This page was last modified on 15 March 2016, at 12:27.

Polska:Kształcenie specjalne na poziomie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Z Eurydice

Wprowadzenie Polska

Contents

Polska:Uwarunkowania polityczne, społeczne i ekonomiczne oraz kierunki rozwoju

Polska:Rys historyczny

Polska:Główne instytucje wykonawcze i ustawodawcze

Polska:Ludność: sytuacja demograficzna, języki, wyznania

Polska:Sytuacja polityczna i gospodarcza

Polska:Organizacja systemu edukacji. Administracja edukacyjna

Polska:Zasady i podstawy prawne systemu edukacji

Polska:Strategia uczenia się przez całe życie

Polska:Organizacja i struktura systemu edukacji

Polska:Organizacja prywatnej edukacji

Polska:Krajowe Ramy Kwalifikacji

Polska:Zarządzanie i kierowanie edukacją na szczeblu krajowym i/lub regionalnym (szczebel województwa)

Polska:Zarządzanie i kierowanie edukacją na szczeblu lokalnym (szczebel gminy i powiatu) i/lub instytucjonalnym (szkołą/placówką oświatową/uczelnią)

Polska:Dane statystyczne dotyczące organizacji i administracji systemu edukacji

Polska:Finansowanie edukacji

Polska:Finansowanie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Finansowanie szkolnictwa wyższego

Polska:Finansowanie kształcenia dorosłych

Polska:Wczesna edukacja i opieka (ECEC)

Polska:Organizacja opieki w żłobkach

Polska:Kształcenie na poziomie żłobków

Polska:System oceniania na poziomie żłobków

Polska:Organizacja edukacji i opieki na poziomie przedszkoli

Polska:Kształcenie na poziomie przedszkoli

Polska:System oceniania na poziomie przedszkoli

Polska:Warianty organizacyjne i struktury alternatywne na poziomie wczesnej edukacji i opieki

Polska:Szkolnictwo podstawowe

Polska:Organizacja szkolnictwa podstawowego

Polska:Kształcenie na poziomie szkół podstawowych

Polska:System oceniania w szkołach podstawowych

Polska:Warianty organizacyjne oraz struktury alternatywne w szkolnictwie podstawowym

Polska:Szkolnictwo średnie i policealne

Polska:Organizacja szkolnictwa średniego I stopnia

Polska:Kształcenie na poziomie szkół średnich I stopnia

Polska:System oceniania w szkołach średnich I stopnia

Polska:Organizacja ogólnokształcącego szkolnictwa średniego II stopnia

Polska:Kształcenie na poziomie ogólnokształcących szkół średnich II stopnia

Polska:System oceniania w ogólnokształcących szkołach średnich II stopnia

Polska:Organizacja zawodowego szkolnictwa średniego II stopnia

Polska:Kształcenie na poziomie zawodowych szkół średnich II stopnia

Polska:System oceniania w zawodowych szkołach średnich II stopnia

Polska:Organizacja szkolnictwa policealnego

Polska:Kształcenie na poziomie szkół policealnych

Polska:System oceniania w szkołach policealnych

Polska:Szkolnictwo wyższe

Polska:Rodzaje instytucji szkolnictwa wyższego

Polska:Studia wyższe I stopnia

Polska:Studia licencjackie i inżynierskie

Polska:Kolegia

Polska:Studia wyższe II stopnia

Polska:Jednolite studia magisterskie

Polska:Studia doktoranckie

Polska:Kształcenie dorosłych

Polska:Podział odpowiedzialności

Polska:Bieżące priorytety polityczne

Polska:Instytucje kształcenia dorosłych

Polska:Programy kształcenia dorosłych

Polska:Zatwierdzanie efektów kształcenia w edukacji pozaformalnej i nieformalnej

Polska:Nauczyciele

Polska:Kształcenie nauczycieli wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Warunki pracy nauczycieli wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Doskonalenie zawodowe nauczycieli wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Kształcenie nauczycieli akademickich

Polska:Warunki pracy nauczycieli akademickich

Polska:Doskonalenie zawodowe nauczycieli akademickich

Polska:Kształcenie nauczycieli edukacji dorosłych

Polska:Warunki pracy nauczycieli w szkolnictwie dla dorosłych

Polska:Doskonalenie zawodowe nauczycieli edukacji dorosłych

Polska:Kadra kierownicza i inni pracownicy sektora edukacji

Polska:Kadra kierownicza we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Pozostały personel w placówkach wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej i personel współpracujący z tymi placówkami

Polska:Kadra odpowiedzialna za poradnictwo we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Kadra monitorująca jakość kształcenia (nadzór pedagogiczny) we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Kadra kierownicza w szkolnictwie wyższym

Polska:Pozostały personel w szkolnictwie wyższym

Polska:Kadra kierownicza w kształceniu dorosłych

Polska:Pozostały personel w kształceniu dorosłych

Polska:Zapewnianie jakości kształcenia

Polska:Zapewnianie jakości kształcenia we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Zapewnienie jakości kształcenia w szkolnictwie wyższym

Polska:Zapewnianie jakości kształcenia w kształceniu dorosłych

Polska:Wsparcie pedagogiczne i poradnictwo

Polska:Kształcenie integracyjne na poziomie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Kształcenie specjalne na poziomie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Środki wsparcia dla uczniów ze środowisk defaworyzowanych na poziomie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Orientacja i poradnictwo na poziomie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Środki wsparcia dla studentów ze środowisk defaworyzowanych

Polska:Orientacja i poradnictwo na poziomie szkolnictwa wyższego

Polska:Środki wsparcia dla słuchaczy ze środowisk defaworyzowanych

Polska:Orientacja i poradnictwo w kształceniu dorosłych

Polska:Mobilność i umiędzynarodowienie

Polska:Mobilność: programy, projekty, inicjatywy we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Mobilność: programy, projekty, inicjatywy w szkolnictwie wyższym

Polska:Mobilność: programy, projekty, inicjatywy w kształceniu dorosłych

Polska:Wymiar międzynarodowy: programy nauczania, partnerstwa, sieci we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Wymiar międzynarodowy: programy nauczania, partnerstwa, sieci w szkolnictwie wyższego

Polska:Wymiar międzynarodowy: programy nauczania, partnerstwa, sieci w kształceniu dorosłych

Polska:Umowy dwustronne i współpraca globalna

Polska:Bieżące reformy

Polska:Reformy w dziedzinie wczesnej edukacji i opieki

Polska:Reformy w dziedzinie edukacji szkolnej

Polska:Reformy w dziedzinie kształcenia zawodowego i edukacji dorosłych

Polska:Reformy w dziedzinie studiów wyższych

Polska:Reformy w dziedzinie kompetencji przekrojowych i zatrudnialności

Polska:Perspektywa europejska

Polska:Legislacja

Polska:Instytucje

<index>

Definicja grup docelowych

Przedszkola specjalne organizowane są dla dzieci niepełnosprawnych: z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym, niesłyszących i słabosłyszących, niewidomych, słabowidzących, z niepełnosprawnością ruchową, w tym z afazją, z autyzmem, w tym z zespołem Aspergera, z niepełnosprawnościami sprzężonymi.

Szkoły specjalne organizowane są dla dzieci i młodzieży posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego:

  • niepełnosprawnych: z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim, umiarkowanym lub znacznym, niesłyszących i słabosłyszących, niewidomych, słabowidzących, z niepełnosprawnością ruchową, w tym z afazją, z autyzmem, w tym z zespołem Aspergera, z niepełnosprawnościami sprzężonymi
  • niedostosowanych społecznie
  • zagrożonych niedostosowaniem społecznym.

W przedszkolach i szkołach ogólnodostępnych mogą być tworzone [#OddzSPec oddziały specjalne] do których przyjmowane są dzieci i młodzież niepełnosprawne posiadające orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego. Wyjątek stanowią dzieci z niepełnosprawnością intelektualną dla których nie tworzy się oddziałów specjalnych w przedszkolu.

W przedszkolach i szkołach specjalnych mogą być organizowane zajęcia rewalidacyjno-wychowawcze dla dzieci i młodzieży z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu głębokim.

W systemie oświaty funkcjonują również placówki specjalne:

  • młodzieżowe ośrodki wychowawcze – dla dzieci i młodzieży niedostosowanych społecznie
  • młodzieżowe ośrodki socjoterapii - dla dzieci i młodzieży zagrożonych niedostosowaniem społecznym
  • specjalne ośrodki szkolno-wychowawcze - dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych
  • specjalne ośrodki wychowawcze - dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych i zagrożonych niedostosowaniem społecznym, a od 1 września 2016 r. wyłącznie dla dzieci niepełnosprawnych
  • ośrodki umożliwiające dzieciom i młodzieży z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu głębokim, a także dzieciom i młodzieży z niepełnosprawnością intelektualną z niepełnosprawnościami sprzężonymi realizację obowiązku rocznego przygotowania przedszkolnego, obowiązku szkolnego i obowiązku nauki (zwane ośrodkami rewalidacyjno-wychowawczymi).

W skład młodzieżowego ośrodka wychowawczego, młodzieżowego ośrodka socjoterapii i specjalnego ośrodka szkolno-wychowawczego wchodzi co najmniej jedna szkoła specjalna. W skład specjalnego ośrodka szkolno-wychowawczego może wchodzić również przedszkole specjalne (rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 12 maja 2011 r. w sprawie rodzajów i szczegółowych zasad działania placówek publicznych, warunków pobytu dzieci i młodzieży w tych placówkach oraz wysokości i zasad odpłatności wnoszonej przez rodziców za pobyt ich dzieci w tych placówkach: Dz. U. Nr 109, poz. 631;od 1 września 2016 r. - rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z 2 listopada 2015 r. w sprawie rodzajów i szczegółowych zasad działania placówek publicznych, warunków pobytu dzieci i młodzieży w tych placówkach oraz wysokości i zasad odpłatności wnoszonej przez rodziców za pobyt ich dzieci w tych placówkach: Dz. U. poz. 1872).

W przedszkolach specjalnych i ośrodkach mogą funkcjonować zespoły [#WWR wczesnego wspomagania rozwoju dzieci].

Wymagania dotyczące przyjęcia i wybór szkoły

Decyzja dotycząca kształcenia dziecka posiadającego [#orzeczKS orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego] w przedszkolu specjalnym, szkole specjalnej lub ośrodku należy do jego rodziców (opiekunów prawnych).

W orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego zespół orzekający działający w publicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej, w tym publicznej poradni specjalistycznej, zaleca najkorzystniejsze formy kształcenia dziecka.

Decyzję o wyborze formy kształcenia (ogólnodostępnej, integracyjnej lub specjalnej) podejmują jednak rodzice (opiekunowie prawni dziecka), którzy zgodnie z Konstytucją RP mają wyłączne prawo do decydowania o swoim dziecku, jeśli prawo to nie zostanie im ograniczone przez sąd lub nie zostaną go pozbawieni.

Jeśli rodzic (opiekun prawny) dziecka zdecyduje o wyborze przedszkola lub szkoły specjalnej lub ośrodka jako miejsca realizacji kształcenia specjalnego dziecka, zwraca się z wnioskiem do jednostki samorządu terytorialnego właściwej do zapewnienia kształcenia specjalnego w danym typie i rodzaju jednostki systemu oświaty.

Zakładanie i prowadzenie publicznych przedszkoli specjalnych należy do zadań własnych gmin. Zakładanie i prowadzenie publicznych szkół specjalnych wszystkich typów, specjalnych ośrodków szkolno-wychowawczych, specjalnych ośrodków wychowawczych, młodzieżowych ośrodków socjoterapii, młodzieżowych ośrodków wychowawczych oraz ośrodków rewalidacyjno-wychowawczych należy do zadań własnych powiatu.

Jeżeli powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka nie prowadzi szkoły specjalnej lub ośrodka, odpowiednich ze względu na rodzaj niepełnosprawności, w tym stopień niepełnosprawności intelektualnej, starosta tego powiatu kieruje dziecko do najbliższego powiatu prowadzącego taką szkołę lub ośrodek. Starosta najbliższego powiatu prowadzącego taką szkołę lub ośrodek nie może odmówić przyjęcia dziecka do szkoły lub ośrodka.

Dziecko może realizować kształcenie także w innym, wybranym przez rodzica przedszkolu specjalnym, szkole specjalnej lub ośrodku, jeśli zostanie do nich przyjęte. Nie wymaga to zgody jednostki samorządu terytorialnego właściwej do zapewnienia realizacji kształcenia specjalnego.

Podstawą do objęcia dziecka kształceniem specjalnym w przedszkolu specjalnym, szkole specjalnej, [#mos młodzieżowym ośrodku socjoterapii], [#sosw specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym] oraz [#sow specjalnym ośrodku wychowawczym] jest orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego oraz wniosek rodzica (opiekuna prawnego) dziecka.

Odrębnie odbywa się przyjmowanie wychowanków do [#mow młodzieżowych ośrodków wychowawczych]. Do tych ośrodków przyjmowani są wyłącznie nieletni wobec których sąd rodzinny orzekł o zastosowaniu środka wychowawczego w postaci umieszczenia w takim ośrodku (ustawa z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich: Dz. U. z 2014 r. poz. 382, z późn. zm.).

Orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego nie jest wymagane przy przyjęciu do młodzieżowego ośrodka wychowawczego, ale powinno być uzupełnione podczas pobytu wychowanka tak by na podstawie diagnozy potrzeb rozwojowych i edukacyjnych wychowanka wskazać odpowiednie formy oddziaływań edukacyjnych i terapeutycznych (rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 27 grudnia 2011 r. w sprawie szczegółowych zasad kierowania, przyjmowania, przenoszenia, zwalniania i pobytu nieletnich w młodzieżowym ośrodku wychowawczym: Dz. U. Nr 296, poz. 1755).

Do [#orw ośrodków rewalidacyjno-wychowawczych] przyjmowane są na wniosek rodziców (opiekunów prawnych):

  • dzieci i młodzież z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu głębokim posiadające orzeczenie o potrzebie zajęć rewalidacyjno-wychowawczych
  • dzieci i młodzież z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim, umiarkowanym lub znacznym z niepełnosprawnościami sprzężonymi posiadające orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego.

Dyrektor szkoły specjalnej lub placówki może, w drodze decyzji, skreślić ucznia z listy uczniów w przypadkach określonych w statucie szkoły lub placówki. Skreślenie następuje na podstawie uchwały rady pedagogicznej, po zasięgnięciu opinii samorządu uczniowskiego. Nie dotyczy to ucznia objętego obowiązkiem szkolnym. W uzasadnionych przypadkach uczeń ten, na wniosek dyrektora szkoły, może zostać przeniesiony przez kuratora oświaty do innej szkoły.

Odrębnie uregulowano możliwość przeniesienia wychowanka młodzieżowego ośrodka wychowawczego. Przeniesienie nieletniego do innego ośrodka może nastąpić w szczególnie uzasadnionych przypadkach mających znaczenie dla skuteczności procesu resocjalizacyjnego lub terapeutycznego, na podstawie oceny zasadności dalszego pobytu nieletniego w ośrodku dokonywanej przez zespół nauczycieli, wychowawców grup wychowawczych i specjalistów prowadzących zajęcia z wychowankiem.

Poziomy wiekowe i podział na grupy

Szkoły specjalne mają takie same etapy edukacyjne jak szkoły ogólnodostępne. Podobnie jak w szkołach ogólnodostępnych, w szkole podstawowej specjalnej istnieją dwa etapy nauczania: pierwszy obejmujący klasy od I do III (edukacja wczesnoszkolna) oraz drugi obejmujący klasy IV-VI. Trzeci etap edukacyjny realizuje się w trzyletnim gimnazjum specjalnym. Czwarty etap edukacyjny obejmuje kształcenie w szkołach ponadgimnazjalnych: trzyletnich liceach ogólnokształcących, trzyletnich zasadniczych szkołach zawodowych, czteroletnich technikach, trzyletnich szkołach specjalnych przysposabiających do pracy oraz szkołach policealnych o okresie nauczania nie dłuższym niż 2,5 roku.

Trzyletnia szkoła specjalna przysposabiająca do pracy, której ukończenie umożliwia uzyskanie świadectwa potwierdzającego przysposobienie do pracy, przeznaczona jest dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym oraz uczniów z niepełnosprawnościami sprzężonymi.

uczniów niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym w poszczególnych typach szkół specjalnych jest taki sam jak w szkołach ogólnodostępnych i integracyjnych.

Kształcenie w szkołach specjalnych organizuje się w systemie klasowo-lekcyjnym.

W kształceniu uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym i znacznym czas zajęć i przerw należy dostosować do ich możliwości i potrzeb.

W szkołach podstawowych działających w szczególnie trudnych warunkach demograficznych lub geograficznych dopuszcza się organizację nauczania w klasach łączonych, w tym połączenie zajęć prowadzonych w oddziale przedszkolnym dla dzieci realizujących obowiązkowe roczne przygotowanie przedszkolne i zajęć prowadzonych w klasie I.

W jednej klasie mogą się uczyć uczniowie zróżnicowani wiekowo bowiem możliwe jest odroczenie realizacji obowiązku szkolnego o 1 rok, a w przypadku dzieci niepełnosprawnych o 1 lub 2 lata (jeśli zachodzi taka potrzeba) oraz przedłużenia okresu ich kształcenia o 1 rok na każdym etapie edukacyjnym.

O doborze do oddziałów uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym i znacznym decydują głównie ich potrzeby edukacyjne i możliwości psychofizyczne, w mniejszym stopniu wiek i lata nauki.

Liczba uczniów w oddziale specjalnym na każdym etapie kształcenia powinna wynosić:

  • dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim – od 10 do 16 uczniów
  • dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym – od 6 do 8 uczniów
  • dla niewidomych i słabowidzących – od 8 do 10 uczniów
  • dla niesłyszących i słabosłyszących – od 6 do 8 uczniów
  • dla uczniów z autyzmem, w tym zespołem Aspergera, oraz dla uczniów z niepełnosprawnościami sprzężonymi – od 2 do 4 uczniów
  • dla niepełnosprawnych ruchowo, w tym z afazją – od 8 do 12 uczniów
  • dla niedostosowanych społecznie – od 10 do 16 uczniów
  • dla uczniów zagrożonych niedostosowaniem społecznym – od 10 do 16 uczniów.

W przypadku gdy u co najmniej jednego ucznia w oddziale specjalnym występują niepełnosprawności sprzężone, liczbę uczniów w oddziale można obniżyć o 2. W uzasadnionych przypadkach, za zgodą organu prowadzącego szkołę, liczba uczniów w oddziale może być jeszcze niższa.

Zajęcia rewalidacyjno-wychowawcze dla dzieci i młodzież z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu głębokim mogą być organizowane od początku roku szkolnego, w roku kalendarzowym w którym dziecko kończy 3 lata do końca roku szkolnego w roku kalendarzowym w którym uczestnik zajęć kończy 25 rok życia.

Zajęcia rewalidacyjno-wychowawcze prowadzone są w formie indywidualnej lub grupowej (zgodnie ze wskazaniem w orzeczeniu) i organizowane we współpracy z rodzicami.

Zajęcia zespołowe prowadzi się w zespołach liczących od 2 do 4 uczestników zajęć.

Kadra pedagogiczna zatrudniona w przedszkolach, szkołach specjalnych i ośrodkach powinna posiadać kwalifikacje odpowiednie do pracy z dziećmi i młodzieżą z dany rodzajem niepełnosprawności, niedostosowanymi społecznie lub zagrożonymi niedostosowaniem społecznym.

(rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 12 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli oraz określenia szkół i wypadków, w których można zatrudnić nauczycieli mniemających wyższego wykształcenia lub ukończonego zakładu kształcenia nauczycieli: Dz. U. z 2015 r. poz. 1264).

W przedszkolach i szkołach specjalnych dla uczniów z określonymi w przepisach rodzajami niepełnosprawności zatrudnia się [#pomocNaucz pomoc nauczyciela].

W szkołach podstawowych specjalnych można także zatrudnić [#asysN asystenta nauczyciela] i asystenta świetlicy.

Podstawa programowa, programy nauczania, przedmioty

W przedszkolach specjalnych realizowana jest ta sama podstawa programowa wychowania przedszkolnego jak w przedszkolach ogólnodostępnych i integracyjnych oraz innych formach wychowania przedszkolnego.

W szkołach specjalnych dla uczniów niepełnosprawnych (z wyjątkiem uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym), niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym realizowana jest ta sama [#podstProgOg podstawa programowa kształcenia ogólnego], a w przypadku szkół prowadzących kształcenie zawodowe – również [#podstProgZaw podstawa programowa kształcenia w zawodzie], jaka realizowana jest w danym typie szkoły ogólnodostępnej i integracyjnej. Uczniowie ci realizują zatem te same obowiązkowe zajęcia edukacyjne jak ich rówieśnicy nieobjęci kształceniem specjalnym.

Wyjątek stanowią:

  • uczniowie z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim uczęszczający do gimnazjum, którzy nie są objęci obowiązkiem nauki drugiego języka obcego nowożytnego (mają natomiast do tego prawo)
  • uczniowie z wadą słuchu, z głęboką dysleksją rozwojową, z afazją, z niepełnosprawnościami sprzężonymi lub z autyzmem, w tym z zespołem Aspergera, którzy zostali zwolnieni przez dyrektora szkoły z nauki drugiego języka obcego nowożytnego na podstawie opinii poradni psychologiczno-pedagogicznej, w tym poradni specjalistycznej, orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego lub orzeczenia o potrzebie indywidualnego nauczania, do końca danego etapu edukacyjnego
  • uczniowie, którzy zostali zwolnieni przez dyrektora szkoły z zajęć wychowania fizycznego, zajęć komputerowych lub informatyki, na podstawie opinii o braku możliwości uczestniczenia ucznia w tych zajęciach wydanej przez lekarza, na czas określony w tej opinii
  • uczniowie szkoły prowadzącej kształcenie w zawodzie, posiadający prawo jazdy, którzy na tej podstawie zostali zwolnieni przez dyrektora szkoły z zajęć nauki jazdy
  • uczniowie realizujący indywidualny tok nauki.

Podobnie w szkołach specjalnych prowadzących kształcenie zawodowe realizowane są te same podstawy programowe kształcenia w zawodach jak w szkołach ogólnodostępnych i integracyjnych odpowiednich typów.

Kształcenie dzieci i młodzieży w przedszkolach i szkołach specjalnych i ośrodkach odbywa się, podobnie jak w przedszkolach i szkołach ogólnodostępnych oraz innych formach wychowania przedszkolnego, w oparciu o [#IPET indywidualny program edukacyjno-terapeutyczny], uwzględniający zalecenia zawarte w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego oraz dostosowany do indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych ucznia. Zasady opracowywania tego programu i jego zawartości są takie same niezależnie od typu i rodzaju jednostki systemu oświaty do jakiej uczeń uczęszcza.

Dla uczniów niepełnosprawnych uczęszczających do przedszkoli, szkół i oddziałów specjalnych organizuje się [#rewalidacja zajęcia rewalidacyjne].

W przedszkolach specjalnych nie określono w przepisach minimalnego tygodniowego wymiaru zajęć rewalidacyjnych. Liczba godzin tych zajęć powinna być dostosowana do indywidualnych potrzeb dziecka.

Minimalny wymiar zajęć rewalidacyjnych dla uczniów niepełnosprawnych uczęszczających do oddziałów specjalnych w poszczególnych typach szkół został określony na oddział.

Na poszczególnych etapach edukacyjnych wymiar ten w oddziałach specjalnych dla uczniów niepełnosprawnych, z wyjątkiem oddziałów dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym i znacznym, wynosi:

  • 1150 godzin w szkole podstawowej, gimnazjum
  • 960 godzin w zasadniczej szkole zawodowej
  • 900 godzin w liceum ogólnokształcącym i technikum.

Tygodniowy minimalny wymiar godzin w każdym roku szkolnym wynosi na oddział:

  • 12 godzin w szkole podstawowej, gimnazjum
  • 10 godzin zasadniczej szkole zawodowej i liceum ogólnokształcącym
  • 8 godzin w technikum.

(rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 7 lutego 2012 r. w sprawie ramowych planów nauczania w szkołach publicznych: Dz. U. poz. 204, z późn. zm.)

Młodzież niedostosowana społecznie lub zagrożona niedostosowaniem społecznym, kształcąca się w szkołach ogólnodostępnych, obejmowana jest zajęciami odpowiednio resocjalizacyjnymi lub socjoterapeutycznymi oraz innymi zajęciami o charakterze terapeutycznym, umożliwiającymi nabywanie umiejętności życiowych ułatwiających prawidłowe funkcjonowanie w środowisku rodzinnym i społecznym.

Uczniowie z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym i znacznym realizują odrębną podstawę programową kształcenia ogólnego w szkole podstawowej i gimnazjum (załącznik nr 3 do rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 27 sierpnia 2012 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół: Dz. U. poz. 977, z późn. zm.).

Edukacja tych uczniów polega na integralnej realizacji przez szkołę funkcji dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej, z uwzględnieniem specyficznych form i metod pracy oraz zasad nauczania. Przy ustalaniu kierunków pracy z uczniem należy uwzględniać indywidualne tempo rozwoju ucznia. Z tego względu podstawa programowa nie wyróżnia odrębnych celów, zadań ani treści nauczania dla kolejnych etapów edukacyjnych w szkole podstawowej i gimnazjum.

Na każdym etapie nauki w szkole podstawowej i gimnazjum dla uczniów niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym i znacznym wyodrębnia się:

  • zajęcia edukacyjne: funkcjonowanie w środowisku, muzyka z rytmiką, plastyka, technika, wychowanie fizyczne, etyka
  • zajęcia rewalidacyjne.

Minimalny wymiar godzin w klasach I-III szkoły podstawowej specjalnej dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym (I etap edukacyjny) w trzyletnim okresie nauczania:

Szkoła podstawowa specjalna - I-III.JPG

* w przypadku uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym, w tym uczniów z niepełnosprawnościami sprzężonymi, jeżeli jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna w stopniu umiarkowanym lub znacznym, uczęszczających do szkoły podstawowej ogólnodostępnej, oddziału integracyjnego w szkole ogólnodostępnej lub szkoły integracyjnej – po 190 godzin na ucznia

Minimalny wymiar godzin w klasach IV-VI szkoły podstawowej specjalnej dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym (II etap edukacyjny) w trzyletnim okresie nauczania: Szkoła podstawowa specjalna - IV-VI.JPG

*w przypadku uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym, w tym uczniów z niepełnosprawnościami sprzężonymi, jeżeli jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna w stopniu umiarkowanym lub znacznym, uczęszczających do szkoły podstawowej ogólnodostępnej, oddziału integracyjnego w szkole ogólnodostępnej lub szkoły integracyjnej – po 190 godzin na ucznia

Tygodniowy wymiar godzin:

  • obowiązkowych zajęć edukacyjnych dla uczniów poszczególnych klas wynosi:
    • klasa I – 18
    • klasa II – 19
    • klasa III – 20
    • klasa IV - 24
    • klasa V – 25
    • klasa VI – 26
  • zajęć rewalidacyjnych, w każdym roku szkolnym, wynosi po 10 godzin na oddział, a w przypadku uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym, w tym uczniów z niepełnosprawnościami sprzężonymi, jeżeli jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna w stopniu umiarkowanym lub znacznym, uczęszczających do szkoły podstawowej ogólnodostępnej, oddziału integracyjnego w szkole ogólnodostępnej lub szkoły integracyjnej – po 2 godziny na ucznia.

Minimalny wymiar godzin w klasach I-III gimnazjum specjalnego dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym (III etap edukacyjny) w trzyletnim okresie nauczania:

Gimnazjum specjalne.JPG

*w przypadku uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym, w tym uczniów z niepełnosprawnościami sprzężonymi, jeżeli jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna w stopniu umiarkowanym lub znacznym, uczęszczających do szkoły podstawowej ogólnodostępnej, oddziału integracyjnego w szkole ogólnodostępnej lub szkoły integracyjnej – po 190 godzin na ucznia

Tygodniowy wymiar godzin:

  • obowiązkowych zajęć edukacyjnych dla uczniów poszczególnych klas wynosi:
    • klasa I – 27
    • klasa II – 28
    • klasa III – 29
  • zajęć rewalidacyjnych w każdym roku szkolnym wynosi po 10 godzin na oddział, a w przypadku uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym, w tym uczniów z niepełnosprawnościami sprzężonymi, jeżeli jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna w stopniu umiarkowanym lub znacznym, uczęszczających do gimnazjum ogólnodostępnego, oddziału integracyjnego w gimnazjum ogólnodostępnym lub gimnazjum integracyjnego – po 2 godziny na ucznia.

Odrębną podstawę programową określono również dla trzyletnich szkół specjalnych przysposabiających do pracy, przeznaczonych dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym i znacznym oraz dla uczniów z niepełnosprawnościami sprzężonymi.

Minimalny wymiar godzin w klasach I-III szkoły specjalnej przysposabiającej do pracy (IV etap edukacyjny) w trzyletnim okresie nauczania:

Szkoła przysposabiająca do pracy.JPG

Tygodniowy wymiar godzin:

  • obowiązkowych zajęć edukacyjnych dla uczniów poszczególnych klas wynosi:
    • klasa I – 27
    • klasa II – 30
    • klasa III – 32
  • zajęć rewalidacyjnych, w każdym roku szkolnym, wynosi po 10 godzin na oddział.

Wymiar godzin do dyspozycji dyrektora szkoły w poszczególnych typach szkół specjalnych ustala w każdym roku szkolnym dyrektor szkoły według wytycznych określonych w przepisach w sprawie ramowych planów nauczania.

Wymiar godzin przeznaczonych na realizację zajęć religii lub etyki, zajęć wychowania do życia w rodzinie, zajęć języka mniejszości narodowej, etnicznej lub języka regionalnego i naukę własnej historii i kultury w szkołach specjalnych określono w przepisach regulujących organizację poszczególnych rodzajów zajęć.

W systemie oświaty działają również przedszkola i szkoły specjalne zorganizowane w podmiotach leczniczych i jednostkach pomocy społecznej. (rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 8 marca 2013 r. w sprawie organizacji kształcenia oraz warunków i form realizowania specjalnych działań opiekuńczo-wychowawczych w przedszkolach i szkołach specjalnych, zorganizowanych w podmiotach leczniczych i jednostkach pomocy społecznej: Dz. U. poz. 380)

Przedszkola specjalne, szkoły podstawowe specjalne, gimnazja specjalne oraz szkoły ponadgimnazjalne specjalne zorganizowane w podmiotach leczniczych zapewniają dzieciom i młodzieży kształcenie oraz specjalne działania opiekuńczo-wychowawcze, organizowane w czasie uzgodnionym z kierownikiem podmiotu lub ordynatorem oddziału szpitalnego, odpowiednio do wskazań lekarza prowadzącego leczenie.

Dziecko staje się wychowankiem przedszkola lub uczniem szkoły zorganizowanej w podmiocie po przyjęciu do danego podmiotu leczniczego.

Przedszkola oraz szkoły specjalne zorganizowane w jednostkach pomocy społecznej zapewniają uczniom kształcenie oraz specjalne działania opiekuńczo-wychowawcze, organizowane w czasie uzgodnionym z kierownikiem jednostki, a w przypadku przedszkoli i szkół zorganizowanych w domach pomocy społecznej – także z uwzględnieniem wskazań zespołów terapeutyczno-opiekuńczych, o których mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 57 ust. 8 ustawy o pomocy społecznej (ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej: Dz. U. z 2015 r. poz. 163, z późn. zm.; rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 sierpnia 2012 r. w sprawie domów pomocy społecznej: Dz. U. poz. 964).

Szkoły specjalne zorganizowane w podmiotach leczniczych i jednostkach pomocy społecznej realizują programy nauczania uwzględniające podstawę programową kształcenia ogólnego ustaloną dla danego etapu edukacyjnego oraz ramowe plany nauczania szkół, do których uczniowie uczęszczali przed przyjęciem odpowiednio do podmiotu leczniczego lub jednostki pomocy społecznej.

W przedszkolach, szkołach specjalnych i ośrodkach mogą być organizowane zajęcia rewalidacyjno-wychowawcze dla dzieci i młodzieży z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu głębokim

Zajęcia realizowane są w formie zespołowej lub indywidualnej, zawsze w oparciu o indywidualny program zajęć. (rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23 kwietnia 2013 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania zajęć rewalidacyjno-wychowawczych dla dzieci i młodzieży z upośledzeniem umysłowym w stopniu głębokim: Dz. U. poz. 529)

Celem zajęć rewalidacyjno-wychowawczych jest:

  • wspomaganie rozwoju dzieci i młodzieży niepełnosprawnością intelektualną w stopniu głębokim
  • rozwijanie zainteresowania otoczeniem
  • uzyskiwanie, na miarę ich możliwości, niezależności od innych osób w funkcjonowaniu w codziennym życiu.

Zajęcia obejmują w szczególności:

  • naukę nawiązywania kontaktów w sposób odpowiedni do potrzeb i możliwości uczestnika zajęć
  • kształtowanie sposobu komunikowania się z otoczeniem na poziomie odpowiadającym indywidualnym możliwościom uczestnika zajęć
  • usprawnianie ruchowe i psychoruchowe w zakresie dużej i małej motoryki, wyrabianie orientacji w schemacie własnego ciała i orientacji przestrzennej
  • wdrażanie do osiągania optymalnego poziomu samodzielności w podstawowych sferach życia
  • rozwijanie zainteresowania otoczeniem, wielozmysłowe poznawanie otoczenia, naukę rozumienia zachodzących w nim zjawisk, kształtowanie umiejętności funkcjonowania w otoczeniu
  • kształtowanie umiejętności współżycia w grupie
  • naukę celowego działania dostosowanego do wieku, możliwości i zainteresowań uczestnika zajęć oraz przejawianej przez niego aktywności.

Indywidualny program zajęć opracowują prowadzący zajęcia nauczyciele we współpracy z psychologiem oraz, w zależności od potrzeb, z innymi specjalistami pracującymi z dziećmi i młodzieżą, na podstawie diagnozy oraz zaleceń zawartych w orzeczeniu o potrzebie zajęć rewalidacyjno-wychowawczych oraz obserwacji funkcjonowania uczestnika zajęć.

Metody nauczania i środki dydaktyczne

W szkołach specjalnych stosuje się takie same metody pracy dydaktyczno-wychowawczej jak w szkołach ogólnodostępnych, szczególny nacisk kładzie się jednak na indywidualizację pracy z każdym uczniem. Nauczyciel ma prawo wyboru szczególnych metod, form pracy i środków dydaktycznych, musi jednak uwzględniać specyfikę funkcjonowania ucznia wynikającą z jego niepełnosprawności, niedostosowania społecznego lub zagrożenia niedostosowaniem społecznym.

Specyfika kształcenia uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym polega na nauczaniu i wychowaniu całościowym, zintegrowanym, opartym na wielozmysłowym poznawaniu otaczającego świata w całym procesie edukacji.

W pracy z uczniem z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym nawet niewielkie postępy powinny być wzmacniane pozytywnie, natomiast brak postępów nie podlega wartościowaniu negatywnemu. Wskazane jest także nawiązanie współpracy z rodzina ucznia, włączanie jej w działalność rewalidacyjna prowadzona na terenie szkoły, a także, w miarę możliwości, kontynuacja przez rodziców niektórych elementów tej działalności w domu ucznia. Konieczna jest też taka organizacja działalności rewalidacyjnej szkoły, która przygotuje środowisko lokalne do przyjęcia i zaakceptowania ucznia i udzielania mu pomocy. Pożądany jest udział rodziców (opiekunów prawnych) w konsultacjach dotyczących postępów i trudności ucznia, wspieranie przez szkołę ich wysiłków w pracy z uczniem, zgodnie ze specyfika rodziny, wyznawanymi przez nią wartościami i kultywowaną tradycja.

Nauczyciel ma prawo swobody wyboru programów nauczania. Może:

  • opracować program samodzielnie lub we współpracy z innymi nauczycielami
  • zaproponować program opracowany przez innego autora (autorów), np. spośród programów dostępnych na rynku
  • przedstawić program opracowany przez innego autora (autorów) wraz z dokonanymi przez siebie modyfikacjami, wskazując zakres proponowanych zmian z uzasadnieniem, dlaczego je proponuje.

Zaproponowany przez nauczyciela program powinien być dostosowany do potrzeb i możliwości uczniów, dla których jest przeznaczony.

Programy nauczania dla zajęć edukacyjnych z zakresu kształcenia ogólnego, program nauczania dla zawodu oraz program nauczania dla profilu kształcenia ogólnozawodowego dopuszcza do użytku w danej szkole dyrektor szkoły na wniosek nauczyciela lub zespołu nauczycieli, po zasięgnięciu opinii rady pedagogicznej.

Nauczyciel może zdecydować o realizacji programu nauczania z zastosowaniem podręcznika, materiału edukacyjnego lub materiału ćwiczeniowego. Może również podjąć decyzję o nauczaniu bez zastosowania podręcznika lub materiałów edukacyjnych i ćwiczeniowych.

Zespoły nauczycieli prowadzących nauczanie w klasach I–III szkoły podstawowej oraz zespoły nauczycieli prowadzących nauczanie danych zajęć edukacyjnych w klasach IV–VI szkoły podstawowej, w gimnazjum i szkole ponadgimnazjalnej przy wyborze podręczników, materiałów edukacyjnych lub materiałów ćwiczeniowych dla uczniów niepełnosprawnych objętych kształceniem specjalnym, uwzględniają potrzeby edukacyjne i możliwości psychofizyczne tych uczniów.

Zespoły mogą przedstawić dyrektorowi szkoły propozycję więcej niż jednego podręcznika lub materiału edukacyjnego w przypadku uczniów niepełnosprawnych objętych kształceniem specjalnym, a także w przypadku uczniów objętych kształceniem w zakresie niezbędnym do podtrzymywania poczucia tożsamości narodowej, etnicznej i językowej.

Uczniowie szkół podstawowych i gimnazjum mają prawo do bezpłatnych podręczników materiałów edukacyjnych i ćwiczeniowych. Począwszy od roku szkolnego 2014/2015 prawo to obejmuje kolejne roczniki uczniów.

Wyposażenie w podręczniki uczniów klas I-III szkół podstawowych specjalnych, analogicznie jak szkół ogólnodostępnych i integracyjnych, należy do zadań ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania. Podręczniki te są dostosowane do potrzeb uczniów niepełnosprawnych. Wykonywane są adaptacje dostosowane do potrzeb uczniów niewidomych (w systemie Braille’a), słabowidzących (w druku powiększonym) oraz uczniów niepełnosprawnych napotykających na trudności w uczeniu się i/lub komunikowaniu, w tym z niepełnosprawnością intelektualną, niesłyszących, słabosłyszących, autyzmem lub afazją. W ramach tych prac wykonano m. in. pierwsze w Polsce adaptacje podręczników szkolnych w polskim języku migowym. Wersje elektroniczne zaadaptowanych podręczników udostępnione są do bezpłatnego pobierania na stronie internetowej Ministerstwa Edukacji Narodowej.

Na zapewnienie uczniom szkół podstawowych i gimnazjów bezpłatnych podręczników oraz materiałów edukacyjnych i ćwiczeniowych szkoły otrzymują z budżetu państwa dotację celową. Wysokość tej dotacji w przypadku uczniów niepełnosprawnych może być zwiększona. Wartość wskaźnika zwiększającego wysokość dotacji celowej jest określana w przepisach ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania (rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 20 marca 2015 r. w sprawie wysokości wskaźników zwiększających kwoty dotacji celowej na wyposażenie szkół w podręczniki, materiały edukacyjne i materiały ćwiczeniowe dla uczniów niepełnosprawnych: Dz. U. poz. 441).

Do zadań ministra właściwego do spraw oświaty należy dofinansowanie podręczników i książek pomocniczych dla uczniów niewidomych, słabowidzących, niesłyszących oraz z niepełnosprawnością intelektualną. Zadanie to realizowane jest przez ministra w zróżnicowany, dostosowany do potrzeb uczniów, sposób:

  • wykonywanie adaptacji podręczników szkolnych i książek pomocniczych dostosowanych do potrzeb uczniów niewidomych (w systemie Braille’a), słabowidzących (w druku powiększonym) i niesłyszących (w polskim języku migowym), które są udostępniane do nieodpłatnego pobrania w specjalnie do tego celu stworzonym systemie informatycznym
  • przekazywanie wydrukowanych egzemplarzy adaptacji podręczników w systemie Braille’a i druku powiększonym do szkół zgodnie z zapotrzebowaniem złożonym przez te szkoły
  • przekazywanie środków na dofinansowanie zakupu i/lub wydruku podręczników szkolnych i książek pomocniczych dla uczniów niewidomych i słabowidzących organom prowadzącym szkoły do których uczęszczają ci uczniowie
  • dofinansowanie zakupu podręczników szkolnych dostępnych na rynku w ramach Rządowego programu Wyprawka szkolna.

Postępy uczniów (promowanie)

Zasady oceniania i promowania uczniów objętych kształceniem specjalnym są takie same w szkołach specjalnych, jak w szkołach ogólnodostępnych i integracyjnych.

Uczniowie podlegają ocenianiu w ciągu całego roku szkolnego. Ocenianiu podlegają:

  • osiągnięcia edukacyjne ucznia
  • zachowanie ucznia (z wyjątkiem szkoły policealnej, w której nie ocenia się zachowania ucznia).

Ocenianie osiągnięć edukacyjnych ucznia polega na rozpoznawaniu przez nauczycieli poziomu i postępów w opanowaniu przez ucznia wiadomości i umiejętności w stosunku do:

  • wymagań określonych w podstawie programowej kształcenia ogólnego lub efektów kształcenia określonych w podstawie programowej kształcenia w zawodach
  • wymagań edukacyjnych wynikających z realizowanych w szkole programów nauczania
  • wymagań edukacyjnych wynikających z realizowanych w szkole programów nauczania – w przypadku dodatkowych zajęć edukacyjnych.

W klasach I-III szkoły podstawowej:

  • oceny bieżące z obowiązkowych i dodatkowych zajęć edukacyjnych oraz zajęć języka mniejszości narodowej lub etnicznej, języka regionalnego oraz nauki własnej historii i kultury dla uczniów należących do mniejszości narodowych i etnicznych oraz społeczności posługującej się językiem regionalnym, są ustalane w sposób określony w statucie szkoły
  • śródroczne i roczne oceny klasyfikacyjne z obowiązkowych i dodatkowych zajęć edukacyjnych oraz zajęć języka mniejszości narodowej lub etnicznej, języka regionalnego oraz nauki własnej historii i kultury dla uczniów należących do mniejszości narodowych i etnicznych oraz społeczności posługującej się językiem regionalnym, a także śródroczna i roczna ocena klasyfikacyjna zachowania są ocenami opisowymi.

Począwszy od klasy IV szkoły podstawowej śródroczna ocena klasyfikacyjna zachowania oraz oceny bieżące i śródroczne oceny klasyfikacyjne z:

  • obowiązkowych zajęć edukacyjnych
  • dodatkowych zajęć edukacyjnych
  • zajęć języka mniejszości narodowej lub etnicznej, języka regionalnego oraz nauki własnej historii i kultury dla uczniów należących do mniejszości narodowych i etnicznych oraz społeczności posługującej się językiem regionalnym,

są ustalane w sposób określony w statucie szkoły.

Natomiast roczne, a w szkole policealnej - semestralne, oceny klasyfikacyjne z zajęć edukacyjnych są ustalane według skali sześciostopniowej skali ocen:

  • 6 – celujący
  • 5 - bardzo dobry
  • 4 – dobry
  • 3 – dostateczny
  • 2 - dopuszczający
  • 1 - niedostateczny.

Roczna ocena klasyfikacyjna zachowania ustalana jest według czterostopniowej skali: wzorowe, dobre, poprawne i nieodpowiednie.

Począwszy od klasy IV szkoły podstawowej, oceny bieżące oraz śródroczne i roczne oceny klasyfikacyjne ze wszystkich albo wybranych obowiązkowych lub dodatkowych zajęć edukacyjnych oraz zajęć języka mniejszości narodowej lub etnicznej, języka regionalnego oraz nauki własnej historii i kultury dla uczniów należących do mniejszości narodowych i etnicznych oraz społeczności posługującej się językiem regionalnym, a także śródroczna i roczna ocena klasyfikacyjna zachowania, mogą być ocenami opisowymi, jeżeli statut szkoły tak przewiduje.

Wówczas roczne oceny klasyfikacyjne z zajęć edukacyjnych oraz roczna ocena klasyfikacyjna zachowania są ustalane również według skali ocen.

Nauczyciele na początku każdego roku szkolnego informują uczniów oraz ich rodziców, a w szkole policealnej – uczniów, o:

  • wymaganiach edukacyjnych niezbędnych do otrzymania przez ucznia poszczególnych śródrocznych i rocznych, a w szkole policealnej – semestralnych, ocen klasyfikacyjnych z zajęć edukacyjnych, wynikających z realizowanego przez siebie programu nauczania
  • sposobach sprawdzania osiągnięć edukacyjnych uczniów
  • warunkach i trybie otrzymania wyższej niż przewidywana rocznej, a w szkole policealnej – semestralnej, oceny klasyfikacyjnej z zajęć edukacyjnych.

Wychowawca oddziału na początku każdego roku szkolnego informuje uczniów oraz ich rodziców o:

  • warunkach i sposobie oraz kryteriach oceniania zachowania
  • warunkach i trybie otrzymania wyższej niż przewidywana rocznej oceny klasyfikacyjnej zachowania.

Szczegółowe warunki i sposób oceniania wewnątrzszkolnego określa statut szkoły.

Przy ustalaniu oceny klasyfikacyjnej zachowania ucznia, u którego stwierdzono zaburzenia lub inne dysfunkcje rozwojowe, należy uwzględnić wpływ tych zaburzeń lub dysfunkcji na jego zachowanie, na podstawie orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego lub orzeczenia o potrzebie indywidualnego nauczania lub opinii poradni psychologiczno-pedagogicznej, w tym poradni specjalistycznej.

Jeżeli w wyniku klasyfikacji śródrocznej, a w szkole policealnej – semestralnej, stwierdzono, że poziom osiągnięć edukacyjnych ucznia uniemożliwi lub utrudni mu kontynuowanie nauki w klasie programowo wyższej, a w szkole policealnej – semestrze programowo wyższym, szkoła ma obowiązek umożliwienia uczniowi uzupełnienie braków.

Nauczyciel jest obowiązany [#dostWymag dostosować wymagania edukacyjne] do indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych ucznia, na tych samych zasadach jak w szkołach ogólnodostępnych i integracyjnych.

Postępy uczniów objętych kształceniem specjalnym, na tych samych zasadach jak w przedszkolach, szkołach ogólnodostępnych i integracyjnych oraz innych formach wychowania przedszkolnego, podlegają [#ocena okresowej ocenie].

Wobec uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym i znacznym na wszystkich etapach edukacyjnych stosowana jest ocena opisowa. Ze względu na specyficzny charakter edukacji tych uczniów, a także indywidualne tempo i zakres nauki każdego ucznia, osiągnięcia w poszczególnych sferach oddziaływań pedagogicznych i rewalidacyjnych są planowane indywidualnie. Dokonywana okresowo przez nauczycieli i specjalistów wielospecjalistyczna ocena poziomu funkcjonowania ucznia umożliwia modyfikowanie indywidualnego programu edukacyjno-terapeutycznego i dostosowanie poziomu oczekiwanych osiągnięć ucznia do jego możliwości.

Uczniowie niepełnosprawni, niedostosowani społecznie i zagrożeni niedostosowaniem społecznym uczący się w szkołach specjalnych i absolwenci tych szkół przystępują do sprawdzianu przeprowadzanego w ostatnim roku nauki w szkole podstawowej, egzaminu gimnazjalnego, egzaminu maturalnego i egzaminu potwierdzającego kwalifikacje w zawodzie na tych samych [#dostEgz zasadach] jak uczniowie i absolwenci szkół ogólnodostępnych i integracyjnych.

Zasady promowania i klasyfikowania uczniów niepełnosprawnych w normie intelektualnej oraz z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim są analogiczne jak w przypadku uczniów pełnosprawnych.

Uczeń jest promowany do następnej klasy, jeżeli otrzymał, zgodnie z określonymi kryteriami, oceny ze wszystkich przedmiotów i zajęć obowiązkowych, z wyjątkiem przedmiotów i zajęć, z których został zwolniony. Uczniowie otrzymują promocję do klasy wyższej decyzją rady pedagogicznej szkoły. Uczeń, który nie otrzymał promocji do klasy programowo wyższej, a w szkole policealnej – na semestr programowo wyższy, powtarza odpowiednio klasę lub semestr.

Uczeń szkoły podstawowej i gimnazjum, w tym szkoły podstawowej i gimnazjum w zakładzie poprawczym lub schronisku dla nieletnich, który:

  • posiada orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego
  • ma opóźnienie w realizacji programu nauczania co najmniej jednej klasy
  • uzyskuje ze wszystkich obowiązkowych zajęć edukacyjnych oraz zajęć z języka mniejszości narodowej, mniejszości etnicznej lub języka regionalnego oceny uznane za pozytywne w ramach wewnątrzszkolnego oceniania
  • rokuje opanowanie w jednym roku szkolnym treści nauczania przewidzianych w programie nauczania dwóch klas

może być promowany do klasy programowo wyższej również w ciągu roku szkolnego.

O promowaniu do klasy programowo wyższej ukończeniu szkoły przez ucznia posiadającego orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wydane ze względu na niepełnosprawność intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym postanawia rada pedagogiczna, uwzględniając ustalenia zawarte w indywidualnym programie edukacyjno-terapeutycznym.

Dla uczniów niepełnosprawnych we wszystkich typach i rodzajach szkół oraz uczniów szkół w zakładach poprawczych i schroniskach dla nieletnich można przedłużyć okres nauki na każdym etapie edukacyjnym o jeden rok, zwiększając proporcjonalnie wymiar godzin obowiązkowych zajęć edukacyjnych.

Decyzję o przedłużeniu okresu nauki uczniowi niepełnosprawnemu podejmuje rada pedagogiczna, po uzyskaniu pozytywnej opinii zespołu nauczycieli i specjalistów prowadzących zajęcia z uczniem oraz zgody rodziców ucznia.

Decyzję o przedłużeniu okresu nauki uczniowi szkoły w zakładzie poprawczym lub schronisku dla nieletnich podejmuje dyrektor szkoły, po zasięgnięciu opinii rady pedagogicznej.

Decyzje te podejmuje się nie później niż:

  • w przypadku szkoły podstawowej - do końca lutego danego roku szkolnego odpowiednio w klasie III i klasie VI
  • w przypadku gimnazjum oraz szkoły ponadgimnazjalnej - do końca lutego w ostatnim roku nauki w gimnazjum lub szkole ponadgimnazjalnej.

Dla uczniów niedostosowanych społecznie lub zagrożonych niedostosowaniem społecznym uczęszczających do zasadniczych szkół zawodowych zorganizowanych w młodzieżowych ośrodkach wychowawczych, młodzieżowych ośrodkach socjoterapii, zakładach poprawczych lub schroniskach dla nieletnich można skrócić okres nauki do dwóch lat, pod warunkiem zachowania co najmniej minimalnego wymiaru godzin poszczególnych obowiązkowych zajęć edukacyjnych przewidzianego dla trzyletniego okresu nauczania.

Decyzję o skróceniu okresu nauki uczniowi niedostosowanemu społecznie lub zagrożonemu niedostosowaniem społecznym uczęszczającemu do zasadniczej szkoły zawodowej zorganizowanej podejmuje:

  • rada pedagogiczna, po uzyskaniu pozytywnej opinii zespołu nauczycieli, wychowawców grup wychowawczych i specjalistów prowadzących zajęcia z uczniem – w młodzieżowym ośrodku wychowawczym lub młodzieżowym ośrodku socjoterapii
  • dyrektor szkoły, po zasięgnięciu opinii rady pedagogicznej - w zakładzie poprawczym lub schronisku dla nieletnich.

Okresowej ocenie podlegają również, niezależnie od rodzaju i typu jednostki systemu oświaty jaka organizuje te zajęcia, postępy dzieci i młodzieży z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu głębokim będącej uczestnikami zajęć rewalidacyjno-wychowawczych.

Dla każdego uczestnika zajęć prowadzony jest odrębnie zeszyt obserwacji, w którym nauczyciele prowadzący zajęcia zapisują informacje dotyczące:

  • zmian w zakresie dużej motoryki (postawa, lokomocja, koordynacja ruchów)
  • zmian w zakresie małej motoryki (koordynacja ruchów rąk, koordynacja wzrokowo-ruchowa, manipulacja)
  • podejmowania aktywności własnej (niekierowanej)
  • koncentracji uwagi podczas aktywności spontanicznej (w zabawie, podczas wykonywania zadania), w tym czasu tej koncentracji
  • współdziałania w różnych sytuacjach, w tym czasu tego współdziałania
  • opanowywania nowych umiejętności (tempo, trwałość, stopień trudności)
  • dominującego nastroju i emocji
  • gotowości do kontaktów (rodzaje i kierunek kontaktów)
  • umiejętności w zakresie samoobsługi
  • udziału w czynnościach porządkowych
  • zachowań trudnych (opis zachowań trudnych i sytuacji, w których występują te zachowania, reakcje nauczyciela na zachowania trudne, zmiany w zachowaniu)
  • sposobów komunikowania się
  • innych istotnych zachowań.

Nie rzadziej niż dwa razy w roku szkolnym na podstawie dokumentacji zajęć, w tym indywidualnego programu zajęć, nauczyciele prowadzący zajęcia dokonują okresowej oceny funkcjonowania uczestnika zajęć oraz w razie potrzeby modyfikują indywidualny program zajęć.

Świadectwa szkolne

Wszyscy absolwenci szkół specjalnych, z wyjątkiem uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym i znacznym, otrzymują takie same świadectwa szkolne jak uczniowie szkół ogólnodostępnych i integracyjnych.

Uczniom z uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym, niezależnie od rodzaju szkoły do jakiej uczęszczają, wydaje się świadectwa promocyjne lub świadectwa ukończenia szkoły na odpowiednim druku, z zastosowaniem oceny opisowej.

Świadectwo ukończenia szkoły z lat szkolnych 2000/2001–2011/2012 z adnotacją na drugiej stronie świadectwa: „Uczeń/uczennica realizował(a) program nauczania dostosowany do indywidualnych możliwości i potrzeb na podstawie orzeczenia wydanego przez zespół orzekający działający w …..” (wpisana nazwa poradni psychologiczno-pedagogicznej, w której działał zespół, który wydał orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego) może być, na pisemny wniosek rodziców lub pełnoletniego absolwenta, wymienione na świadectwo bez takiej adnotacji. W przypadku braku możliwości wymiany świadectwa wydaje się duplikat świadectwa ukończenia szkoły bez takiej adnotacji.

Uczniom gimnazjum, którzy kończą oddziały przysposabiające do pracy, wydaje się świadectwa na których wpisuje się: „realizował/a/ program przysposobienia do pracy opracowany z uwzględnieniem treści zawartych w podstawie programowej kształcenia w zawodzie...”.

Uczestnicy zajęć rewalidacyjno-wychowawczych nie podlegają ocenianiu i promowaniu i nie otrzymują świadectw.