This page was last modified on 30 October 2015, at 15:10.

Polska:Nauczyciele

Z Eurydice

Wprowadzenie Polska

Contents

Polska:Uwarunkowania polityczne, społeczne i ekonomiczne oraz kierunki rozwoju

Polska:Rys historyczny

Polska:Główne instytucje wykonawcze i ustawodawcze

Polska:Ludność: sytuacja demograficzna, języki, wyznania

Polska:Sytuacja polityczna i gospodarcza

Polska:Organizacja systemu edukacji. Administracja edukacyjna

Polska:Zasady i podstawy prawne systemu edukacji

Polska:Strategia uczenia się przez całe życie

Polska:Organizacja i struktura systemu edukacji

Polska:Organizacja prywatnej edukacji

Polska:Krajowe Ramy Kwalifikacji

Polska:Zarządzanie i kierowanie edukacją na szczeblu krajowym i/lub regionalnym (szczebel województwa)

Polska:Zarządzanie i kierowanie edukacją na szczeblu lokalnym (szczebel gminy i powiatu) i/lub instytucjonalnym (szkołą/placówką oświatową/uczelnią)

Polska:Dane statystyczne dotyczące organizacji i administracji systemu edukacji

Polska:Finansowanie edukacji

Polska:Finansowanie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Finansowanie szkolnictwa wyższego

Polska:Finansowanie kształcenia dorosłych

Polska:Wczesna edukacja i opieka (ECEC)

Polska:Organizacja opieki w żłobkach

Polska:Kształcenie na poziomie żłobków

Polska:System oceniania na poziomie żłobków

Polska:Organizacja edukacji i opieki na poziomie przedszkoli

Polska:Kształcenie na poziomie przedszkoli

Polska:System oceniania na poziomie przedszkoli

Polska:Warianty organizacyjne i struktury alternatywne na poziomie wczesnej edukacji i opieki

Polska:Szkolnictwo podstawowe

Polska:Organizacja szkolnictwa podstawowego

Polska:Kształcenie na poziomie szkół podstawowych

Polska:System oceniania w szkołach podstawowych

Polska:Warianty organizacyjne oraz struktury alternatywne w szkolnictwie podstawowym

Polska:Szkolnictwo średnie i policealne

Polska:Organizacja szkolnictwa średniego I stopnia

Polska:Kształcenie na poziomie szkół średnich I stopnia

Polska:System oceniania w szkołach średnich I stopnia

Polska:Organizacja ogólnokształcącego szkolnictwa średniego II stopnia

Polska:Kształcenie na poziomie ogólnokształcących szkół średnich II stopnia

Polska:System oceniania w ogólnokształcących szkołach średnich II stopnia

Polska:Organizacja zawodowego szkolnictwa średniego II stopnia

Polska:Kształcenie na poziomie zawodowych szkół średnich II stopnia

Polska:System oceniania w zawodowych szkołach średnich II stopnia

Polska:Organizacja szkolnictwa policealnego

Polska:Kształcenie na poziomie szkół policealnych

Polska:System oceniania w szkołach policealnych

Polska:Szkolnictwo wyższe

Polska:Rodzaje instytucji szkolnictwa wyższego

Polska:Studia wyższe I stopnia

Polska:Studia licencjackie i inżynierskie

Polska:Kolegia

Polska:Studia wyższe II stopnia

Polska:Jednolite studia magisterskie

Polska:Studia doktoranckie

Polska:Kształcenie dorosłych

Polska:Podział odpowiedzialności

Polska:Bieżące priorytety polityczne

Polska:Instytucje kształcenia dorosłych

Polska:Programy kształcenia dorosłych

Polska:Zatwierdzanie efektów kształcenia w edukacji pozaformalnej i nieformalnej

Polska:Nauczyciele

Polska:Kształcenie nauczycieli wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Warunki pracy nauczycieli wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Doskonalenie zawodowe nauczycieli wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Kształcenie nauczycieli akademickich

Polska:Warunki pracy nauczycieli akademickich

Polska:Doskonalenie zawodowe nauczycieli akademickich

Polska:Kształcenie nauczycieli edukacji dorosłych

Polska:Warunki pracy nauczycieli w szkolnictwie dla dorosłych

Polska:Doskonalenie zawodowe nauczycieli edukacji dorosłych

Polska:Kadra kierownicza i inni pracownicy sektora edukacji

Polska:Kadra kierownicza we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Pozostały personel w placówkach wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej i personel współpracujący z tymi placówkami

Polska:Kadra odpowiedzialna za poradnictwo we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Kadra monitorująca jakość kształcenia (nadzór pedagogiczny) we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Kadra kierownicza w szkolnictwie wyższym

Polska:Pozostały personel w szkolnictwie wyższym

Polska:Kadra kierownicza w kształceniu dorosłych

Polska:Pozostały personel w kształceniu dorosłych

Polska:Zapewnianie jakości kształcenia

Polska:Zapewnianie jakości kształcenia we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Zapewnienie jakości kształcenia w szkolnictwie wyższym

Polska:Zapewnianie jakości kształcenia w kształceniu dorosłych

Polska:Wsparcie pedagogiczne i poradnictwo

Polska:Kształcenie integracyjne na poziomie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Kształcenie specjalne na poziomie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Środki wsparcia dla uczniów ze środowisk defaworyzowanych na poziomie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Orientacja i poradnictwo na poziomie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Środki wsparcia dla studentów ze środowisk defaworyzowanych

Polska:Orientacja i poradnictwo na poziomie szkolnictwa wyższego

Polska:Środki wsparcia dla słuchaczy ze środowisk defaworyzowanych

Polska:Orientacja i poradnictwo w kształceniu dorosłych

Polska:Mobilność i umiędzynarodowienie

Polska:Mobilność: programy, projekty, inicjatywy we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Mobilność: programy, projekty, inicjatywy w szkolnictwie wyższym

Polska:Mobilność: programy, projekty, inicjatywy w kształceniu dorosłych

Polska:Wymiar międzynarodowy: programy nauczania, partnerstwa, sieci we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Wymiar międzynarodowy: programy nauczania, partnerstwa, sieci w szkolnictwie wyższego

Polska:Wymiar międzynarodowy: programy nauczania, partnerstwa, sieci w kształceniu dorosłych

Polska:Umowy dwustronne i współpraca globalna

Polska:Bieżące reformy

Polska:Reformy w dziedzinie wczesnej edukacji i opieki

Polska:Reformy w dziedzinie edukacji szkolnej

Polska:Reformy w dziedzinie kształcenia zawodowego i edukacji dorosłych

Polska:Reformy w dziedzinie studiów wyższych

Polska:Reformy w dziedzinie kompetencji przekrojowych i zatrudnialności

Polska:Perspektywa europejska

Polska:Legislacja

Polska:Instytucje

<index>

W polskiej legislacji wyodrębnia się nauczycieli systemu oświaty, który obejmuje zarówno edukację przedszkolną i szkolną, jak i kształcenie dorosłych w szkołach dla dorosłych i określonych placówkach oświatowych, oraz nauczycieli akademickich, tj. nauczycieli pracujących w systemie szkolnictwa wyższego. Nauczyciele systemu oświaty i nauczyciele akademiccy podlegają odrębnym przepisom.

I Nauczyciele systemu oświaty

Kształcenie

  • Odbywa się w sektorze szkolnictwa wyższego (studia pierwszego i drugiego stopnia, jednolite studia magisterskie, studia podyplomowe) oraz – do roku 2015 – w systemie oświaty (obecnie likwidowane kolegia nauczycielskie i nauczycielskie kolegia języków obcych).
  • Pod względem organizacji kształcenia występuje zarówno model równoległy (concurrent) jak i model etapowy (consecutive). Dominuje model równoległy.
  • Zgodnie z najnowszą legislacją studia licencjackie przygotowują do pracy w przedszkolach i szkołach podstawowych, natomiast studia magisterskie do pracy we wszystkich typach szkół (oferują minimum kwalifikacji do pracy w gimnazjach i szkołach ponadgimnazjalnych).
  • Oprócz kształcenia ogólnego i merytorycznego, obowiazuje przygotowanie pedagogiczne.

Warunki pracy

W rozdziale omówiono szczegółowo:

  • polityka planowania i monitoring kadry nauczycielskiej
  • warunki zatrudnienia
  • staż zawodowy (induction programme)
  • status zawodowy
  • zastępstwa
  • formy wsparcia
  • system wynagrodzeń
  • czas pracy, wakacje
  • zasady i procedury awansu zawodowego (cztery stopnie na skali awansu:
    • nauczyciel stażysta
    • nauczyciel kontraktowy
    • nauczyciel mianowany
    • nauczyciel dyplomowany)
  • przeniesienia i rozwiązywanie stosunku pracy
  • system emerytalny

Doskonalenie zawodowe

Doskonalenie nauczycieli w polskim systemie edukacji nie jest obligatoryjne, chociaż zgodnie z obowiązującą legislacją (Ustawa Karta Nauczyciela) nauczyciel powinien stale podnosić swą wiedzę ogólną i zawodową. Udział w doskonaleniu zawodowym jest natomiast niezbędny z punktu widzenia awansu, a ocena dorobku zawodowego dotyczy stopnia realizacji planu rozwoju zawodowego. Doskonalenie nauczycieli jest prowadzone dwutorowo jako:

  • dokształcanie
  • doskonalenie zawodowe.

Dokształcanie obejmuje formy, których ukończenie daje nauczycielowi wyższy poziom wykształcenia lub dodatkowe kwalifikacje, a doskonalenie zawodowe obejmuje formy, które wzbogacają warsztat nauczycieli w ramach posiadanych kwalifikacji.

II Nauczyciele akademiccy

Kształcenie

  • Zgodnie z legislacją dotyczącą szkolnictwa wyższego (Prawo o szkolnictwie wyższym), do nauczycieli akademickich zalicza się następujące cztery kategorie pracowników: 1) pracownicy naukowo-dydaktyczni, 2) pracownicy naukowi, 3) pracownicy dydaktyczni oraz 4) dyplomowani bibliotekarze oraz dyplomowani pracownicy dokumentacji i informacji naukowej. Spośród tych czterech kategorii jedynie pracownicy naukowo-dydaktyczni i dydaktyczni są ustawowo zobowiązani do kształcenia studentów.
  • Przepisy nie określają ścieżek kształcenia dla nauczycieli akademickich, a o zatrudnieniu na stanowiskach przewidzianych w uczelniach dla nauczycieli akademickich decydują wymagania kwalifikacyjne, określone dla poszczególnych stanowisk.
  • Od nauczycieli akademickich nie wymaga się przygotowania pedagogicznego.

Warunki pracy

W rozdziale omówiono szczegółowo:

  • zasady rekrutacji
  • status zawodowy
  • system wynagrodzeń
  • czas pracy, wakacje
  • możliwości awansu zawodowego
  • emerytury

Doskonalenie zawodowe

  • Zgodnie z ustawą Prawo o szkolnictwie wyższym jedynie pracownicy dydaktyczni są jednoznacznie zobowiązani do podnoszenia swych kwalifikacji zawodowych.
  • Szczegółowe rozwiązania w zakresie doskonalenia kadry akademickiej są określone w wewnętrznych przepisach uczelni.

AKTY PRAWNE

  • Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (z późn. zmianami): reguluje kluczowe kwestie dotyczące zawodu nauczyciela w systemie oświaty, m.in. wymagania kwalifikacyjne dla nauczycieli, obowiązki, warunki pracy, zasady awansu zawodowego, ogólne zasady oceny pracy i dorobku zawodowego nauczyciela.
  • Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (z późn. zmianami): reguluje kluczowe aspekty funkcjonowania systemu oświaty, określając m.in. ogólne zasady tworzenia, funkcjonowania i likwidacji zakładów kształcenia nauczycieli (kolegiów nauczycielskich i nauczycielskich kolegiów językowych) i placówek doskonalenia nauczycieli.
  • Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (z późn. zmianami): reguluje kluczowe aspekty funkcjonowania systemu szkolnictwa wyższego, m.in. kategorie pracowników uczelni (nauczyciele akademiccy i pracownicy niebędący nauczycielami akademickimi), wymagania kwalifikacyjne dla nauczycieli akademickich, warunki pracy, włącznie z zasadami ich wynagradzania, oraz ogólne wymagania dotyczące oceny pracy nauczycieli akademickich. Ponadto ustawa określa ogólne ramy funkcjonowania zewnętrznego i wewnętrznego systemu zapewniania jakości w szkolnictwie wyższym.
  • Ustawa z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki (z późn. zmianami) reguluje kwestie związane z uprawnieniami i procedurą nadawania stopni naukowych i tytułu naukowego, których uzyskanie jest warunkiem zatrudnienia lub awansu na wyższe stanowiska naukowo-dydaktyczne i naukowe.
  • Ustawa z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych: reguluje warunki nabywania i utraty prawa do nauczycielskich świadczeń kompensacyjnych, określa zasady ustalania wysokości świadczeń.
  • Ustawa z dnia 15 kwietnia 2011 r. o systemie informacji oświatowej (z późn. zmianami), która zastąpiła ustawę z dnia 19 lutego 2004 r., nakłada na jednostki samorządu terytorialnego obowiązek gromadzenia danych dotyczących działalności szkół i placówek oświatowych prowadzonych przez te jednostki.
  • Rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 17 stycznia 2012 r. w sprawie standardów kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu nauczyciela określa wymogi dotyczące kształcenia nauczycieli na studiach wyższych (studiach pierwszego i drugiego stopnia oraz jednolitych studiach magisterskich) i studiach podyplomowych.
  • Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 19 listopada 2009 r. w sprawie placówek doskonalenia nauczycieli (z późn. zmianami, ostatnia nowelizacja z dnia 26 października 2012 r.): określa m.in. zasady tworzenia, funkcjonowania i likwidacji placówek doskonalenia nauczycieli, zadania wykonywane wyłącznie przez akredytowane i publiczne placówki doskonalenia nauczycieli oraz kwalifikacje i zadania doradców metodycznych.
  • Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 7 października 2009 r. w sprawie nadzoru pedagogicznego (z późn. zmianami, ostatnia nowelizacja z dnia 10 maja 2013 r.): określa szczegółowe zasady sprawowania zewnętrznego i wewnętrznego nadzoru pedagogicznego, obejmującego ewaluację, kontrolę i wspomaganie, nad przedszkolami, szkołami i placówkami sektora oświaty, m.in. placówkami doskonalenia nauczycieli.
  • Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 20 grudnia 2003 r. w sprawie akredytacji placówek doskonalenia nauczycieli: określa m.in. warunki i procedurę przyznawania i cofania akredytacji.
  • Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 20 grudnia 2003 r. w sprawie akredytacji placówek i ośrodków prowadzących kształcenie ustawiczne w formach pozaszkolnych: określa zasady dobrowolnego występowania o akredytację i przyznawanie akredytacji nie tylko publicznym i niepublicznym ośrodkom i placówkom, które funkcjonują w systemie oświaty, ale także podmiotom prowadzącym kształcenie ustawiczne w ramach działalności gospodarczej.
  • Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 12 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli oraz określenia szkół i wypadków, w których można zatrudnić nauczycieli niemających wyższego wykształcenia lub ukończonego zakładu kształcenia nauczycieli (z późn. zmianami, ostatnia nowelizacja z dnia 17 kwietnia 2012 r.): określa wymagania kwalifikacyjne dla nauczycieli systemu oświaty.
  • Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 21 grudnia 2012 r. w sprawie kryteriów i trybu dokonywania oceny pracy nauczyciela, trybu postępowania odwoławczego oraz składu i sposobu powoływania zespołu oceniającego: uszczegóławia zapisy Karty Nauczyciela dotyczące oceny pracy nauczycieli w systemie oświaty.
  • Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 1 marca 2013 r. w sprawie uzyskiwania stopni awansu zawodowego przez nauczycieli : określa zasady odbywania stażu, zakres wymagań do uzyskania poszczególnych stopni awansu zawodowego, tryb działania komisji kwalifikacyjnych i egzaminacyjnych.
  • Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 1 marca 2013 r. w sprawie ramowego programu szkolenia kandydatów na ekspertów wchodzących w skład komisji egzaminacyjnych i kwalifikacyjnych dla nauczycieli ubiegających się o awans na stopień zawodowy, sposobu prowadzenia listy ekspertów oraz trybu wpisywania i skreślania ekspertów z listy: określa główne założenia programu szkolenia ekspertów.
  • Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 18 lipca 2011 r. w sprawie wysokości minimalnych stawek wynagrodzenia zasadniczego nauczycieli, ogólnych warunków przyznawania dodatków do wynagrodzenia zasadniczego oraz wynagradzania za pracę w dniu wolnym od pracy (z późn. zmianami, ostatnia nowelizacja z dnia 1 sierpnia 2013 r.): określa minimalne stawki wynagrodzenia zasadniczego dla nauczycieli oświaty.
  • Rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 11 grudnia 2013 r. w sprawie warunków wynagradzania za pracę i przyznawania innych świadczeń związanych z pracą dla pracowników zatrudnionych w uczelni publicznej określa m.in. wysokość minimalnych stawek wynagrodzenia zasadniczego dla poszczególnych grup stanowisk w uczelniach i wysokość oraz warunki przyznawania dodatkowych elementów wynagrodzenia dla pracowników uczelni publicznych.