This page was last modified on 15 March 2016, at 13:07.

Polska:Kształcenie integracyjne na poziomie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Z Eurydice

Wprowadzenie Polska

Contents

Polska:Uwarunkowania polityczne, społeczne i ekonomiczne oraz kierunki rozwoju

Polska:Rys historyczny

Polska:Główne instytucje wykonawcze i ustawodawcze

Polska:Ludność: sytuacja demograficzna, języki, wyznania

Polska:Sytuacja polityczna i gospodarcza

Polska:Organizacja systemu edukacji. Administracja edukacyjna

Polska:Zasady i podstawy prawne systemu edukacji

Polska:Strategia uczenia się przez całe życie

Polska:Organizacja i struktura systemu edukacji

Polska:Organizacja prywatnej edukacji

Polska:Krajowe Ramy Kwalifikacji

Polska:Zarządzanie i kierowanie edukacją na szczeblu krajowym i/lub regionalnym (szczebel województwa)

Polska:Zarządzanie i kierowanie edukacją na szczeblu lokalnym (szczebel gminy i powiatu) i/lub instytucjonalnym (szkołą/placówką oświatową/uczelnią)

Polska:Dane statystyczne dotyczące organizacji i administracji systemu edukacji

Polska:Finansowanie edukacji

Polska:Finansowanie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Finansowanie szkolnictwa wyższego

Polska:Finansowanie kształcenia dorosłych

Polska:Wczesna edukacja i opieka (ECEC)

Polska:Organizacja opieki w żłobkach

Polska:Kształcenie na poziomie żłobków

Polska:System oceniania na poziomie żłobków

Polska:Organizacja edukacji i opieki na poziomie przedszkoli

Polska:Kształcenie na poziomie przedszkoli

Polska:System oceniania na poziomie przedszkoli

Polska:Warianty organizacyjne i struktury alternatywne na poziomie wczesnej edukacji i opieki

Polska:Szkolnictwo podstawowe

Polska:Organizacja szkolnictwa podstawowego

Polska:Kształcenie na poziomie szkół podstawowych

Polska:System oceniania w szkołach podstawowych

Polska:Warianty organizacyjne oraz struktury alternatywne w szkolnictwie podstawowym

Polska:Szkolnictwo średnie i policealne

Polska:Organizacja szkolnictwa średniego I stopnia

Polska:Kształcenie na poziomie szkół średnich I stopnia

Polska:System oceniania w szkołach średnich I stopnia

Polska:Organizacja ogólnokształcącego szkolnictwa średniego II stopnia

Polska:Kształcenie na poziomie ogólnokształcących szkół średnich II stopnia

Polska:System oceniania w ogólnokształcących szkołach średnich II stopnia

Polska:Organizacja zawodowego szkolnictwa średniego II stopnia

Polska:Kształcenie na poziomie zawodowych szkół średnich II stopnia

Polska:System oceniania w zawodowych szkołach średnich II stopnia

Polska:Organizacja szkolnictwa policealnego

Polska:Kształcenie na poziomie szkół policealnych

Polska:System oceniania w szkołach policealnych

Polska:Szkolnictwo wyższe

Polska:Rodzaje instytucji szkolnictwa wyższego

Polska:Studia wyższe I stopnia

Polska:Studia licencjackie i inżynierskie

Polska:Kolegia

Polska:Studia wyższe II stopnia

Polska:Jednolite studia magisterskie

Polska:Studia doktoranckie

Polska:Kształcenie dorosłych

Polska:Podział odpowiedzialności

Polska:Bieżące priorytety polityczne

Polska:Instytucje kształcenia dorosłych

Polska:Programy kształcenia dorosłych

Polska:Zatwierdzanie efektów kształcenia w edukacji pozaformalnej i nieformalnej

Polska:Nauczyciele

Polska:Kształcenie nauczycieli wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Warunki pracy nauczycieli wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Doskonalenie zawodowe nauczycieli wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Kształcenie nauczycieli akademickich

Polska:Warunki pracy nauczycieli akademickich

Polska:Doskonalenie zawodowe nauczycieli akademickich

Polska:Kształcenie nauczycieli edukacji dorosłych

Polska:Warunki pracy nauczycieli w szkolnictwie dla dorosłych

Polska:Doskonalenie zawodowe nauczycieli edukacji dorosłych

Polska:Kadra kierownicza i inni pracownicy sektora edukacji

Polska:Kadra kierownicza we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Pozostały personel w placówkach wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej i personel współpracujący z tymi placówkami

Polska:Kadra odpowiedzialna za poradnictwo we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Kadra monitorująca jakość kształcenia (nadzór pedagogiczny) we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Kadra kierownicza w szkolnictwie wyższym

Polska:Pozostały personel w szkolnictwie wyższym

Polska:Kadra kierownicza w kształceniu dorosłych

Polska:Pozostały personel w kształceniu dorosłych

Polska:Zapewnianie jakości kształcenia

Polska:Zapewnianie jakości kształcenia we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Zapewnienie jakości kształcenia w szkolnictwie wyższym

Polska:Zapewnianie jakości kształcenia w kształceniu dorosłych

Polska:Wsparcie pedagogiczne i poradnictwo

Polska:Kształcenie integracyjne na poziomie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Kształcenie specjalne na poziomie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Środki wsparcia dla uczniów ze środowisk defaworyzowanych na poziomie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Orientacja i poradnictwo na poziomie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Środki wsparcia dla studentów ze środowisk defaworyzowanych

Polska:Orientacja i poradnictwo na poziomie szkolnictwa wyższego

Polska:Środki wsparcia dla słuchaczy ze środowisk defaworyzowanych

Polska:Orientacja i poradnictwo w kształceniu dorosłych

Polska:Mobilność i umiędzynarodowienie

Polska:Mobilność: programy, projekty, inicjatywy we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Mobilność: programy, projekty, inicjatywy w szkolnictwie wyższym

Polska:Mobilność: programy, projekty, inicjatywy w kształceniu dorosłych

Polska:Wymiar międzynarodowy: programy nauczania, partnerstwa, sieci we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Wymiar międzynarodowy: programy nauczania, partnerstwa, sieci w szkolnictwie wyższego

Polska:Wymiar międzynarodowy: programy nauczania, partnerstwa, sieci w kształceniu dorosłych

Polska:Umowy dwustronne i współpraca globalna

Polska:Bieżące reformy

Polska:Reformy w dziedzinie wczesnej edukacji i opieki

Polska:Reformy w dziedzinie edukacji szkolnej

Polska:Reformy w dziedzinie kształcenia zawodowego i edukacji dorosłych

Polska:Reformy w dziedzinie studiów wyższych

Polska:Reformy w dziedzinie kompetencji przekrojowych i zatrudnialności

Polska:Perspektywa europejska

Polska:Legislacja

Polska:Instytucje

<index>

Definicja grup docelowych

Zarówno trudności na jakie napotyka dziecko w procesie kształcenia i wychowania, jak i jego szczególne uzdolnienia, są podstawą do zapewnienia mu wsparcia odpowiedniego do rozpoznanych potrzeb. Rozumienie pojęcia specjalnych potrzeb edukacyjnych jest bardzo szerokie – wyznacznikiem są potrzeby dziecka.

Pomoc psychologiczno-pedagogiczna udzielana uczniowi w przedszkolu, szkole i placówce polega na rozpoznawaniu i zaspokajaniu indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych ucznia oraz rozpoznawaniu indywidualnych możliwości psychofizycznych ucznia, wynikających w szczególności:

  • z niepełnosprawności
  • z niedostosowania społecznego
  • z zagrożenia niedostosowaniem społecznym
  • ze szczególnych uzdolnień
  • ze specyficznych trudności w uczeniu się
  • z zaburzeń komunikacji językowej
  • z choroby przewlekłej
  • z sytuacji kryzysowych lub traumatycznych
  • z niepowodzeń edukacyjnych
  • z zaniedbań środowiskowych związanych z sytuacją bytową ucznia i jego rodziny, sposobem spędzania czasu wolnego i kontaktami środowiskowymi
  • z trudności adaptacyjnych związanych z różnicami kulturowymi lub ze zmianą środowiska edukacyjnego, w tym związanych z wcześniejszym kształceniem za granicą.

Katalog specjalnych potrzeb edukacyjnych nie jest zamknięty.

Uczniowie ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi wymagają dodatkowego wsparcia w procesie kształcenia i wychowania, by - jak w przypadku uczniów napotykających na trudności w uczeniu się, sprostać wymaganiom określonym w podstawie programowej, czy rozwinąć szczególne uzdolnienia osiągając jak najlepsze wyniki wykraczając poza wymagania tej podstawy.

Działania jednostek systemu oświaty ukierunkowane są nie tylko na podnoszenie osiągnięć edukacyjnych dzieci i młodzieży, ale obejmują również wspomaganie indywidualnego rozwoju każdego dziecka – poznawczego, emocjonalnego, społecznego, także poprzez wspieranie rodziców i nauczycieli w rozwiązywaniu problemów wychowawczych i dydaktycznych oraz rozwijaniu ich umiejętności wychowawczych w celu zwiększania efektywności pomocy psychologiczno-pedagogicznej udzielanej dzieciom i młodzieży.

Podstawą do udzielenia pomocy psychologiczno-pedagogicznej dziecku jest rozpoznanie jego potrzeb rozwojowych i edukacyjnych przez prowadzącego zajęcia z dzieckiem nauczyciela, wychowawcę grupy wychowawczej lub specjalistę.

Zainicjować pomoc może również rodzic lub sam uczeń, a także inna osoba na co dzień stykająca się z problemami dziecka i jego rodziny:

  • dyrektor
  • pomoc nauczyciela
  • asystent edukacji romskiej
  • pielęgniarka środowiska nauczania i wychowania lub higienistka szkolna
  • kurator sądowy
  • asystent rodziny.

Pomoc psychologiczno-pedagogiczna może być również zalecona w opinii lub orzeczenia wydanym przez zespół orzekający działający w publicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej, w tym publicznej poradni specjalistycznej.

W przepisach ustawy o systemie oświaty zdefiniowano pojęcie specyficznych trudności w uczeniu się jako trudności w nauce w odniesieniu do tych uczniów w normie intelektualnej, których trudności w przyswojeniu treści nauczania wynikają ze specyfiki ich funkcjonowania percepcyjno-motorycznego i poznawczego, nieuwarunkowane schorzeniami neurologicznymi.

Specyficzne trudności w uczeniu się są diagnozowane przez specjalistów zatrudnionych w poradniach psychologiczno-pedagogicznych i stwierdzane w opinii.

Opinie o specyficznych trudnościach w uczeniu się wydawane są przez publiczne poradnie psychologiczno-pedagogiczne oraz niepubliczne poradnie psychologiczno-pedagogiczne założone zgodnie z art. 82 ustawy o systemie oświaty oraz zatrudniające pracowników posiadających kwalifikacje określone dla pracowników publicznych poradni psychologiczno-pedagogicznych.

Opinia poradni psychologiczno-pedagogicznej, w tym poradni specjalistycznej, o specyficznych trudnościach w uczeniu się może być wydana uczniowi nie wcześniej niż po ukończeniu trzeciej klasy szkoły podstawowej i nie później niż w momencie ukończenia szkoły podstawowej. W uzasadnionych wypadkach taką opinię wydaje się również uczniowi gimnazjum i szkoły ponadgimnazjalnej.

Kształceniem specjalnym w systemie oświaty obejmowane są dzieci i młodzież:

  • niepełnosprawne: z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim, umiarkowanym lub znacznym, niesłyszące i słabosłyszące, niewidome, słabowidzące, z niepełnosprawnością ruchową, w tym z afazją, z autyzmem, w tym z zespołem Aspergera, z niepełnosprawnościami sprzężonymi (przez niepełnosprawności sprzężone rozumie się występowanie u dziecka niesłyszącego lub słabosłyszącego, niewidomego lub słabowidzącego, z niepełnosprawnością ruchową, z niepełnosprawnością intelektualną albo z autyzmem co najmniej jeszcze jednej z wymienionych niepełnosprawności)
  • niedostosowane społecznie
  • zagrożone niedostosowaniem społecznym,

wymagające stosowania specjalnej organizacji nauki i metod pracy (rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 24 lipca 2015 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym; Dz. U. poz. 1113).

Podstawą do objęcia dziecka kształceniem specjalnym jest orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wydane przez zespół orzekający działający w publicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej, w tym publicznej poradni specjalistycznej.

Dzieci i młodzież z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu głębokim obejmowane są zajęcia rewalidacyjno-wychowawcze(rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23 kwietnia 2013 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania zajęć rewalidacyjno-wychowawczych dla dzieci i młodzieży z upośledzeniem umysłowym w stopniu głębokim: Dz. U. poz. 529).

Podstawą do objęcia dziecka zajęciami rewalidacyjno-wychowawczymi jest orzeczenie o potrzebie zajęć rewalidacyjno-wychowawczych wydane przez zespół orzekający działający w publicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej, w tym publicznej poradni specjalistycznej.

Dzieci i młodzież szczególnie uzdolnione mogą realizować indywidualny program lub tok nauki na podstawie zezwolenia dyrektora szkoły (rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 19 grudnia 2001 r. w sprawie warunków i trybu udzielania zezwoleń na indywidualny program lub tok nauki oraz organizacji indywidualnego programu lub toku nauki: Dz. U. z 2002 r. Nr 3, poz. 28). Zezwolenie wydawane jest na wniosek lub za zgodą rodziców albo pełnoletniego ucznia, po zasięgnięciu opinii rady pedagogicznej i [#opinie opinii] publicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej, w tym poradni specjalistycznej. Może być ono udzielone upływie co najmniej jednego roku nauki, a w uzasadnionych przypadkach – po śródrocznej klasyfikacji ucznia.

Dzieci i młodzież których stan zdrowia utrudnia lub uniemożliwia uczęszczanie do przedszkola, innej formy wychowania przedszkolnego lub szkoły obejmowane są indywidualnym rocznym przygotowaniem przedszkolnym lub indywidualnym nauczaniem (rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 28 sierpnia 2014 r. w sprawie indywidualnego obowiązkowego rocznego przygotowania przedszkolnego dzieci i indywidualnego nauczania dzieci i młodzieży: Dz. U. poz. 1157).

Podstawą do objęcia dziecka indywidualnym rocznym przygotowaniem przedszkolnym lub indywidualnym nauczaniem jest [#orzeczenie orzeczenie] o potrzebie indywidualnego rocznego przygotowania przedszkolnego lub indywidualnego nauczania wydane przez zespół orzekający działający w publicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej, w tym publicznej poradni specjalistycznej. Indywidualne przygotowanie przedszkolne oraz indywidualne nauczanie organizuje się na czas określony, wskazany w orzeczeniu.

Na wniosek rodziców lub pełnoletniego ucznia i na podstawie dołączonego do wniosku zaświadczenia lekarskiego, z którego wynika, że stan zdrowia dziecka lub ucznia umożliwia uczęszczanie do przedszkola, innej formy wychowania przedszkolnego lub szkoły, dyrektor zaprzestaje organizacji tych zajęć oraz powiadamia o tym:

  • poradnię, w której działa zespół, który wydał orzeczenie
  • organ prowadzący przedszkole, inną formę wychowania przedszkolnego lub szkołę.

W systemie oświaty, od chwili wykrycia niepełnosprawności do podjęcia nauki w szkole, organizuje się wczesne wspomaganie rozwoju dzieci. Są to zintegrowane działania profilaktyczne, diagnostyczne i terapeutyczne mające na celu stymulowanie funkcji odpowiedzialnych za rozwój psychomotoryczny i komunikację małego dziecka, u którego występują dysfunkcje rozwojowe.

Wczesne wspomaganie rozwoju organizowane jest na podstawie [#opinie opinii] o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju dziecka, wydanej przez zespół orzekający działający w publicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej lub zespół opiniujący działający w niepublicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej. (rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 11 października 2013 r. w sprawie organizowania wczesnego wspomagania rozwoju: Dz. U. poz. 1257)

Szczególne środki wsparcia

Każda jednostka systemu oświaty (przedszkole, inna forma wychowania przedszkolnego, szkoła lub placówka) zobligowana jest do udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej uczęszczającym do niej dzieciom i młodzieży, ich rodzicom i nauczycielom, odpowiednio do rozpoznanych potrzeb w tym zakresie. Pomoc ta w systemie oświaty jest udzielana również przez [#poradnie poradnie psychologiczno-pedagogiczne].

Pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach udzielają nauczyciele, wychowawcy grup wychowawczych oraz specjaliści, w szczególności psycholodzy, pedagodzy, logopedzi, terapeuci pedagogiczni i doradcy zawodowi.

Dyrektor w porozumieniu z organem prowadzącym podejmuje decyzje dotyczące zatrudnienia nauczycieli i specjalistów wykonujących zadania z zakresu pomocy psychologiczno-pedagogicznej, w szczególności psychologów, pedagogów, logopedów i doradców zawodowych, odpowiednio do rozpoznanych wcześniej potrzeb w tym zakresie.

Pomoc psychologiczno-pedagogiczna udzielana dzieciom i młodzieży polega na rozpoznawaniu i zaspokajaniu ich indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych ucznia oraz rozpoznawaniu indywidualnych możliwości psychofizycznych ucznia.

Nauczyciel, wychowawca grupy wychowawczej lub specjalista, który stwierdził potrzebę objęcia ucznia pomocą psychologiczno-pedagogiczną niezwłocznie udziela mu tej pomocy w trakcie bieżącej pracy z uczniem i jednocześnie informuje o tym osobę, do zadań której należy koordynowanie udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej uczniowi:

  • w przypadku szkoły i placówki w której funkcjonuje szkoła – wychowawcę klasy do której uczęszcza uczeń
  • w przypadku przedszkola i placówki w której nie funkcjonuje szkoła – dyrektora przedszkola lub placówki.

Dyrektor przedszkola, szkoły lub placówki może także wyznaczyć inną osobę, do której zadań będzie należało planowanie i koordynowanie pomocy.

Do zadań tych należy ustalanie form w jakich pomoc będzie udzielona, okresu oraz wymiaru godzin, w którym poszczególne formy będą realizowane.

O potrzebie objęcia ucznia pomocą psychologiczno-pedagogiczną informuje się rodziców ucznia albo pełnoletniego ucznia. Korzystanie z pomocy jest dobrowolne i nieodpłatne w publicznych jednostkach systemu oświaty.

Wychowawca klasy lub dyrektor przedszkola lub placówki planując udzielanie uczniowi pomocy psychologiczno-pedagogicznej, współpracuje z rodzicami ucznia lub pełnoletnim uczniem oraz – w zależności od potrzeb ucznia z:

  • innymi nauczycielami, wychowawcami grup wychowawczych i specjalistami, prowadzącymi zajęcia z uczniem,
  • poradnią
  • pielęgniarką środowiska nauczania i wychowania
  • higienistką szkolną
  • asystentem edukacji romskiej
  • pomocą nauczyciela
  • pracownikiem socjalnym
  • kuratorem sądowym.

W przypadku ucznia posiadającego orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego planowanie i koordynowanie udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej należy do zadań zespołu nauczycieli, wychowawców grup wychowawczych i specjalistów prowadzących zajęcia z uczniem. Koordynacja udzielania pomocy należy do zadań wychowawcy klasy lub innej osoby wskazanej przez dyrektora szkoły. Spotkania zespołu odbywają się w miarę potrzeb.

Pomoc psychologiczno-pedagogiczna w przedszkolach i placówkach jest udzielana podczas bieżącej pracy z dzieckiem oraz w formie:

  • zajęć rozwijających uzdolnienia
  • zajęć specjalistycznych, w tym korekcyjno-kompensacyjnych, logopedycznych, socjoterapeutycznych oraz innych zajęć o charakterze terapeutycznym
  • warsztatów
  • porad i konsultacji.

W szkole pomoc psychologiczno-pedagogiczna jest udzielana w trakcie bieżącej pracy z uczniem oraz w formie:

  • klas terapeutycznych
  • zajęć rozwijających uzdolnienia
  • zajęć dydaktyczno-wyrównawczych
  • zajęć specjalistycznych, w tym korekcyjno-kompensacyjnych, logopedycznych, socjoterapeutycznych oraz innych zajęć o charakterze terapeutycznym
  • zajęć związanych z wyborem kierunku kształcenia i zawodu oraz planowaniem kształcenia i kariery zawodowej – w przypadku uczniów gimnazjum i szkół ponadgimnazjalnych
  • warsztatów
  • porad i konsultacji.

Zajęcia rozwijające uzdolnienia:

  • organizuje się dla uczniów szczególnie uzdolnionych
  • prowadzi się przy wykorzystaniu aktywnych metod pracy
  • liczba uczestników nie może przekraczać 8
  • godzina zajęć trwa 45 minut
  • zajęcia prowadzą nauczyciele, wychowawcy grup wychowawczych i specjaliści posiadający kwalifikacje odpowiednie do rodzaju prowadzonych zajęć.

Zajęcia korekcyjno-kompensacyjne:

  • organizuje się dla uczniów z zaburzeniami i odchyleniami rozwojowymi lub specyficznymi trudnościami w uczeniu się
  • liczba uczestników zajęć nie może przekraczać 5.

Zajęcia logopedyczne:

  • organizuje się dla uczniów z zaburzeniami mowy, które powodują zaburzenia komunikacji językowej oraz utrudniają naukę
  • liczba uczestników zajęć nie może przekraczać 4.

Zajęcia socjoterapeutyczne oraz inne zajęcia o charakterze terapeutycznym:

  • organizuje się dla uczniów z dysfunkcjami i zaburzeniami utrudniającymi funkcjonowanie społeczne
  • liczba uczestników zajęć nie może przekraczać 10
  • godzina zajęć specjalistycznych trwa 60 minut, jednak w uzasadnionych przypadkach czas trwania zajęć może być krótszy przy zachowaniu ustalonego dla ucznia łącznego tygodniowego czasu tych zajęć
  • zajęcia prowadzą nauczyciele, wychowawcy grup wychowawczych i specjaliści posiadający kwalifikacje odpowiednie do rodzaju prowadzonych zajęć.

Klasy terapeutyczne:

  • organizuje się dla uczniów wykazujących jednorodne lub sprzężone zaburzenia, wymagających dostosowania organizacji i procesu nauczania do ich specjalnych potrzeb edukacyjnych oraz długotrwałej pomocy specjalistycznej
  • organizuje się z początkiem roku szkolnego
  • mogą do nich uczęszczać, za zgodą organu prowadzącego szkołę, także uczniowie innej szkoły
  • objęcie ucznia nauką w klasie terapeutycznej wymaga opinii poradni, z której wynika potrzeba objęcia ucznia taką formą pomocy
  • nauczanie w klasach terapeutycznych jest prowadzone według realizowanych w danej szkole programów nauczania, z dostosowaniem metod i form ich realizacji do indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych uczniów
  • nauka trwa do czasu zlikwidowania opóźnień w uzyskaniu osiągnięć edukacyjnych wynikających z podstawy programowej kształcenia ogólnego dla danego etapu edukacyjnego lub złagodzenia albo wyeliminowania zaburzeń stanowiących powód objęcia ucznia tą formą pomocy
  • zajęcia prowadzą nauczyciele właściwych zajęć edukacyjnych
  • liczba uczniów nie może przekraczać 15.

Zajęcia dydaktyczno-wyrównawcze:

  • organizuje się dla uczniów mających trudności w nauce, w szczególności w spełnianiu wymagań edukacyjnych wynikających z podstawy programowej kształcenia ogólnego dla danego etapu edukacyjnego
  • liczba uczestników zajęć nie może przekraczać 8
  • godzina zajęć dydaktyczno-wyrównawczych trwa 45 minut
  • zajęcia prowadzą nauczyciele, wychowawcy grup wychowawczych i specjaliści posiadający kwalifikacje odpowiednie do rodzaju prowadzonych zajęć.

Zajęcia związane z wyborem kierunku kształcenia i zawodu oraz planowaniem kształcenia i kariery zawodowej:

  • organizuje się w celu wspomagania odpowiednio uczniów lub słuchaczy w podejmowaniu decyzji edukacyjnych i zawodowych
  • zajęcia prowadzi się z wykorzystaniem aktywnych metod pracy
  • zajęcia prowadzą nauczyciele, wychowawcy grup wychowawczych i specjaliści, w szczególności doradcy zawodowi.

Pomoc psychologiczno-pedagogiczna udzielana jest także rodzicom uczniów oraz nauczycielom, w formie porad, konsultacji, warsztatów i szkoleń.

Dyrektor szkoły organizując pomoc psychologiczno-pedagogiczną współpracuje z:

  • poradniami psychologiczno-pedagogicznymi, w tym poradniami specjalistycznymi,
  • rodzicami uczniów
  • placówkami doskonalenia nauczycieli
  • innymi przedszkolami, szkołami i placówkami
  • organizacjami pozarządowymi oraz innymi instytucjami działającymi na rzecz rodziny, dzieci i młodzieży.

Porady, konsultacje, warsztaty i szkolenia prowadzą nauczyciele, wychowawcy grup wychowawczych i specjaliści.

W innych formach wychowania przedszkolnego organ prowadzący ustala m.in.:

  • cele i zadania punktu lub zespołu przedszkolnego
  • sposób ich realizacji z uwzględnieniem wspomagania indywidualnego rozwoju dziecka oraz wspomagania rodziny w wychowaniu dziecka i przygotowania go do nauki w szkole, w przypadku dzieci niepełnosprawnych ze szczególnym uwzględnieniem rodzaju i stopniu niepełnosprawności
  • zakres zadań nauczycieli związanych z:
  • prowadzeniem obserwacji pedagogicznych mających na celu poznanie możliwości i potrzeb rozwojowych dzieci, przeprowadzeniem, w roku szkolnym poprzedzającym rok szkolny w którym możliwe jest rozpoczęcia przez dziecko nauki w szkole, diagnozy gotowości do podjęcia nauki w szkole
  • współpracą ze specjalistami świadczącymi pomoc psychologiczno-pedagogiczną oraz opiekę zdrowotną.

Nauczyciel prowadzący zajęcia w innej formie wychowania przedszkolnego prowadzi konsultacje i udziela porad rodzicom w zakresie pracy z dziećmi.

Nauczyciele mają prawo swobody w wyborze podręczników, materiałów edukacyjnych i ćwiczeniowych, programów, metod i sposobów nauczania, przy czym obowiązani są uwzględniać w pracy z uczniami ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi ich indywidualne potrzeby rozwojowe i edukacyjne oraz możliwości psychofizyczne.

Nauczyciel jest obowiązany dostosować wymagania edukacyjne do indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych ucznia, który otrzymał opinię poradni psychologiczno-pedagogicznej, w tym poradni specjalistycznej, o specyficznych trudnościach w uczeniu się lub inną opinię poradni psychologiczno-pedagogicznej, w tym poradni specjalistycznej, wskazującą na potrzebę takiego dostosowania.

Dostosowanie wymagań edukacyjnych następuje także na podstawie:

  • orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego oraz ustaleń zawartych w indywidualnym programie edukacyjno-terapeutycznym ucznia
  • orzeczenia o potrzebie indywidualnego nauczania
  • rozpoznania takiej potrzeby przez nauczycieli i specjalistów prowadzących zajęcia z uczniem
  • opinii lekarza o ograniczonych możliwościach wykonywania przez ucznia określonych ćwiczeń fizycznych na zajęciach wychowania fizycznego.

Dostosowanie metod i form pracy z dzieckiem do jego potrzeb uwarunkowanych występującymi trudnościami czy zaburzeniami rozwojowymi to np.:

  • dostosowanie sposobu komunikowania się z uczniem
  • wydłużenie czasu pracy kiedy jest to konieczne
  • dzielenie materiału nauczania na mniejsze partie, zmniejszenie liczby zadań do wykonania, zwiększenie liczby ćwiczeń i powtórzeń materiału
  • częste odwoływaniem się do konkretu i stosowaniem metody poglądowości umożliwiającej poznawanie wielozmysłowe
  • zastosowanie dodatkowych środków dydaktycznych i środków technicznych
  • powtarzanie reguł obowiązujących w klasie oraz jasnym wyznaczaniem granic i egzekwowaniem ich przestrzegania.

W przedszkolach ogólnodostępnych oraz innych formach wychowania przedszkolnego organizuje się kształcenie specjalne dzieci niepełnosprawnych.

W szkołach ogólnodostępnych wszystkich typów organizuje się kształcenie specjalne dzieci i młodzieży niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym. (rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 24 lipca 2015 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym: Dz. U. poz. 1113)

Kształcenie, wychowanie i opiekę dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych organizuje się, w przedszkolach i szkołach ogólnodostępnych oraz innych formach wychowania przedszkolnego najbliższych ich miejscu zamieszkania, zgodnie z postanowieniami artykułu 24 Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych, który zobowiązuje państwa ratyfikujące Konwencję do zapewnienia edukacji włączającej na każdym etapie kształcenia. (Konwencja o prawach osób niepełnosprawnych, sporządzona w Nowym Jorku dnia 13 grudnia 2006 r.: Dz. U. z 2012 r. poz. 1169)

Liczba dzieci w oddziale przedszkola ogólnodostępnego nie może przekraczać 25. (rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 21 maja 2001 r. w sprawie ramowych statutów publicznego przedszkola oraz publicznych szkół:Dz. U. Nr 61, poz. 624, z późn. zm.)

Liczba uczniów w oddziałach ogólnodostępnych klasy I (od 1 września 2014 r.), II (od 1 września 2015 r.) oraz III (od 1 września 2016 r.) szkoły podstawowej wynosi co do zasady 25.

W przypadku przyjęcia z urzędu, w okresie od rozpoczęcia do zakończenia zajęć dydaktycznych do oddziału klasy I, II (od 1 września 2015 r.) lub III (od 1 września 2016 r.) szkoły podstawowej, ucznia zamieszkałego w obwodzie szkoły, dyrektor szkoły po poinformowaniu rady oddziałowej rodziców, dzieli dany oddział, jeżeli liczba uczniów jest zwiększona ponad liczbę 25 uczniów. Dyrektor szkoły może odstąpić od podziału, zwiększając liczbę uczniów w oddziale ponad liczbę 25 uczniów (nie więcej jednak niż o 2 uczniów) pod warunkiem:

  • otrzymania w tym zakresie wniosku rady oddziałowej rodziców danej klasy oraz
  • po uzyskaniu zgody organu prowadzącego na odstąpienie od podziału oddziału.

Liczebność w innej formie wychowania przedszkolnego wynosi od 3 do 25 dzieci. (rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 31 sierpnia 2010 r. w sprawie rodzajów innych form wychowania przedszkolnego, warunków tworzenia i organizowania tych form oraz sposobu ich działania: Dz. U. Nr 161, poz. 1080 oraz z 2011 r. Nr 143, poz. 839)

Dla oddziałów ogólnodostępnych klas IV-VI szkoły podstawowej, gimnazjum i szkół ponadgimnazjalnych nie określono liczebności uczniów.

W przedszkolach i szkołach ogólnodostępnych wszystkich typów mogą być również tworzone oddziały integracyjne oraz oddziały specjalne.

Oddział integracyjny przedszkola lub szkoły to oddział, w którym uczniowie niepełnosprawni posiadający orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego uczą się i wychowują razem z ich pełnosprawnymi rówieśnikami. Liczebność oddziału integracyjnego wynosi od 15-20 uczniów, w tym 3-5 uczniów niepełnosprawnych.Za zgodą organu prowadzącego przedszkole lub szkołę, liczba dzieci, w tym dzieci niepełnosprawnych, w oddziale integracyjnym może być niższa.

Za integracyjne uznaje się te przedszkola i szkoły, w których wszystkie oddziały są oddziałami integracyjnymi. Przedszkola i szkoły ogólnodostępne z oddziałami integracyjnymi to takie, w których oprócz oddziałów ogólnodostępnych zorganizowano oddziały integracyjne.

Oddziały specjalne w przedszkolach i szkołach ogólnodostępnych tworzy się wyłącznie dla uczniów niepełnoprawnych posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, z wyjątkiem dzieci z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim dla których takich oddziałów nie tworzy się w przedszkolach.

Liczba uczniów w oddziałach specjalnych jest zróżnicowana w zależności od rodzaju niepełnosprawności uczniów i odpowiada liczebności oddziałów odpowiednio w przedszkolach lub szkołach specjalnych.

Zapewnienie kształcenia specjalnego w przedszkolu, innej formie wychowania przedszkolnego, a także w szkole podstawowej ogólnodostępnej i integracyjnej lub gimnazjum ogólnodostępnym i integracyjnym, jest zadaniem oświatowym gmin.

Za realizację zaleceń zawartych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego odpowiada odpowiednio dyrektor przedszkola, szkoły lub placówki lub osoba kierująca inną formą wychowania przedszkolnego.

Organ prowadzący szkołę lub placówkę odpowiada za jej działalność, w tym za zapewnienie warunków umożliwiających stosowanie specjalnej organizacji nauki i metod pracy dla dzieci i młodzieży objętych kształceniem specjalnym oraz wyposażenie szkoły lub placówki w pomoce dydaktyczne i sprzęt niezbędny do pełnej realizacji programów nauczania, programów wychowawczych, przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów oraz wykonywania innych zadań statutowych.

Przedszkola, inne formy wychowania przedszkolnego, szkoły, oddziały i ośrodki zapewniają dziecku objętemu kształceniem specjalnym:

  • realizację zaleceń zawartych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego
  • warunki do nauki, sprzęt specjalistyczny i środki dydaktyczne, odpowiednie ze względu na jego indywidualne potrzeby rozwojowe i edukacyjne oraz możliwości psychofizyczne
  • zajęcia odpowiednie ze względu na indywidualne potrzeby rozwojowe i edukacyjne oraz możliwości psychofizyczne dziecka, zajęcia rewalidacyjne (dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych), resocjalizacyjne (w szczególności dla dzieci i młodzieży niedostosowanych społecznie) i socjoterapeutyczne (dla dzieci i młodzieży zagrożonych niedostosowaniem społecznym) oraz zajęcia z zakresu pomocy psychologiczno-pedagogicznej, w tym zajęcia specjalistyczne
  • integrację ze środowiskiem rówieśniczym, w tym z dziećmi pełnosprawnymi
  • przygotowanie uczniów do samodzielności w życiu dorosłym.

Dzieci niepełnosprawne realizują tę samą podstawę programową wychowania przedszkolnego jak dzieci pełnosprawne (zzałącznik nr 1 do rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 27 sierpnia 2012 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół: Dz. U. poz. 977, z późn. zm.).

Uczniowie niepełnosprawni, których rozwój intelektualny jest prawidłowy dla wieku lub kształtuje się na poziomie niepełnosprawności intelektualnej w stopniu lekkim, realizują tę samą co ich pełnosprawni rówieśnicy podstawę programową kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, gimnazjum oraz szkoły ponadgimnazjalnej danego typu (załączniki nr 2, 4-6 do rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 27 sierpnia 2012 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół: Dz. U. poz. 977, z późn. zm.), a w szkołach prowadzących kształcenie zawodowe – podstawę programową kształcenia w zawodzie (rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 7 lutego 2012 r. w sprawie podstawy programowej kształcenia w zawodach: Dz. U. poz. 184, z późn. zm.).

Uczniowie z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym realizują [#podstUmiar odrębną podstawę programową kształcenia ogólnego]. Ich kształcenie w szkołach podstawowych i gimnazjach ogólnodostępnych odbywa się zgodnie z ramowymi planami dla szkoły podstawowej i gimnazjum dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym.

Dzieci i młodzież z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu głębokim realizują obowiązek rocznego wychowania przedszkolnego, obowiązek szkolny i obowiązek nauki w formie zespołowych lub indywidualnych [#ZRW zajęć rewalidacyjno-wychowawczych]. Zajęcia te mogą być organizowane również w przedszkolach i szkołach ogólnodostępnych.

Kształcenie specjalne uczniów niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym w szkołach ogólnodostępnych i integracyjnych, może być prowadzone do końca roku szkolnego w tym roku kalendarzowym, w którym uczeń kończy:

  • 18. rok życia – w przypadku szkoły podstawowej
  • 21. rok życia – w przypadku gimnazjum
  • 24. rok życia – w przypadku szkoły ponadgimnazjalnej.

Dla każdego ucznia posiadającego orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego opracowuje się indywidualny program edukacyjno-terapeutyczny, uwzględniający zalecenia zawarte w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego oraz dostosowany do indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych ucznia. Program opracowuje zespół, który tworzą nauczyciele i specjaliści prowadzący zajęcia z uczniem, po dokonaniu wielospecjalistycznej oceny poziomu jego funkcjonowania, we współpracy, w zależności od potrzeb, z poradnią psychologiczno-pedagogiczną, w tym poradnią specjalistyczną. W opracowaniu programu mogą uczestniczyć rodzice oraz pełnoletni uczniowie niepełnosprawny, a także otrzymać jego kopię..

Indywidualny program edukacyjno-terapeutyczny określa:

  • zakres i sposób dostosowania odpowiednio programu wychowania przedszkolnego oraz wymagań edukacyjnych do indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych ucznia, w szczególności przez zastosowanie odpowiednich metod i form pracy z uczniem
  • zintegrowane działania nauczycieli i specjalistów, prowadzących zajęcia z dzieckiem lub uczniem, w tym w przypadku:
    • ucznia niepełnosprawnego – działania o charakterze rewalidacyjnym
    • ucznia niedostosowanego społecznie – działania o charakterze resocjalizacyjnym
    • ucznia zagrożonego niedostosowaniem społecznym – działania o charakterze socjoterapeutycznym
  • formy i okres udzielania uczniowi pomocy psychologiczno-pedagogicznej oraz wymiar godzin w którym poszczególne formy pomocy będą realizowane
  • działania wspierające rodziców dziecka lub ucznia oraz, w zależności od potrzeb, zakres współdziałania z poradniami psychologiczno-pedagogicznymi, w tym poradniami specjalistycznymi, placówkami doskonalenia nauczycieli, organizacjami pozarządowymi oraz innymi instytucjami działającymi na rzecz rodziny, dzieci i młodzieży, a w przypadku przedszkoli, innych form wychowania przedszkolnego, szkół i oddziałów ogólnodostępnych i integracyjnych – również ze specjalnymi ośrodkami szkolno-wychowawczymi, młodzieżowymi ośrodkami wychowawczymi i młodzieżowymi ośrodkami socjoterapii
  • zajęcia rewalidacyjne, resocjalizacyjne i socjoterapeutyczne oraz inne zajęcia, odpowiednie ze względu na indywidualne potrzeby rozwojowe i edukacyjne oraz możliwości psychofizyczne ucznia, a w przypadku ucznia gimnazjum i szkoły ponadgimnazjalnej – także działania z zakresu doradztwa edukacyjno-zawodowego i sposób realizacji tych działań
  • zakres współpracy nauczycieli i specjalistów z rodzicami ucznia w realizacji przez jednostkę systemu oświaty do jakiej uczęszcza uczeń zadań związanych z organizacją kształcenia specjalnego.

Program opracowuje się na okres, na jaki zostało wydane orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, nie dłuższy jednak niż etap edukacyjny.

Realizacja indywidualnego programu edukacyjno-terapeutycznego i postępy ucznia objętego kształceniem specjalnym są systematycznie monitorowane przez zespół nauczycieli, wychowawców grup wychowawczych i specjalistów prowadzących zajęcia z uczniem. Zespół spotyka się i omawia postępy dziecka. Pracę zespołu koordynuje odpowiednio wychowawca oddziału lub wychowawca grupy wychowawczej albo inny nauczyciel lub specjalista prowadzący zajęcia z dzieckiem lub uczniem, wyznaczony przez dyrektora przedszkola, szkoły lub placówki lub osobę kierującą inną formą wychowania przedszkolnego.

W spotkaniach zespołu może brać udział:

  • rodzic lub pełnoletni uczeń
  • na wniosek dyrektora przedszkola, szkoły lub placówki lub osoby kierującej inną formą wychowania przedszkolnego - przedstawiciel poradni psychologiczno-pedagogicznej, asystent lub pomoc nauczyciela,
  • na wniosek lub za zgodą rodziców dziecka lub ucznia albo pełnoletniego ucznia – inna osoba, w szczególności lekarz, psycholog, pedagog, logopeda lub inny specjalista.

Co najmniej dwa razy w roku szkolnym zespół dokonuje okresowej wielospecjalistycznej oceny poziomu funkcjonowania ucznia, uwzględniając ocenę efektywności udzielanej pomocy psychologiczno-pedagogicznej. Ocena ta jest podstawę do ewentualnej modyfikacji indywidualnego programu edukacyjno-terapeutycznego.

Oceny poziomu funkcjonowania dziecka lub ucznia i modyfikacji programu dokonuje się, w zależności od potrzeb, we współpracy z poradnią psychologiczno-pedagogiczną, w tym poradnią specjalistyczną. Rodzice i pełnoletni uczniowie mają prawo uczestniczyć w spotkaniach zespołu, a także w opracowaniu i modyfikacji programu oraz dokonywaniu oceny.

Uczniowie niepełnosprawni niezależnie od typu i rodzaju szkoły do jakiej uczęszczają, obejmowani są zajęciami rewalidacyjnymi. Są to zajęcia o charakterze terapeutycznym, wspomagającym rozwój dzieci i młodzieży z niepełnosprawnościami.

Zajęcia rewalidacyjne to zajęcia o charakterze terapeutycznym i usprawniającym, organizowane dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych. Ich rodzaj dostosowany jest do rodzaju niepełnosprawności dziecka. Prowadzą je nauczyciele i specjaliści posiadający przygotowanie w zakresie pracy z dzieckiem z danym rodzajem niepełnosprawności oraz do prowadzenia danego rodzaju zajęć. Zajęcia te mogą być prowadzone indywidualnie lub w grupie, w zależności od potrzeb dziecka.

W ramach zajęć rewalidacyjnych należy uwzględnić w szczególności:

  • naukę orientacji przestrzennej i poruszania się oraz naukę systemu Braille’a lub innych alternatywnych metod komunikacji - w przypadku ucznia niewidomego
  • naukę języka migowego lub innych alternatywnych metod komunikacji – w przypadku ucznia niesłyszącego lub z afazją
  • zajęcia rozwijające umiejętności społeczne, w tym umiejętności komunikacyjne – w przypadku dziecka lub ucznia z autyzmem, w tym z zespołem Aspergera.

Obowiązkowy minimalny wymiar tych zajęć w szkole w zależności od jej typu i rodzaju został określony w przepisach.

Minimalny wymiar zajęć rewalidacyjnych dla uczniów niepełnosprawnych uczęszczających do oddziałów ogólnodostępnych lub integracyjnych na poszczególnych etapach edukacyjnych wynosi:

  • 190 godzin na ucznia na I (klasy I-III szkoły podstawowej), II (klasy IV-VI szkoły podstawowej) i III etapie edukacyjnym (gimnazjum) oraz w zasadniczej szkole zawodowej
  • 180 godzin na ucznia w liceum ogólnokształcącym
  • 240 godzin na ucznia w technikum.

Tygodniowy minimalny wymiar godzin w każdym roku szkolnym wynosi 2 godziny na ucznia niepełnosprawnego (rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 7 lutego 2012 r. w sprawie ramowych planów nauczania w szkołach publicznych: Dz. U. poz. 204, z późn. zm.).

Organizacja zajęć rewalidacyjnych dla dzieci niepełnosprawnych objętych kształceniem specjalnym jest obowiązkowa również w przedszkolach i innych formach wychowania przedszkolnego, pomimo, że w przepisach nie określono ich minimalnego tygodniowego wymiaru. Liczba godzin tych zajęć powinna być dostosowana do indywidualnych potrzeb dziecka.

Młodzież niedostosowana społecznie lub zagrożona niedostosowaniem społecznym, kształcąca się w szkołach ogólnodostępnych, obejmowana jest zajęciami odpowiednio resocjalizacyjnymi lub socjoterapeutycznymi oraz innymi zajęciami o charakterze terapeutycznym, umożliwiającymi nabywanie umiejętności życiowych ułatwiających prawidłowe funkcjonowanie w środowisku rodzinnym i społecznym.

Przepisy prawa oświatowego umożliwiają zatrudnianie osób wspierających organizację kształcenia specjalnego:

  • nauczycieli posiadających przygotowanie w zakresie pedagogiki specjalnej
  • specjalistów
  • pomocy nauczyciela
  • asystenta nauczyciela – w przypadku klas I-III szkoły podstawowej
  • asystenta wychowawcy świetlicy - w przypadku szkół podstawowych.

W przedszkolach ogólnodostępnych z oddziałami integracyjnymi, przedszkolach integracyjnych, szkołach ogólnodostępnych z oddziałami integracyjnymi i szkołach integracyjnych zatrudnia się dodatkowo nauczycieli posiadających kwalifikacje w zakresie pedagogiki specjalnej w celu współorganizowania kształcenia integracyjnego, z uwzględnieniem realizacji zaleceń zawartych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego.

Do 31 grudnia 2015 r. w szkołach ogólnodostępnych, za zgodą organu prowadzącego, można zatrudnić dodatkowo nauczycieli posiadających kwalifikacje w zakresie pedagogiki specjalnej, w celu współorganizowania kształcenia uczniów niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie lub zagrożonych niedostosowaniem społecznym.

Od 1 stycznia 2016 r. w przedszkolach ogólnodostępnych, innych formach wychowania przedszkolnego i szkołach ogólnodostępnych, w których kształceniem specjalnym są objęte dzieci i uczniowie posiadający orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wydane ze względu na:

  • autyzm, w tym zespół Aspergera
  • niepełnosprawności sprzężone

obowiązkowe będzie zatrudnienie dodatkowej kadry.

W zależności od potrzeb ucznia z ww. rodzajem niepełnosprawności, z uwzględnieniem realizacji zaleceń zawartych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego, dodatkowo zatrudniać się będzie:

  • nauczyciela posiadającego kwalifikacje w zakresie pedagogiki specjalnej lub
  • specjalistę lub
  • w przypadku klas I–III szkoły podstawowej - asystenta nauczyciela, lub
  • pomoc nauczyciela.

Natomiast, gdy do przedszkola ogólnodostępnego, innej formy wychowania przedszkolnego lub szkoły ogólnodostępnej uczęszcza dziecko posiadające orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wydane ze względu na inny rodzaj niepełnosprawności, a w przypadku szkół także uczeń niedostosowany społecznie lub zagrożony niedostosowaniem społecznym, zatrudnienie dodatkowej kadry będzie, tak jak dotychczas, możliwe za zgodą organu prowadzącego.

Dodatkowo zatrudnieni nauczyciele posiadający kwalifikacje w zakresie pedagogiki specjalnej:

  • prowadzą wspólnie z innymi nauczycielami zajęcia edukacyjne oraz wspólnie z innymi nauczycielami i specjalistami realizują zintegrowane działania i zajęcia, określone w [#IPET indywidualnym programie edukacyjno-terapeutycznym]
  • prowadzą wspólnie z innymi nauczycielami i specjalistami pracę wychowawczą z uczniami niepełnosprawnymi, niedostosowanymi społecznie oraz zagrożonymi niedostosowaniem społecznym
  • uczestniczą, w miarę potrzeb, w zajęciach edukacyjnych prowadzonych przez nauczycieli oraz w zintegrowanych działaniach i zajęciach, określonych w indywidualnym programie edukacyjno-terapeutycznym, realizowanych przez nauczycieli i specjalistów
  • udzielają pomocy nauczycielom prowadzącym zajęcia edukacyjne oraz nauczycielom i specjalistom realizującym zintegrowane określone w indywidualnym programie edukacyjno-terapeutycznym działania i zajęcia, w doborze form i metod pracy z uczniami objętymi kształceniem specjalnym.

Dyrektor przedszkola lub szkoły albo osoba kierująca inną formą wychowania przedszkolnego, uwzględniając indywidualne potrzeby rozwojowe i edukacyjne oraz możliwości psychofizyczne uczniów niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie oraz zagrożonych niedostosowaniem społecznym, wyznacza zajęcia edukacyjne oraz zintegrowane działania i zajęcia, określone w programie, realizowane wspólnie z innymi nauczycielami przez dodatkowo zatrudnionych nauczycieli lub w których nauczyciele ci uczestniczą.

Specjaliści i pomoc nauczyciela realizują zadania wyznaczone odpowiednio przez dyrektora przedszkola lub szkoły albo osobę kierującą inną formą wychowania przedszkolnego.

Do zadań asystenta nauczyciela lub asystenta wychowawcy świetlicy należy wspieranie nauczyciela lub osoby niebędącej nauczycielem posiadającej przygotowanie uznane przez dyrektora szkoły za odpowiednie do prowadzenia danych zajęć, prowadzących zajęcia dydaktyczne, wychowawcze i opiekuńcze lub wspieranie wychowawcy świetlicy.

Asystent wykonuje zadania wyłącznie pod kierunkiem nauczyciela. Asystentowi nie powierza się zadań określonych dla nauczycieli posiadających kwalifikacje z zakresu pedagogiki specjalnej zatrudnianych dodatkowo w celu współorganizowania kształcenia uczniów niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie oraz zagrożonych niedostosowaniem społecznym.

Asystent nauczyciela musi mieć wykształcenie co najmniej na poziomie wymaganym do zajmowania stanowiska nauczyciela w szkole podstawowej oraz przygotowanie pedagogiczne. Jest on zatrudniany na zasadach określonych w Kodeksie pracy.

Zatrudnienie pomocy nauczyciela jest obowiązkowe w ogólnodostępnych przedszkolach i szkołach w których funkcjonują oddziały specjalne dla uczniów:

  • z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym i znacznym
  • z niepełnosprawnością ruchową,
  • z autyzmem
  • lub z niepełnosprawnościami sprzężonymi

W uzasadnionych przypadkach pomoc nauczyciela można zatrudnić również:

  • w klasach IV-VI szkoły podstawowej i gimnazjum dla uczniów z ww. rodzajami niepełnosprawności
  • w szkołach podstawowych i gimnazjach integracyjnych oraz ogólnodostępnych z oddziałami integracyjnymi.

Dyrektor przedszkola, szkoły lub placówki oraz osoba kierująca inną formą wychowania przedszkolnego, w porozumieniu z organem prowadzącym, zgodnie z Kodeksem pracy, może zatrudnić w szkole pracownika niepedagogicznego również w innych, uzasadnionych potrzebami uczniów przypadkach i określić dla niego zakres obowiązków. Z zakresu tego może wynikać wykonywanie określonych zadań i czynności na rzecz uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi uczęszczających do przedszkoli i szkół ogólnodostępnych.

Rodzice dziecka niepełnosprawnego mogą także wystąpić do właściwego ośrodka pomocy społecznej z wnioskiem o zatrudnienie asystenta osoby niepełnosprawnej (rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 kwietnia 2010 r. w sprawie klasyfikacji zawodów i specjalności na potrzeby rynku pracy oraz zakresu jej stosowania: Dz. U. z 2014 r. poz. 760). Zadaniem asystenta osoby niepełnosprawnej jest umożliwienie tej osobie aktywnego uczestnictwa w życiu społecznym, wykonywanie usług opiekuńczych i pomoc rodzinie niepełnosprawnego (art. 50 ust. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej: Dz. U. z 2013 r. poz. 182, z późn. zm.; rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych: Dz. U. Nr 189, poz. 1598, z późn. zm.).

Asystent osoby niepełnosprawnej nie jest pracownikiem jednostki systemu oświaty, może jedynie wykonywać swoje zadania na jej terenie, w porozumieniu z dyrektorem lub osobą kierującą tą jednostką.

Uczniowie szczególnie uzdolnieni na każdym etapie edukacyjnym i w każdym typie szkoły mogą realizować:

  • indywidualny program nauki z jednego, kilku lub wszystkich obowiązujących zajęć edukacyjnych przewidzianych w szkolnym planie nauczania dla danej klasy
  • indywidualny toku nauki, który umożliwia ukończenie szkoły każdego typu w skróconym czasie.

Indywidualny program nauki tworzony jest przez nauczyciela prowadzącego zajęcia edukacyjne w szkole i pod którego kierunkiem uczeń będzie go realizował lub jest to program opracowany poza szkołą i zaakceptowany przez nauczyciela o którym mowa powyżej. Program ten jest dostosowany do uzdolnień, zainteresowań i możliwości edukacyjnych ucznia oraz umożliwia rozwijanie jego wiedzy w określonych obszarach, w których wykazuje on ponadprzeciętne predyspozycje do nauki, ale realizowany jest w czasie zajęć edukacyjnych w szkole.

Indywidualny tok nauki realizowany jest przez ucznia z jednego, kilku lub wszystkich obowiązujących zajęć edukacyjnych według innego systemu niż udział w obowiązkowych zajęciach edukacyjnych przewidzianych w szkolnym planie nauczania dla danej klasy.

Uczeń realizujący indywidualny tok nauki może:

  • uczęszczać na wybrane zajęcia edukacyjne do danej klasy lub do klasy programowo wyższej, w swojej lub innej szkole
  • uczęszczać na wybrane zajęcia edukacyjne w szkole wyższego stopnia
  • realizować program w całości lub w części we własnym zakresie
  • realizować w ciągu jednego roku szkolnego program nauczania z zakresu dwóch klas lub więcej
  • może być klasyfikowany i promowany w czasie całego roku szkolnego.

Indywidualny tok nauki może być realizowany według programu nauczania objętego szkolnym zestawem programów nauczania lub indywidualnego programu nauki utworzonego przez nauczyciela prowadzącego czy opracowanego przy udziale i pomocy innych nauczycieli, w tym nauczyciela ze szkoły wyższego stopnia, doradcy metodycznego, psychologa, pedagoga oraz nawet samego ucznia.

Program ten może być również opracowany poza szkołą, ale musi być zaakceptowany przez nauczyciela prowadzącego.

(rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 19 grudnia 2001 r. w sprawie warunków i trybu udzielania zezwoleń na indywidualny program lub tok nauki oraz organizacji indywidualnego programu lub toku nauki: Dz. U. z 2002 r. Nr 3, poz. 28)

Zapewnienie dzieciom, w tym przewlekle chorym, odpowiednich warunków podczas pobytu w przedszkolu, szkole lub placówce należy do obowiązków dyrektora. Dyrektor danej jednostki systemu oświaty sprawuje opiekę nad uczniami oraz stwarza warunki do ich harmonijnego rozwoju psychofizycznego poprzez aktywne działania prozdrowotne.

Obowiązkiem dyrektora jest zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pobytu dziecka, w tym przewlekle chorego, w szkole lub placówce, a także bezpieczne i higieniczne warunki uczestnictwa w zajęciach organizowanych przez szkołę lub placówkę poza obiektami należącymi do tych jednostek. Dyrektor jako pracodawca jest zobowiązany do zapewnienia środków niezbędnych do udzielania pierwszej pomocy w nagłych wypadkach w kierowanej przez siebie jednostce.

Dziecko przewlekle chore, w zależności od stanu zdrowia, może wymagać różnego rodzaju oddziaływań:

  • realizacji obowiązkowego rocznego przygotowania przedszkolnego, obowiązku szkolnego lub obowiązku nauki w formie indywidualnego rocznego przygotowania przedszkolnego lub indywidualnego nauczania, gdy dziecko leczone jest w domu, a jego stan zdrowia znacznie utrudnia lub uniemożliwia uczęszczanie do przedszkola, innej formy wychowania przedszkolnego lub szkoły
  • kształcenia w przedszkolu lub szkole specjalnej zorganizowanej w podmiocie leczniczym, gdy dziecko przebywa w tym podmiocie (np. w szpitalu, sanatorium lub uzdrowisku)
  • wykonywania zabiegów podczas pobytu w przedszkolu, innej formie wychowania przedszkolnego szkole lub placówce (np. zastrzyków) lub systematycznego podawania leków, gdy dziecko może uczęszczać do przedszkola, innej formie wychowania przedszkolnego lub szkoły
  • nagłej pomocy w sytuacji zaostrzenia objawów choroby lub wypadku.

Przedszkole, szkoła i placówka, powinny być przygotowane do zapewnienia potrzeb dziecka przewlekle chorego we wszystkich tych sytuacjach.

Do obowiązków dyrektora należy taka organizacja pracy, która uwzględnia udzielanie pomocy dziecku przewlekle choremu w niezbędnym z punktu widzenia potrzeb dziecka zakresie (obejmująca zatrudnienie odpowiednio przygotowanego personelu, określenie zakresu czynności pracowników szkoły oraz przeszkolenie pracowników, jak również – w przypadku szkoły i placówki - pozyskanie, w kontakcie z właściwym oddziałem NFZ, pielęgniarki środowiska nauczania i wychowania).

Szkoła publiczna zobowiązana jest zapewnić uczniom możliwość korzystania z gabinetu profilaktyki i pomocy przedlekarskiej. Pielęgniarka środowiska nauczania i wychowania czy higienistka szkolna realizuje świadczenia profilaktycznej opieki zdrowotnej. Pielęgniarka nie jest pracownikiem szkoły, a jedynie na terenie szkoły realizuje świadczenia profilaktycznej opieki zdrowotnej.

O potrzebie objęcia ucznia indywidualnym rocznym przygotowaniem przedszkolnym lub indywidualnym nauczaniem ze względu na jego stan zdrowia decyduje zespół orzekający działający w publicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej w wydawanym [#orzeczenie orzeczeniu].

Indywidualne przygotowanie przedszkolne i indywidualne nauczanie organizuje się w sposób zapewniający wykonanie zaleceń określonych w orzeczeniu.

Zajęcia indywidualnego przygotowania przedszkolnego oraz zajęcia indywidualnego nauczania dla dziecka lub ucznia, którego stan zdrowia znacznie utrudnia uczęszczanie do przedszkola, innej formy wychowania przedszkolnego lub szkoły, są organizowanie w miejscu pobytu, w szczególności w domu rodzinnym dziecka.

Zakres, miejsce i czas prowadzenia zajęć indywidualnego przygotowania przedszkolnego lub indywidualnego nauczania ustala w uzgodnieniu z organem prowadzącym odpowiednio:

  • dyrektor przedszkola
  • dyrektor szkoły
  • osoba kierująca daną inną formą wychowania przedszkolnego.

Zajęcia te mogą być także organizowane odpowiednio w przedszkolu, innej formie wychowania przedszkolnego lub szkole jeżeli:

  • w orzeczeniu wskazano taką możliwość
  • przedszkole, inna forma wychowania przedszkolnego lub szkoła dysponuje pomieszczeniem, w którym takie zajęcia mogą się odbywać.

W indywidualnym przygotowaniu przedszkolnym:

  • realizuje się treści wynikające z podstawy programowej wychowania przedszkolnego, przy czym dyrektor, na wniosek nauczyciela, może zezwolić na odstąpienie od realizacji niektórych treści wynikających z tej podstawy, stosownie do możliwości psychofizycznych dziecka oraz warunków w miejscu w którym są organizowane te zajęcia
  • zajęcia prowadzone są przez jednego lub dwóch nauczycieli
  • tygodniowy wymiar godzin zajęć indywidualnego przygotowania przedszkolnego, prowadzonych w indywidualnym kontakcie z dzieckiem, wynosi:
  • wynosi od 4 do 6 godzin, który realizuje się w ciągu co najmniej 2 dni
  • może być za zgodą organu prowadzącego wyższy niż 6 godzin
  • może być na wniosek rodziców niższy niż 4 godziny w przypadkach uzasadnionych stanem zdrowia dziecka, przy czym należy uwzględnić konieczność realizacji podstawy programowej wychowania przedszkolnego przez dziecko
  • dzieci, których stan zdrowia znacznie utrudnia uczęszczanie do przedszkola, innej formy wychowania przedszkolnego lub szkoły, z uwzględnieniem zaleceń zawartych w orzeczeniu oraz aktualnego stanu zdrowia dziecka, mogą poza tygodniowym wymiarem zajęć indywidualnego rocznego przygotowania przedszkolnego uczestniczyć np. zajęciach rozwijających zainteresowania i uzdolnienia, uroczystościach i imprezach przedszkolnych lub szkolnych, wybranych zajęciach z oddziałem przedszkolnym.

W indywidualnym nauczaniu:

  • realizuje się obowiązkowe zajęcia edukacyjne wynikające z ramowego planu nauczania danego typu i rodzaju szkoły, przy czym dyrektor szkoły, na wniosek nauczyciela, może zezwolić na odstąpienie od realizacji niektórych treści nauczania, stosownie do możliwości psychofizycznych ucznia oraz warunków w miejscu w którym są organizowane te zajęcia
  • zajęcia prowadzone są przez:
  • jednego lub dwóch nauczycieli w przypadku uczniów klas I-III szkoły podstawowej
  • jednego lub kilku nauczycieli w przypadku uczniów gimnazjum i szkół ponadgimnazjalnych oraz klas IV-VI szkoły podstawowej
  • tygodniowy wymiar godzin zajęć prowadzonych w indywidualnym kontakcie z uczniem wynosi:
  • dla uczniów klas I-III szkoły podstawowej - od 6 do 8 godzin
  • dla uczniów klas IV-VI szkoły podstawowej - od 8 do 10 godzin
  • dla uczniów gimnazjum - od 10 do 12 godzin
  • dla uczniów szkół ponadgimnazjalnych - od 12 do 16 godzin
  • może być za zgodą organu prowadzącego wyższy niż maksymalny wymiar godzin
  • może być na wniosek rodziców niższy niż minimalny w przypadkach uzasadnionych stanem zdrowia dziecka, przy czym należy uwzględnić konieczność realizacji podstawy programowej przez ucznia
  • uczniowie, których stan zdrowia znacznie utrudnia uczęszczanie do szkoły, z uwzględnieniem zaleceń zawartych w orzeczeniu oraz aktualnego stanu zdrowia ucznia, mogą poza tygodniowym wymiarem zajęć indywidualnego rocznego przygotowania przedszkolnego uczestniczyć np. zajęciach rozwijających zainteresowania i uzdolnienia, uroczystościach i imprezach szkolnych oraz wybranych zajęciach edukacyjnych z oddziałem klasowym.

Zajęcia rewalidacyjne dla dzieci niepełnosprawnych oraz zajęcia z zakresu pomocy psychologiczno-pedagogicznej organizowane są poza tygodniowym wymiarem godzin zajęć indywidualnego przygotowania przedszkolnego lub indywidulanego nauczania.

(rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 28 sierpnia 2014 r. w sprawie indywidualnego obowiązkowego rocznego przygotowania przedszkolnego dzieci i indywidualnego nauczania dzieci i młodzieży: Dz. U. poz. 1157)

Dla uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi przewidziano możliwość dostosowania warunków, a w przypadku uczniów i absolwentów niepełnosprawnych także formy, sprawdzianu przeprowadzanego w ostatnim roku nauki w szkole podstawowej oraz egzaminów zewnętrznych: gimnazjalnego, maturalnego oraz potwierdzającego kwalifikacje w zawodzie.

Dostosowanie formy sprawdzianu lub egzaminu zewnętrznego dla uczniów i absolwentów niepełnosprawnych polega na przygotowaniu odrębnych arkuszy egzaminacyjnych dostosowanych do rodzaju niepełnosprawności, z tym, że nie przygotowuje się arkuszy egzaminacyjnych dla absolwentów posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wydane ze względu na niepełnosprawność intelektualną w stopniu lekkim (dotyczy to egzaminu maturalnego oraz potwierdzającego kwalifikacje w zawodzie).

Dostosowanie warunków polega na:

  • zminimalizowaniu ograniczeń wynikających z niepełnosprawności, niedostosowania społecznego lub zagrożenia niedostosowaniem społecznym
  • zapewnieniu odpowiedniego miejsca pracy dostosowanego do potrzeb edukacyjnych i możliwości psychofizycznych zdającego
  • wykorzystaniu odpowiedniego sprzętu specjalistycznego i środków dydaktycznych
  • odpowiednim przedłużeniu czasu przewidzianego na przeprowadzenie sprawdzianu lub egzaminu
  • ustaleniu zasad ocenienia rozwiązań zadań uwzględniających potrzeby edukacyjne i możliwości psychofizyczne zdającego
  • zapewnieniu obecności i pomocy w czasie sprawdzianu lub egzaminu nauczyciela wspomagającego w czytaniu lub pisaniu odpowiednio z zakresu danego rodzaju niepełnosprawności, niedostosowania społecznego lub zagrożenia niedostosowaniem społecznego, jeżeli jest to niezbędne do uzyskania właściwego kontaktu ze zdającym lub pomocy w obsłudze sprzętu specjalistycznego i środków dydaktycznych. specjalisty z zakresu danej niepełnosprawności, jeżeli jest to niezbędne dla uzyskania właściwego kontaktu z uczniem lub absolwentem lub pomocy w obsłudze sprzętu specjalistycznego i środków dydaktycznych.

Uczeń z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim jest zwolniony z obowiązku przystąpienia do egzaminu z języka obcego nowożytnego na poziomie rozszerzonym. Może natomiast do niego przystąpić na wniosek rodziców.

Dyrektor okręgowej komisji egzaminacyjnej może zwolnić z całości lub części sprawdzianu i egzaminu gimnazjalnego:

  • uczniów z niepełnosprawnościami sprzężonymi - na wniosek rodziców pozytywnie zaopiniowany przez dyrektora szkoły
  • uczniów w szczególnych przypadkach losowych lub zdrowotnych – na wniosek dyrektora szkoły, składany w porozumieniu z rodzicami ucznia lub pełnoletnim uczniem.

Dzieci i młodzież z niepełnoprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym i znacznym oraz głębokim nie przystępują do sprawdzianu i egzaminów zewnętrznych.

Budynki przedszkoli, szkół i placówek systemu oświaty powinny odpowiadać warunkom technicznym określonym dla budynków użyteczności publicznej. Warunki te obejmują m.in. dostępność dla osób niepełnosprawnych (rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie: Dz. U. z 2015 r. poz. 1422).

Wymogi dotyczące lokalu, w którym może być zorganizowana inna forma wychowania przedszkolnego zostały szczegółowo określone w przepisach (rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 31 sierpnia 2010 r. w sprawie rodzajów innych form wychowania przedszkolnego, warunków tworzenia i organizowania tych form oraz sposobu ich działania: Dz. U. Nr 161, poz. 1080 oraz z 2011 r. Nr 143, poz. 839).

Wczesne wspomaganie rozwoju dzieci organizowane jest w tych jednostkach systemu oświaty, które mają możliwość realizacji wskazań zawartych w opinii o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju dziecka, w szczególności dysponują środkami dydaktycznymi i sprzętem, niezębnym do prowadzenia takich zajęć.

Wczesne wspomaganie rozwoju dzieci niepełnosprawnych organizuje się w publicznych i niepublicznych:

  • przedszkolach
  • szkołach podstawowych
  • specjalnych ośrodkach szkolno-wychowawczych
  • specjalnych ośrodkach wychowawczych
  • ośrodkach rewalidacyjno-wychowawczych
  • poradniach psychologiczno-pedagogicznych, w tym poradniach specjalistycznych.