This page was last modified on 1 February 2017, at 15:19.

Polska:Ludność: sytuacja demograficzna, języki, wyznania

Z Eurydice

Wprowadzenie Polska

Contents

Polska:Uwarunkowania polityczne, społeczne i ekonomiczne oraz kierunki rozwoju

Polska:Rys historyczny

Polska:Główne instytucje wykonawcze i ustawodawcze

Polska:Ludność: sytuacja demograficzna, języki, wyznania

Polska:Sytuacja polityczna i gospodarcza

Polska:Organizacja systemu edukacji. Administracja edukacyjna

Polska:Zasady i podstawy prawne systemu edukacji

Polska:Strategia uczenia się przez całe życie

Polska:Organizacja i struktura systemu edukacji

Polska:Organizacja prywatnej edukacji

Polska:Krajowe Ramy Kwalifikacji

Polska:Zarządzanie i kierowanie edukacją na szczeblu krajowym i/lub regionalnym (szczebel województwa)

Polska:Zarządzanie i kierowanie edukacją na szczeblu lokalnym (szczebel gminy i powiatu) i/lub instytucjonalnym (szkołą/placówką oświatową/uczelnią)

Polska:Dane statystyczne dotyczące organizacji i administracji systemu edukacji

Polska:Finansowanie edukacji

Polska:Finansowanie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Finansowanie szkolnictwa wyższego

Polska:Finansowanie kształcenia dorosłych

Polska:Wczesna edukacja i opieka (ECEC)

Polska:Organizacja opieki w żłobkach

Polska:Kształcenie na poziomie żłobków

Polska:System oceniania na poziomie żłobków

Polska:Organizacja edukacji i opieki na poziomie przedszkoli

Polska:Kształcenie na poziomie przedszkoli

Polska:System oceniania na poziomie przedszkoli

Polska:Warianty organizacyjne i struktury alternatywne na poziomie wczesnej edukacji i opieki

Polska:Szkolnictwo podstawowe

Polska:Organizacja szkolnictwa podstawowego

Polska:Kształcenie na poziomie szkół podstawowych

Polska:System oceniania w szkołach podstawowych

Polska:Warianty organizacyjne oraz struktury alternatywne w szkolnictwie podstawowym

Polska:Szkolnictwo średnie i policealne

Polska:Organizacja szkolnictwa średniego I stopnia

Polska:Kształcenie na poziomie szkół średnich I stopnia

Polska:System oceniania w szkołach średnich I stopnia

Polska:Organizacja ogólnokształcącego szkolnictwa średniego II stopnia

Polska:Kształcenie na poziomie ogólnokształcących szkół średnich II stopnia

Polska:System oceniania w ogólnokształcących szkołach średnich II stopnia

Polska:Organizacja zawodowego szkolnictwa średniego II stopnia

Polska:Kształcenie na poziomie zawodowych szkół średnich II stopnia

Polska:System oceniania w zawodowych szkołach średnich II stopnia

Polska:Organizacja szkolnictwa policealnego

Polska:Kształcenie na poziomie szkół policealnych

Polska:System oceniania w szkołach policealnych

Polska:Szkolnictwo wyższe

Polska:Rodzaje instytucji szkolnictwa wyższego

Polska:Studia wyższe I stopnia

Polska:Studia licencjackie i inżynierskie

Polska:Kolegia

Polska:Studia wyższe II stopnia

Polska:Jednolite studia magisterskie

Polska:Studia doktoranckie

Polska:Kształcenie dorosłych

Polska:Podział odpowiedzialności

Polska:Bieżące priorytety polityczne

Polska:Instytucje kształcenia dorosłych

Polska:Programy kształcenia dorosłych

Polska:Zatwierdzanie efektów kształcenia w edukacji pozaformalnej i nieformalnej

Polska:Nauczyciele

Polska:Kształcenie nauczycieli wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Warunki pracy nauczycieli wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Doskonalenie zawodowe nauczycieli wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Kształcenie nauczycieli akademickich

Polska:Warunki pracy nauczycieli akademickich

Polska:Doskonalenie zawodowe nauczycieli akademickich

Polska:Kształcenie nauczycieli edukacji dorosłych

Polska:Warunki pracy nauczycieli w szkolnictwie dla dorosłych

Polska:Doskonalenie zawodowe nauczycieli edukacji dorosłych

Polska:Kadra kierownicza i inni pracownicy sektora edukacji

Polska:Kadra kierownicza we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Pozostały personel w placówkach wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej i personel współpracujący z tymi placówkami

Polska:Kadra odpowiedzialna za poradnictwo we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Kadra monitorująca jakość kształcenia (nadzór pedagogiczny) we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Kadra kierownicza w szkolnictwie wyższym

Polska:Pozostały personel w szkolnictwie wyższym

Polska:Kadra kierownicza w kształceniu dorosłych

Polska:Pozostały personel w kształceniu dorosłych

Polska:Zapewnianie jakości kształcenia

Polska:Zapewnianie jakości kształcenia we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Zapewnienie jakości kształcenia w szkolnictwie wyższym

Polska:Zapewnianie jakości kształcenia w kształceniu dorosłych

Polska:Wsparcie pedagogiczne i poradnictwo

Polska:Kształcenie integracyjne na poziomie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Kształcenie specjalne na poziomie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Środki wsparcia dla uczniów ze środowisk defaworyzowanych na poziomie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Orientacja i poradnictwo na poziomie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Środki wsparcia dla studentów ze środowisk defaworyzowanych

Polska:Orientacja i poradnictwo na poziomie szkolnictwa wyższego

Polska:Środki wsparcia dla słuchaczy ze środowisk defaworyzowanych

Polska:Orientacja i poradnictwo w kształceniu dorosłych

Polska:Mobilność i umiędzynarodowienie

Polska:Mobilność: programy, projekty, inicjatywy we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Mobilność: programy, projekty, inicjatywy w szkolnictwie wyższym

Polska:Mobilność: programy, projekty, inicjatywy w kształceniu dorosłych

Polska:Wymiar międzynarodowy: programy nauczania, partnerstwa, sieci we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Wymiar międzynarodowy: programy nauczania, partnerstwa, sieci w szkolnictwie wyższego

Polska:Wymiar międzynarodowy: programy nauczania, partnerstwa, sieci w kształceniu dorosłych

Polska:Umowy dwustronne i współpraca globalna

Polska:Bieżące reformy

Polska:Reformy w dziedzinie wczesnej edukacji i opieki

Polska:Reformy w dziedzinie edukacji szkolnej

Polska:Reformy w dziedzinie kształcenia zawodowego i edukacji dorosłych

Polska:Reformy w dziedzinie studiów wyższych

Polska:Reformy w dziedzinie kompetencji przekrojowych i zatrudnialności

Polska:Perspektywa europejska

Polska:Legislacja

Polska:Instytucje

<index>

Sytuacja demograficzna

W Polsce ok. 38,0 mln osób zamieszkuje terytorium 312 685 km2. Średnia gęstość zaludnienia wynosi 123 osoby/km2. Największą gęstością zaludnienia charakteryzuje się województwo śląskie (371 osób/km2). Najniższa wartość wskaźnika przypada na województwa podlaskie i warmińsko-mazurskie (odpowiednio 59 i 60 osób/km2).

Począwszy od okresu powojennego, Polska charakteryzowała się bardzo dużą dynamiką procesów demograficznych – od 1946 r. do 1988 r. liczba ludności wzrosła o 14 mln osób. Od 1989 r. w Polsce utrwala się proces zawężonej zastępowalności pokoleń. W 1999 r. po raz pierwszy wystąpił ubytek ludności, który trwał 9 lat. Jego bezpośrednią przyczyną był spadek liczby urodzeń oraz ujemne saldo migracji zagranicznych definitywnych. Rok 2008 był pierwszym od 11 lat, w którym odnotowano dodatni przyrost rzeczywisty ludności - liczba ludności wzrosła w stosunku do roku poprzedniego o prawie 20 tys. Także w kolejnych latach (2009 - 2012) wystąpił rzeczywisty wzrost liczby ludności, spowodowany dodatnim przyrostem naturalnym i zmniejszeniem ujemnego salda migracji zagranicznych (gwałtowny wzrost migracji definitywnych wystąpił w 2006). Rok 2013 był pierwszym, w którym nie odnotowano przyrostu ludności. W latach 2013-2015 populacja Polski zmniejszała się, osiągając na koniec 2015 roku około 38 mln 437 tys. osób.

Zmiany demograficzne obserwowane w ostatnich latach, mogą wskazywać, że wyjście z głębokiej depresji demograficznej, w jakiej Polska znajduje się już od dłuższego czasu, jest odległe. Dzietność polskich kobiet kształtuje się na najniższym poziomie wśród krajów UE i jednym z najniższych w krajach europejskich - w 2015 r. wynosiła 1,289 (oznacza to, że w tym roku na 100 kobiet w wieku 15-49 lat przypadało niespełna 130 urodzonych dzieci). Wskaźnik ten waha się nieznacznie z roku na rok, jednak nie wykazuje wyraźnej tendencji wzrostowej.

Głęboki niż demograficzny z lat 90. XX w. oraz utrzymująca się od 2004 r. emigracja za granicę (zwłaszcza ludzi młodych) będą powodować – już w nieodległej perspektywie – coraz większe trudności w rozwoju demograficznym, na rynku pracy oraz w systemie zabezpieczenia społecznego. Zgodnie z długofalową prognozą demograficzną do 2035 r., liczba ludności Polski będzie systematycznie zmniejszać się, a tempo tego spadku będzie z upływem czasu coraz wyższe. Będzie także postępować proces starzenia się społeczeństwa. Wzrośnie udział ludności w wieku poprodukcyjnym. Tzw. współczynnik obciążenia demograficznego ludności w wieku produkcyjnym ludnością w wieku nieprodukcyjnym zwiększy się z 55 w 2007 r. do 73 w 2035 r. W roku 2015 wyniósł 60.

Ludność wg wieku


  2000 2005 2010 2012 2013 2014 2015
Ludność ogółem  w tys. 38254,0 38157,1 38529,9 38538,4 38502,4 38479 38347
Ludność w wieku:          
przedprodukcyjnym (0-17 lat) w % 24,4 20,6 18,8 18,5 3 18,3 18,0 18,0
produkcyjnym (18-59/64 lata) w % 60,8 64,0 64,4 64,2 63,6 63,0 62,4
poprodukcyjnym (60/65 lat i więcej) w % 14,8 15,4 16,8 17,3 18,1 19, 0 19,6

Źródło GUS Mały Rocznik Statystyczny 2014, www.stat.gov.pl

Migracja

Szacunkowe dane dotyczące migracji czasowej Polaków pokazują, że migracje zarobkowe Polaków do krajów UE są znaczne. Po zauważalnym spadku liczby Polaków przebywających czasowo za granicą w latach 2008-2010, rok 2015 był kolejnym rokiem zwiększenia się liczby imigrantów z Polski w innych krajach. W końcu 2015 roku poza granicami Polski przebywało czasowo około 2397 tys. mieszkańców Polski , tj. o 77 tys. (3,3%) więcej niż w 2013 roku.

Źródło: Informacja o rozmiarach i kierunkach czasowej emigracji z Polski w latach 2004-2015

Stopa bezrobocia

Przez ostatnie 10 lat stopa bezrobocia w Polsce znacząco spadła. W 2005 roku wynosiła ona 18% i była wtedy znacznie większa niż średnia dla krajów UE (9%). W roku 2014 bezrobocie w Polsce spadło do 9% i jest niższe niż średnia europejska 10,2. Natomiast stopa bezrobocia wśród młodych ludzi (do 25 roku życia) wyniosła 23,9% i ciągle jest wyższa od średniej unijnej 22,2%.

Stopa bezrobocia


2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014
Bezrobocie do 25 lat
Polska 36,9 29,8 21,6 17,2 20,6 23,7 25,8 26,5 27,3 23,9
Średnia UE -28 19,0 17,7 15,9 15,9 20,3 21,4 21,7 21,7 23,7 22,2
Bezrobocie ogółem
Polska 17,9 13,9 9,6 7,1 8,1 9,7 9,7 10,1 10,3 9,0
Średnia UE 28 9,0 8,2 7,2 7,0 9,0 9,6 9,7 10,5 10,9 10,2

Źródło: Eurostat

Język urzędowy i języki mniejszości narodowych

W Polsce językiem urzędowym jest język polski – stanowią o tym Konstytucja i ustawa o języku polskim (Dz.U. z 8 listopada 1999 r.).

W porównaniu z innymi krajami europejskimi Polska jest bardzo jednorodna pod względem narodowościowym. Szacuje się, że nie więcej niż 3% ogółu mieszkańców stanowi ludność mniejszości narodowych. Po przełomie 1989 roku zaczęło się odradzanie poczucia tożsamości narodowej i etnicznej wśród mniejszości. Stale rozwija się sieć szkół prowadzących kształcenie lub organizujących dodatkowe zajęcia dla uczniów pochodzących z mniejszości narodowych – od 1990 roku ich liczba wzrosła ponad czterokrotnie.

Realizacja prawa do ochrony, zachowania i rozwoju tożsamości kulturowej mniejszości narodowych jest zagwarantowana w Konstytucji i ustawie z 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym (Dz.U. z 31 stycznia 2005 r.). Ustawa ta określa zadania i kompetencje organów administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego w zakresie realizacji praw mniejszości.

W ustawie wyróżnia się:

  • 9 mniejszości narodowych: białoruską, czeską, litewską, niemiecką, ormiańską, rosyjską, słowacką, ukraińską i żydowską,
  • 4 mniejszości etniczne: karaimską, łemkowską, romską i tatarską,
  • jedną społeczność posługującą się językiem regionalnym Kaszubów.

Realizacja prawa osób należących do mniejszości do nauki języka mniejszości lub w języku mniejszości, a także prawa tych osób do nauki historii i kultury mniejszości odbywa się na zasadach określonych w ustawie z 7 września 1991 r. o systemie oświaty.

Zgodnie z art. 13 ustawy o systemie oświaty szkoła i placówka publiczna umożliwia uczniom podtrzymywanie poczucia tożsamości narodowej, etnicznej, językowej i religijnej, a w szczególności naukę języka oraz własnej historii i kultury. Na wniosek rodziców nauka może być prowadzona w:

  1. osobnych grupach, oddziałach lub szkołach;
  2. grupach, oddziałach lub szkołach – z dodatkową nauką języka oraz własnej historii i kultury;
  3. międzyszkolnych zespołach nauczania.

Szczegóły organizacji nauczania określa Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z 14 listopada 2007 r. w sprawie warunków i sposobu wykonywania przez przedszkola, szkoły i placówki publiczne zadań umożliwiających podtrzymywanie poczucia tożsamości narodowej, etnicznej i językowej uczniów należących do mniejszości narodowych i etnicznych oraz społeczności posługującej się językiem regionalnym.

W roku szkolnym 2015/2016 nauczaniem języka ojczystego innego niż język polski objęto:

  • 57363 uczniów w 883 szkołach podstawowych i zespołach międzyszkolnych:

W tej grupie najwięcej dzieci uczy się języka niemieckiego (66%), a następne pod względem liczebności grupy to uczący się: języka kaszubskiego (27%), białoruskiego (3%), ukraińskiego (2%) . Istnieją również nieliczne szkoły mniejszości litewskiej, słowackiej i łemkowskiej.

  • 9 568 uczniów w 318 zespołach międzyszkolnych i gimnazjach:

W tej grupie najwięcej młodzieży uczy się języka niemieckiego (58%), a następne pod względem liczebności grupy to uczący się języka kaszubskiego (28%), białoruskiego (7%) i ukraińskiego (5%).

  • 2277 uczniów w 69 szkołach ponadgimnazjalnych:

W tej grupie najwięcej młodzieży uczy się języka kaszubskiego (41%), białoruskiego (23%), ukraińskiego (16%), i niemieckiego (15%).

Łącznie w roku szkolnym 2015/2016 ok. 69,2 tys. uczniów z mniejszości narodowych i etnicznych kształciło się w szkołach organizujących dla nich naukę języka ojczystego lub prowadzących dodatkowe zajęcia.

Religie

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej gwarantuje wolność sumienia i wyznania religijnego. Kościoły (wszelkich wyznań) oraz Państwo są niezależne i autonomiczne; nie ma oficjalnej religii państwowej.

Największym Kościołem w Polsce jest Kościół rzymskokatolicki - jeśli przyjąć za kryterium przynależności do tej wspólnoty liczbę ochrzczonych, obejmuje on około 87% ogółu mieszkańców (33 miliony osób w 2013 r.). Do Kościoła katolickiego należy także Kościół greckokatolicki, skupiający około 55 tysięcy wiernych.

Kościół prawosławny i Kościoły starokatolickie skupiają 550 tys. wyznawców (1,4% ogółu mieszkańców). Wyznawców około 30 Kościołów protestanckich i tradycji protestanckiej jest około 150 tys. (0,4% ogółu mieszkańców) – wśród nich największy jest Kościół ewangelicko-augsburski (61 tys. wiernych). Ponadto istnieje w Polsce około 20 Kościołów lub związków wyznaniowych skupiających od kilkudziesięciu osób do niewiele ponad 5 tys. wyznawców (wyjątkiem jest Związek Wyznania Świadków Jehowy, skupiający 125 tys. tzw. głosicieli).

Kościół rzymskokatolicki, mimo że najliczniejszy, przez długi okres nie miał uregulowanych stosunków prawnych z Państwem (w przeciwieństwie do innych Kościołów i związków wyznaniowych). Konkordat pomiędzy Watykanem a Rzeczpospolitą Polską został ratyfikowany przez Sejm 8 stycznia 1998 roku, a następnie podpisany przez Prezydenta.

Najważniejszym zapisem Konkordatu dotyczącym oświaty jest stwierdzenie, że państwo gwarantuje organizowanie nauki religii w ramach planu zajęć w szkołach publicznych (podstawowych, ponadpodstawowych oraz przedszkolach) zgodnie z wolą zainteresowanych (w przedszkolach i szkołach podstawowych są to rodzice, w szkołach ponadpodstawowych – uczniowie).

Szczegółowe zasady organizacji lekcji religii określa Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 kwietnia 1992 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w szkołach publicznych. Przy organizacji tych zajęć znaczenie ma także Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej w sprawie ramowych planów nauczania w szkołach publicznych. 1 września 2012 weszła regulacja, zgodnie z którą, zajęcia z religii lub etyki nie należą automatycznie do zajęć obowiązkowych, nabierają charakteru obowiązkowego dopiero po złożeniu przez rodziców stosownej deklaracji. Ta sama zasada obowiązuje także np. w odniesieniu do nauczania języków mniejszości narodowych, języka regionalnego.