This page was last modified on 30 October 2015, at 16:11.

Polska:Kształcenie nauczycieli wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Z Eurydice

Wprowadzenie Polska

Contents

Polska:Uwarunkowania polityczne, społeczne i ekonomiczne oraz kierunki rozwoju

Polska:Rys historyczny

Polska:Główne instytucje wykonawcze i ustawodawcze

Polska:Ludność: sytuacja demograficzna, języki, wyznania

Polska:Sytuacja polityczna i gospodarcza

Polska:Organizacja systemu edukacji. Administracja edukacyjna

Polska:Zasady i podstawy prawne systemu edukacji

Polska:Strategia uczenia się przez całe życie

Polska:Organizacja i struktura systemu edukacji

Polska:Organizacja prywatnej edukacji

Polska:Krajowe Ramy Kwalifikacji

Polska:Zarządzanie i kierowanie edukacją na szczeblu krajowym i/lub regionalnym (szczebel województwa)

Polska:Zarządzanie i kierowanie edukacją na szczeblu lokalnym (szczebel gminy i powiatu) i/lub instytucjonalnym (szkołą/placówką oświatową/uczelnią)

Polska:Dane statystyczne dotyczące organizacji i administracji systemu edukacji

Polska:Finansowanie edukacji

Polska:Finansowanie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Finansowanie szkolnictwa wyższego

Polska:Finansowanie kształcenia dorosłych

Polska:Wczesna edukacja i opieka (ECEC)

Polska:Organizacja opieki w żłobkach

Polska:Kształcenie na poziomie żłobków

Polska:System oceniania na poziomie żłobków

Polska:Organizacja edukacji i opieki na poziomie przedszkoli

Polska:Kształcenie na poziomie przedszkoli

Polska:System oceniania na poziomie przedszkoli

Polska:Warianty organizacyjne i struktury alternatywne na poziomie wczesnej edukacji i opieki

Polska:Szkolnictwo podstawowe

Polska:Organizacja szkolnictwa podstawowego

Polska:Kształcenie na poziomie szkół podstawowych

Polska:System oceniania w szkołach podstawowych

Polska:Warianty organizacyjne oraz struktury alternatywne w szkolnictwie podstawowym

Polska:Szkolnictwo średnie i policealne

Polska:Organizacja szkolnictwa średniego I stopnia

Polska:Kształcenie na poziomie szkół średnich I stopnia

Polska:System oceniania w szkołach średnich I stopnia

Polska:Organizacja ogólnokształcącego szkolnictwa średniego II stopnia

Polska:Kształcenie na poziomie ogólnokształcących szkół średnich II stopnia

Polska:System oceniania w ogólnokształcących szkołach średnich II stopnia

Polska:Organizacja zawodowego szkolnictwa średniego II stopnia

Polska:Kształcenie na poziomie zawodowych szkół średnich II stopnia

Polska:System oceniania w zawodowych szkołach średnich II stopnia

Polska:Organizacja szkolnictwa policealnego

Polska:Kształcenie na poziomie szkół policealnych

Polska:System oceniania w szkołach policealnych

Polska:Szkolnictwo wyższe

Polska:Rodzaje instytucji szkolnictwa wyższego

Polska:Studia wyższe I stopnia

Polska:Studia licencjackie i inżynierskie

Polska:Kolegia

Polska:Studia wyższe II stopnia

Polska:Jednolite studia magisterskie

Polska:Studia doktoranckie

Polska:Kształcenie dorosłych

Polska:Podział odpowiedzialności

Polska:Bieżące priorytety polityczne

Polska:Instytucje kształcenia dorosłych

Polska:Programy kształcenia dorosłych

Polska:Zatwierdzanie efektów kształcenia w edukacji pozaformalnej i nieformalnej

Polska:Nauczyciele

Polska:Kształcenie nauczycieli wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Warunki pracy nauczycieli wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Doskonalenie zawodowe nauczycieli wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Kształcenie nauczycieli akademickich

Polska:Warunki pracy nauczycieli akademickich

Polska:Doskonalenie zawodowe nauczycieli akademickich

Polska:Kształcenie nauczycieli edukacji dorosłych

Polska:Warunki pracy nauczycieli w szkolnictwie dla dorosłych

Polska:Doskonalenie zawodowe nauczycieli edukacji dorosłych

Polska:Kadra kierownicza i inni pracownicy sektora edukacji

Polska:Kadra kierownicza we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Pozostały personel w placówkach wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej i personel współpracujący z tymi placówkami

Polska:Kadra odpowiedzialna za poradnictwo we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Kadra monitorująca jakość kształcenia (nadzór pedagogiczny) we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Kadra kierownicza w szkolnictwie wyższym

Polska:Pozostały personel w szkolnictwie wyższym

Polska:Kadra kierownicza w kształceniu dorosłych

Polska:Pozostały personel w kształceniu dorosłych

Polska:Zapewnianie jakości kształcenia

Polska:Zapewnianie jakości kształcenia we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Zapewnienie jakości kształcenia w szkolnictwie wyższym

Polska:Zapewnianie jakości kształcenia w kształceniu dorosłych

Polska:Wsparcie pedagogiczne i poradnictwo

Polska:Kształcenie integracyjne na poziomie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Kształcenie specjalne na poziomie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Środki wsparcia dla uczniów ze środowisk defaworyzowanych na poziomie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Orientacja i poradnictwo na poziomie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Środki wsparcia dla studentów ze środowisk defaworyzowanych

Polska:Orientacja i poradnictwo na poziomie szkolnictwa wyższego

Polska:Środki wsparcia dla słuchaczy ze środowisk defaworyzowanych

Polska:Orientacja i poradnictwo w kształceniu dorosłych

Polska:Mobilność i umiędzynarodowienie

Polska:Mobilność: programy, projekty, inicjatywy we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Mobilność: programy, projekty, inicjatywy w szkolnictwie wyższym

Polska:Mobilność: programy, projekty, inicjatywy w kształceniu dorosłych

Polska:Wymiar międzynarodowy: programy nauczania, partnerstwa, sieci we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Wymiar międzynarodowy: programy nauczania, partnerstwa, sieci w szkolnictwie wyższego

Polska:Wymiar międzynarodowy: programy nauczania, partnerstwa, sieci w kształceniu dorosłych

Polska:Umowy dwustronne i współpraca globalna

Polska:Bieżące reformy

Polska:Reformy w dziedzinie wczesnej edukacji i opieki

Polska:Reformy w dziedzinie edukacji szkolnej

Polska:Reformy w dziedzinie kształcenia zawodowego i edukacji dorosłych

Polska:Reformy w dziedzinie studiów wyższych

Polska:Reformy w dziedzinie kompetencji przekrojowych i zatrudnialności

Polska:Perspektywa europejska

Polska:Legislacja

Polska:Instytucje

<index>

Kształcenie nauczycieli edukacji przedszkolnej i szkolnej jest prowadzone w dwóch systemach: systemie szkolnictwa wyższego i – do roku 2015 - systemie oświaty.

W systemie szkolnictwa wyższego istnieją następujące typy studiów, które mogą przygotowywać do zawodu nauczyciela:

  • studia wyższe:
    • studia pierwszego stopnia (prowadzące do tytułu zawodowego licencjata lub inżyniera bądź tytułu równorzędnego),
    • studia drugiego stopnia (prowadzące do tytułu zawodowego magistra lub tytułu równorzędnego),
    • jednolite studia magisterskie (prowadzące, podobnie jak studia drugiego stopnia, do tytułu zawodowego magistra lub równorzędnego tytułu),
  • studia podyplomowe (kończące się świadectwem ukończenia studiów podyplomowych). 

Studia te są prowadzone zarówno w uczelniach akademickich, jak i w uczelniach zawodowych. Obydwa rodzaje uczelni funkcjonują zarówno w publicznym, jak i niepublicznym sektorze szkolnictwa wyższego.

W systemie oświaty działają – do roku 2015 - kolegia nauczycielskie i nauczycielskie kolegia języków obcych (tzw. zakłady kształcenia nauczycieli).  

Począwszy od roku 2016 kształcenie nauczycieli w Polsce będzie prowadzone wyłącznie w systemie szkolnictwa wyższego.

Obecnie nauczyciele z wyższym wykształceniem (tj. tytułem licencjata/inżyniera lub magistra) stanowią 98% ogółu nauczycieli zatrudnionych w systemie oświaty.

Instytucje, poziomy i modele kształcenia

W polskiej edukacji nauczycieli dominujący jest model równoległy (ang. concurrent). Dotyczy on przede wszystkim kształcenia w uczelniach pedagogicznych, ale występuje także we wszystkich pozostałych uczelniach. W ramach studiów wyższych w uczelniach studenci poszczególnych kierunków studiów mają możliwość wyboru specjalności nauczycielskiej, co oznacza, że mogą zdobywać przygotowanie pedagogiczne w trakcie studiów, równolegle z przygotowaniem merytorycznym. Dla tych, którzy nie wybrali specjalizacji nauczycielskiej, a decydują się na wybór zawodu nauczyciela po ukończeniu studiów wyższych, istnieje możliwość zdobycia przygotowania do wykonywania tego zawodu na studiach podyplomowych w uczelniach albo na kursach kwalifikacyjnych. Ta ścieżka wpisuje się w etapowy model (ang. consecutive) kształcenia nauczycieli.

Uczelnie kształcą nauczycieli wszystkich poziomów oświaty – od placówek przedszkolnych, przez szkoły podstawowe i gimnazja (szkoły średnie I stopnia) do szkół ponadgimnazjalnych (szkół średnich II stopnia i szkół policealnych) – na studiach wyższych (studiach pierwszego i drugiego stopnia oraz jednolitych studiach magisterskich) i studiach podyplomowych. Zgodnie z nowym rozporządzeniem Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 17 stycznia 2012 r. w sprawie standardów kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu nauczyciela kształcenie na studiach pierwszego stopnia (licencjackich / inżynierskich) przygotowuje wyłącznie do wykonywania zawodu nauczyciela w przedszkolach i szkołach podstawowych. Natomiast kształcenie na studiach drugiego stopnia (magisterskich) i jednolitych studiach magisterskich przygotowuje przyszłych nauczycieli do pracy we wszystkich typach szkół i rodzajach placówek. Studia podyplomowe są przewidziane dla osób posiadających przynajmniej tytuł licencjata/inżyniera, które zamierzają: 1) przygotować się do nauczania kolejnego przedmiotu (mając już kwalifikacje nauczycielskie), 2) zdobyć niezbędne do wykonywania zawodu nauczyciela przygotowanie psychologiczno-pedagogiczne i dydaktyczne (mając już przygotowanie merytoryczne do nauczania danego przedmiotu) lub 3) zdobyć przygotowanie z zakresu pedagogiki specjalnej (mając już kwalifikacje nauczycielskie).

Kształceniem nauczycieli pracujących w systemie oświaty zajmują się następujące instytucje szkolnictwa wyższego:

  • Uniwersytety i uczelnie pedagogiczne  kształcą nauczycieli różnych specjalności do pracy w szkołach wszystkich szczebli; przygotowują głównie nauczycieli przedmiotów ogólnokształcących dla szkół podstawowych i gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych, nauczycieli wychowania przedszkolnego i nauczania początkowego, a także nauczycieli i wychowawców do pracy w placówkach oświatowych i opiekuńczych, poradniach zawodowych, psychologiczno-pedagogicznych i innych poradniach specjalistycznych udzielających pomocy dzieciom i młodzieży oraz bibliotekach szkolnych i pedagogicznych. Wśród uczelni pedagogicznych działa Akademia Pedagogiki Specjalnej, która przygotowuje nauczycieli do pracy w szkołach i placówkach specjalnych różnego typu i szczebla. Akademia Pedagogiki Specjalnej w Warszawie jest jedyną uczelnią w Polsce, która prowadzi kierunek studiów “pedagogika specjalna” ze wszystkimi specjalizacjami. Oprócz niej istnieją inne jednostki naukowo-dydaktyczne (instytuty, katedry, zakłady) zajmujące się pedagogiką specjalną i kształceniem pedagogów specjalnych.
  • Uczelnie wychowania fizycznego kształcą nauczycieli wychowania fizycznego i gimnastyki korekcyjno-kompensacyjnej dla szkół i placówek wszystkich typów i szczebli nauczania.
  • Uczelnie techniczne kształcą nauczycieli przedmiotów zawodowych dla szkół ponadgimnazjalnych, wychowania technicznego oraz, w mniejszym zakresie, nauczycieli przedmiotów ogólnokształcących z grupy matematyczno-przyrodniczej dla szkół wszystkich szczebli i typów.
  • Uczelnie artystyczne kształcą nauczycieli plastyki i muzyki dla szkół różnych szczebli i typów.
  • Uczelnie ekonomiczne, rolnicze i medyczne kształcą nauczycieli przedmiotów zawodowych dla szkół ponadgimnazjalnych.

Warunki przyjęć

W uczelniach warunki i tryb rekrutacji ustala senat uczelni. Jeżeli wstęp na studia na określonym kierunku jest wolny, decyzję o przyjęciu studenta podejmuje kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej uczelni. W przypadku, gdy wstęp na studia nie jest wolny, rekrutację przeprowadza komisja rekrutacyjna powołana przez kierownika podstawowej jednostki organizacyjnej lub inny organ wskazany w statucie uczelni.

Podstawę przyjęcia na studia pierwszego stopnia i jednolite studia magisterskie stanowią wyniki egzaminu maturalnego. Senat uczelni ustala, jakie wyniki egzaminu maturalnego stanowią podstawę przyjęcia na studia. Uczelnia może przeprowadzić dodatkowe egzaminy wstępne tylko w przypadku konieczności sprawdzenia uzdolnień artystycznych, sprawności fizycznej lub szczególnych predyspozycji do podjęcia studiów na danym kierunku, które nie są sprawdzane na egzaminie maturalnym, lub gdy kandydat na studia posiada świadectwo dojrzałości uzyskane za granicą. Dodatkowo uczelnie mogą przeprowadzać egzaminy wstępne dla kandydatów, którzy ubiegają się o przyjęcia na studia na podstawie wyników egzaminu dojrzałości (tzw. starej matury przeprowadzanej do 2005 r.).

Na studia drugiego stopnia przyjmuje się osoby, które posiadają przynajmniej kwalifikacje pierwszego stopnia, tj. tytuł zawodowy licencjata lub inżyniera. Poszczególne uczelnie samodzielnie ustalają szczegółowe warunki przyjęć, określając również kierunki studiów, które mogą reprezentować kandydaci ubiegający się o przyjęcie na studia drugiego stopnia na danym kierunku. Jeżeli kandydaci legitymują się tytułem licencjata lub inżyniera uzyskanym na tym samym lub pokrewnym kierunku, podstawę przyjęć stanowi ranking oparty na średniej ocen ze studiów pierwszego stopnia, a w przypadku takiej samej średniej decyduje końcowy wynik studiów (obliczany na podstawie średniej ocen, oceny z pracy dyplomowej i oceny z egzaminu dyplomowego) podany na dyplomie. Jeżeli kierunek studiów drugiego stopnia nie jest zgodny z kierunkiem studiów pierwszego stopnia, kandydaci zdają egzaminy lub zaliczają dodatkowe zajęcia.

Studia podyplomowe mogą podejmować osoby, które posiadają przynajmniej tytuł zawodowy licencjata lub inżyniera.

Nabór do kolegiów został wstrzymany począwszy od roku szkolnego 2013/2014.

Programy kształcenia, poziomy specjalizacji, sylwetka absolwenta

Kształcenie nauczycieli w uczelniach jest najczęściej prowadzone na kierunkach studiów wyższych przygotowujących specjalistów do różnych zawodów (np. na kierunku chemia przygotowuje się specjalistów do pracy w zakładach przemysłowych, instytutach badawczych, laboratoriach, jak też nauczycieli chemii). W ramach danego kierunku studenci mogą wybrać specjalność nauczycielską i zdobyć przygotowanie do zawodu nauczycielskiego w trakcie studiów lub ukończyć dany kierunek bez specjalności nauczycielskiej i zdobyć przygotowanie do zawodu nauczyciela na studiach podyplomowych prowadzonych w uczelniach albo na kursach kwalifikacyjnych prowadzonych przez kolegia i placówki doskonalenia nauczycieli .

Do niedawna uczelnie kształciły nauczycieli w zakresie jednej specjalności (jednego przedmiotu), natomiast w ostatnich latach – zgodnie ze standardami kształcenia nauczycieli/kształcenia przygotowującego do zawodu nauczyciela – zaczęły wprowadzać również studia z zakresu dwóch specjalności (dwuprzedmiotowe), łącząc przede wszystkim specjalności sobie bliskie (np. wychowanie przedszkolne z nauczaniem początkowym, matematykę z informatyką lub z fizyką, chemię z biologią lub fizyką, biologię z ochroną środowiska, itp.). Przygotowanie do nauczania drugiego lub kolejnego przedmiotu nauczyciele mogą również zdobywać na studiach podyplomowych.

Jak wspomniano w poprzednich podrozdziałach, uczelnie kształcą nauczycieli na studiach wyższych, tj. studiach pierwszego stopnia (licencjackich / inżynierskich), studiach drugiego stopnia (magisterskich) i jednolitych studiach magisterskich, oraz na studiach podyplomowych. Studia pierwszego stopnia kończące się tytułem licencjata trwają co najmniej 3 lata (co najmniej 180 punktów ECTS), a studia kończące się tytułem inżyniera – co najmniej 3,5 roku (co najmniej 210 punktów ECTS). Studia drugiego stopnia trwają od 1,5 roku do 2 lat (od 90 do 120 punktów ECTS), natomiast jednolite studia magisterskie – od 4,5 do 6 lat (od 300 do 360 punktów ECTS), przy czym jednolite studia na kierunkach, które wybierają przyszli nauczyciele – od 4,5 do 5 lat. Studia podyplomowe trwają co najmniej rok (dwa semestry), a ich program powinien umożliwiać uzyskanie 60 punktów ECTS.

W myśl rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 17 stycznia 2012 roku w sprawie standardów kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu nauczyciela, kształcenie na studiach pierwszego stopnia obejmuje wyłącznie przygotowanie do wykonywania zawodu nauczyciela w przedszkolach (ISCED 0) i szkołach podstawowych (ISCED 1), a na studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich do pracy we wszystkich typach szkół i rodzajach placówek. Oznacza to, że od nauczycieli gimnazjów (ISCED 2), podobnie jak od nauczycieli szkół ponadgimnazjalnych (ISCED 3), będzie wymagane ukończenie studiów magisterskich.

Uczelnie samodzielnie opracowują plany i programy studiów w ramach swej autonomii, ale są one zobowiązane do przestrzegania pewnych wymagań określonych w przepisach ogólnokrajowych. Oprócz innych ogólnych wymogów, w odniesieniu do kształcenia nauczycieli na studiach wyższych i podyplomowych (podobnie jak w przypadku studiów wyższych przygotowujących do wykonywania tzw. zawodów regulowanych) obowiązują standardy kształcenia przygotowujące do wykonywania zawodu nauczyciela, określone we wspomnianym wyżej rozporządzeniu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 17 stycznia 2012 r. Standardy definiują takie same, ogólne i szczegółowe, efekty kształcenia dla kształcenia nauczycieli na studiach wyższych i podyplomowych. Szczegółowe efekty kształcenia odnoszą się do wiedzy, umiejętności i kompetencji społecznych, jak również znajomości języka obcego, wiedzy i umiejętności z zakresu technologii informacyjnej, emisji głosu oraz wiedzy z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy. W standardach określono również 5 następujących modułów kształcenia:

  • Moduł 1: przygotowanie w zakresie merytorycznym do nauczania pierwszego przedmiotu (prowadzenia zajęć);
  • Moduł 2: przygotowanie psychologiczno-pedagogiczne;
  • Moduł 3: przygotowanie w zakresie dydaktycznym;
  • Moduł 4: przygotowanie do nauczania kolejnego przedmiotu (prowadzenia zajęć);
  • Moduł 5: przygotowanie w zakresie pedagogiki specjalnej.

Przygotowanie do wykonywania zawodu nauczyciela na studiach wyższych obejmuje przygotowanie obowiązkowe w zakresie modułów 1, 2 i 3 oraz przygotowanie fakultatywne w zakresie modułów 4 i 5. Na studiach podyplomowych przyszli lub pracujący już nauczyciele mogą wybrać następujące moduły: moduły 2 i 3 (jeżeli są już merytorycznie przygotowani do nauczania danego przedmiotu, ale nie mają kwalifikacji nauczycielskich, tj. przygotowania psychologiczno-pedagogicznego i dydaktycznego), moduł 4 (jeżeli mają już kwalifikacje nauczycielskie, ale zamierzają uczyć drugiego lub kolejnego przedmiotu) lub moduł 5 (jeżeli posiadają już kwalifikacje nauczycielskie, a zamierzają specjalizować się w zakresie pedagogiki specjalnej).

Standardy nie określają liczby godzin ani punktów ECTS dla modułu 1, ponieważ zależą one od kierunku i poziomu studiów. Moduł 2 (przygotowanie psychologiczno-pedagogiczne) obejmuje obowiązkowo 3 następujące komponenty, które składają się łącznie na 180 godzin kształcenia i 10 punktów ECTS: ogólne przygotowanie psychologiczno-pedagogiczne (90 godzin), przygotowanie psychologiczne do nauczania na danym etapie edukacyjnym lub etapach edukacyjnych (60 godzin) i praktyka (30 godzin). Moduł 3 (przygotowanie dydaktyczne) obejmuje podstawy dydaktyki (30 godzin), dydaktykę przedmiotu (rodzaju zajęć) na danym etapie lub etapach edukacyjnych (90 godzin) i praktykę (120 godzin) – łącznie 240 godzin i 15 punktów ECTS. Na moduł 4 (przygotowanie do nauczania kolejnego przedmiotu) składa się przygotowanie merytoryczne (bez określonej liczby godzin), dydaktyka przedmiotu na danym etapie lub etapach edukacyjnych (60 godzin) i praktyka (60 godzin) – łącznie (bez przygotowania do nauczania kolejnego przedmiotu) 120 godzin i 10-15 punktów ECTS. Moduł 5 (przygotowanie w zakresie pedagogiki specjalnej) obejmuje przygotowanie psychologiczno-pedagogiczne specjalne (140 godzin), dydaktykę specjalną (90 godzin) i praktykę (120 godzin) – łącznie 350 godzin i 25 punktów ECTS.

W standardach przedstawiono także ogólną charakterystykę modułów, treści kształcenia (z uwzględnieniem poziomów systemu edukacji) oraz cele i zasady odbywania praktyk w ramach modułów 2-5. Praktyki powinny odbywać się w przeważającej części równolegle z zajęciami w uczelni i obejmować wizyty w przedszkolach, szkołach i placówkach, obserwację zajęć, asystowanie nauczycielowi prowadzącemu zajęcia, samodzielne prowadzenie zajęć oraz planowanie i omawianie zajęć prowadzonych przez innych (nauczycieli, praktykantów i słuchaczy).

Kształcenie w uczelniach jest prowadzone w systemie studiów stacjonarnych i niestacjonarnych. Studia niestacjonarne prowadzą do takich samych efektów kształcenia jak studia stacjonarne, ale mogą trwać jeden lub dwa semestry dłużej.

Kadra kształcąca nauczycieli

Kształceniem nauczycieli w uczelniach zajmują się nauczyciele akademiccy, wśród których ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym z dnia 27 lipca 2005 r. wyodrębnia pracowników naukowo-dydaktycznych, naukowych i dydaktycznych (jak również dyplomowanych bibliotekarzy oraz dyplomowanych pracowników dokumentacji i informacji naukowej – zob. rozdział 10), przy czym jedynie pracownicy naukowo-dydaktyczni i dydaktyczni są ustawowo zobowiązani do kształcenia studentów. Przepisy nie określają specjalnych wymogów dotyczących kadry akademickiej kształcącej nauczycieli. Ogólne wymagania dotyczące poziomu wykształcenia i stopnia lub tytułu naukowego pracowników naukowo-dydaktycznych, naukowych i dydaktycznych są określone ustawowo, natomiast statut uczelni może określać dodatkowe wymagania i kwalifikacje zawodowe osób zatrudnianych na tych stanowiskach naukowych. Zgodnie z ustawą najniższe stanowisko przewidziane dla pracowników naukowo-dydaktycznych i naukowych (asystent) może zajmować osoba posiadająca tytuł zawodowy magistra lub równorzędny. Do objęcia tego stanowiska mogą też jednak przygotowywać się studenci podczas jednego z dwóch ostatnich lat studiów w roli asystenta-stażysty, na zasadach określonych w statucie uczelni. Posiadanie tytułu magisterskiego jest również ustawowym wymogiem zatrudnienia na wszystkich stanowiskach pracowników dydaktycznych.

Nauczyciele zatrudnieni w kolegiach (znajdujących się obecnie w fazie likwidacji) i placówkach doskonalenia nauczycieli są traktowani w polskiej legislacji jako nauczyciele sektora oświaty i podlegają odrębnym przepisom. Wymagania dotyczące kadry kształcącej nauczycieli w kolegiach określa rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 12 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli oraz określenia szkół i wypadków, w których można zatrudnić nauczycieli niemających wyższego wykształcenia lub ukończonego zakładu kształcenia nauczycieli (z późniejszymi zmianami, ostatnia nowelizacja z dnia 17 kwietnia 2012 r.), oraz rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 19 listopada 2009 r. w sprawie placówek doskonalenia nauczycieli (z późniejszymi zmianami, ostatnia nowelizacja z dnia 26 października 2012 r.). Osoby zajmujące stanowiska nauczyciela w kolegiach nauczycielskich i placówkach doskonalenia nauczycieli muszą mieć przygotowanie pedagogiczne i tytuł magisterski uzyskany na kierunku studiów (specjalności) zgodnym z nauczanym przedmiotem bądź na kierunku, którego zakres obejmuje treści nauczanego przedmiotu. Ewentualnie mogą oni ukończyć studia magisterskie na innym kierunku i dodatkowo studia podyplomowe w zakresie nauczanego przedmiotu lub prowadzonych zajęć. Dodatkowo osoby zatrudnione w placówkach doskonalenia nauczycieli w charakterze doradcy metodycznego muszą mieć stopień nauczyciela mianowanego lub dyplomowanego (trzeci i czwarty z czterech stopni awansu zawodowego nauczycieli) oraz co najmniej pięcioletni staż pracy pedagogicznej.

Kwalifikacje, ocena, świadectwa

Kwalifikacje

Wymagania dotyczące kwalifikacji nauczycieli określa rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z 12 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli oraz określenia szkół i wypadków, w których można zatrudnić nauczycieli niemających wyższego wykształcenia lub ukończonego zakładu kształcenia nauczycieli (z późniejszymi zmianami, ostatnia nowelizacja z dnia 17 kwietnia 2012 r.).

Nauczyciele muszą posiadać wykształcenie/kwalifikacje na odpowiednim poziomie oraz przygotowanie pedagogiczne (zdobywane w ramach studiów wyższych lub studiów podyplomowych, bądź kursu kwalifikacyjnego). Wymagany poziom wykształcenia zależy od poziomu edukacji, na którym pracują nauczyciele:

  • Przedszkole: tytuł zawodowy licencjata lub magistra
  • Szkoła podstawowa (tzw. I etap edukacyjny – klasy I-III; II etap edukacyjny – klasy IV-VI): tytuł zawodowy licencjata lub magistra
  • Gimnazjum (III etap edukacyjny): tytuł zawodowy magistra.
  • Szkoła ponadgimnazjalna (IV etap edukacyjny): tytuł zawodowy magistra.

Pełne kwalifikacje do prowadzenia zajęć edukacyjnych w szkole specjalnej lub integracyjnej posiadają nauczyciele, którzy zdobyli kwalifikacje do pracy w szkole na odpowiednim etapie edukacyjnym oraz kwalifikacje do pracy z uczniami z odpowiednim rodzajem niepełnosprawności. Natomiast kwalifikacje do prowadzenia zajęć rewalidacyjnych z uczniami niepełnosprawnymi w szkole i internacie posiadają nauczyciele, którzy ukończyli odpowiednią specjalność pedagogiki specjalnej, kurs kwalifikacyjny albo odpowiednie studia podyplomowe.

Ocena i dyplomy

Ocena pracy studenta w trakcie studiów w uczelni dokonywana jest przez nauczycieli podczas ćwiczeń, kolokwiów i egzaminów. Nauczyciele stosują różne formy oceny (egzaminy ustne, egzaminy pisemne, testy, itp.). W indeksie wpisywana jest z zasady ocena cyfrowa lub informacja o zaliczeniu przedmiotu. W uczelniach skala ocen jest 4-stopniowa (bardzo dobry, dobry, dostateczny i niedostateczny).

Na studiach pierwszego stopnia (licencjackich/inżynierskich) studenci są zobowiązani do napisania pracy dyplomowej i zdawania egzaminu dyplomowego. Warunkiem ukończenia studiów jest uzyskanie określonych w programie efektów kształcenia i wymaganej liczby punktów ECTS (zob. podrozdział Programy kształcenia, poziomy specjalizacji, sylwetka absolwenta). Absolwenci otrzymują dyplom ukończenia studiów wyższych, który zawiera m.in. takie informacje jak forma, poziom, kierunek studiów i ew. specjalność (np. nauczycielska), obszar i profil kształcenia oraz uzyskany tytuł zawodowy: licencjat lub inżynier bądź równorzędny tytuł. Wraz z dyplomem wydaje się suplement do dyplomu, oparty na modelu opracowanym przez Komisję Europejską, Radę Europy i UNESCO/CEPES, w którym podane są informacje o dyplomie, poziomie wykształcenia, treści studiów i osiągniętych wynikach (wraz z punktami ECTS i wynikiem ukończenia studiów) i uprawnieniach posiadacza dyplomu.

Studenci studiów drugiego stopnia i jednolitych studiów magisterskich są zobowiązani do napisania pracy magisterskiej, a następnie do zdania egzaminu dyplomowego. Pomimo iż tytuł magistra jest tytułem zawodowym, prace magisterskie mają najczęściej charakter prac naukowych. Warunkiem ukończenia studiów jest uzyskanie określonych w programie efektów kształcenia i wymaganej liczby punktów ECTS (zob. podrozdział „Programy kształcenia, poziomy specjalizacji, sylwetka absolwenta”). Absolwent otrzymuje dyplom ukończenia studiów wyższych, który zawiera m.in. takie informacje jak forma, poziom, kierunek studiów i ew. specjalność (np. nauczycielska), obszar i profil kształcenia oraz uzyskany tytuł zawodowy: magister, magister inżynier, magister sztuki bądź równorzędny tytuł. Podobnie jak w przypadku studiów pierwszego stopnia, absolwenci obydwu rodzajów studiów magisterskich otrzymują także suplement do dyplomu.

Warunkiem ukończenia studiów podyplomowych jest uzyskanie określonych efektów kształcenia i co najmniej 60 punktów ECTS, złożenie egzaminów oraz złożenie pracy końcowej lub egzaminu końcowego, jeśli przewiduje to program kształcenia. Absolwenci otrzymują świadectwo ukończenia studiów podyplomowych, które zawiera m.in. informacje o zakresie studiów, liczbie semestrów i wyniku studiów oraz wykaz zajęć teoretycznych i praktycznych wraz z liczbą punktów ECTS.

W szkolnictwie wyższym nie przyznaje się “kwalifikacji nauczycielskich” jako takich. Dyplomy ukończenia studiów wyższych ze specjalnością nauczycielską i świadectwa ukończenia studiów podyplomowych przygotowujących do wykonywania zawodu nauczyciela potwierdzają przygotowanie pedagogiczne, a tym samym „kwalifikacje nauczycielskie”.

Alternatywne ścieżki kształcenia

Alternatywne ścieżki kształcenia dotyczą nauczycieli języków obcych i nauczycieli praktycznej nauki zawodu.

Kwalifikacje do nauczania języka obcego mogą uzyskać osoby, które posiadają wykształcenie w dowolnej specjalności na poziomie wymaganym w danym typie szkoły, a ponadto uzyskały certyfikat znajomości języka obcego na poziomie biegłym lub zaawansowanym i przygotowanie pedagogiczne do nauczania języka obcego (w formie studiów podyplomowych lub kursu kwalifikacyjnego).

Kwalifikacje do nauczania praktycznej nauki zawodu mogą uzyskać również mistrzowie w zawodzie i osoby, które posiadają świadectwo dojrzałości i dokument potwierdzający kwalifikacje zawodowe, a także co najmniej dwuletni staż pracy w zawodzie, którego będą nauczać i przygotowanie pedagogiczne (w formie kursu kwalifikacyjnego).