na wniosek rodziców dyrektor publicznego lub niepublicznego przedszkola, do którego dziecko zostało przyjęte, może zezwolić, w drodze decyzji, na spełnianie przez dziecko obowiązku rocznego przygotowania przedszkolnego poza przedszkolem, oddziałem przedszkolnym lub inną formą wychowania przedszkolnego. Potocznie jest to zwane „nauczaniem domowym”.

Zezwolenie może być wydane, jeżeli do wniosku o jego wydanie dołączono:

1) opinię poradni psychologiczno-pedagogicznej;

2) oświadczenie rodziców o zapewnieniu dziecku warunków umożliwiających realizację podstawy programowej wychowania przedszkolnego.

Organizacja czasu w przedszkolu

Podstawa programowa wychowania przedszkolnego zaleca wykorzystanie czasu pobytu dzieci w przedszkolu w następujący sposób: jedną piątą czasu należy przeznaczyć na swobodne zabawy dzieci, jedną piątą na pobyt na powietrzu, jedną piątą na zajęcia typu dydaktycznego, a pozostały czas (dwie piąte) nauczyciel wykorzystuje na czynności opiekuńcze i organizacyjne.

Organizację pracy danego przedszkola określa ramowy rozkład dnia ustalony przez dyrektora przedszkola z uwzględnieniem oczekiwań rodziców. Powszechnie przestrzegana jest zasada takiej organizacji dnia, aby zapewnić dzieciom możliwość codziennego pobytu w ogrodzie przedszkolnym. Na podstawie ramowego rozkładu dnia nauczyciel, któremu powierzono opiekę nad danym oddziałem, ustala dla tego oddziału szczegółowy rozkład dnia, z uwzględnieniem potrzeb i zainteresowań dzieci.

Przedszkola funkcjonują przez cały rok szkolny, z wyjątkiem przerw ustalonych przez organ prowadzący na wniosek dyrektora przedszkola, który uwzględnia potrzeby rodziców w tym zakresie. Oddziały przedszkolne w szkołach podstawowych funkcjonują przez cały rok szkolny z wyjątkiem przerw ustalonych przez organ prowadzący. Innymi formami wychowania przedszkolnego są: zespół wychowania przedszkolnego, w którym zajęcia prowadzone są przez cały rok szkolny w niektóre dni tygodnia, oraz punkt przedszkolny, w którym zajęcia prowadzone są przez cały rok szkolny we wszystkie dni tygodnia, z wyjątkiem przerw ustalonych przez organ prowadzący.

Dzienny i tygodniowy wymiar zajęć

Minimalny czas pracy przedszkoli i oddziałów przedszkolnych w szkołach wynosi 5 godzin dziennie. Większość przedszkoli pracuje około 9 godzin dziennie. Przedszkola są czynne przez 5 dni w tygodniu. W ciągu dnia dzieci uczestniczą w zajęciach organizowanych lub inspirowanych przez nauczyciela oraz podejmują spontaniczną działalność zabawową w sali przedszkolnej i ogrodzie. Czas trwania zajęć organizowanych jest uzależniony od wieku dzieci. Zajęcia dla dzieci starszych, 5- i 6-letnich, trwają około 30 min, a zajęcia dla dzieci młodszych, 3- i 4-letnich, trwają około 15 minut.

W zespole wychowania przedszkolnego zajęcia są prowadzone w wybrane dni tygodnia, a w punkcie przedszkolnym - codziennie. Minimalny dzienny czas pracy w zespołach i punktach wynosi 3 godziny, a tygodniowy 12 godzin. Czas ten jest uzależniony od liczby dzieci korzystających z edukacji przedszkolnej w tych formach (im większa liczba dzieci, maksymalnie 25, tym większa tygodniowa liczba godzin). Zgodnie z rozporządzeniem organ prowadzący zespół lub punkt ustala jego organizację, w szczególności zapewniając dzieciom bezpieczne i higieniczne warunki edukacji.