This page was last modified on 3 February 2017, at 13:23.

Polska:Finansowanie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Z Eurydice

Wprowadzenie Polska

Contents

Polska:Uwarunkowania polityczne, społeczne i ekonomiczne oraz kierunki rozwoju

Polska:Rys historyczny

Polska:Główne instytucje wykonawcze i ustawodawcze

Polska:Ludność: sytuacja demograficzna, języki, wyznania

Polska:Sytuacja polityczna i gospodarcza

Polska:Organizacja systemu edukacji. Administracja edukacyjna

Polska:Zasady i podstawy prawne systemu edukacji

Polska:Strategia uczenia się przez całe życie

Polska:Organizacja i struktura systemu edukacji

Polska:Organizacja prywatnej edukacji

Polska:Krajowe Ramy Kwalifikacji

Polska:Zarządzanie i kierowanie edukacją na szczeblu krajowym i/lub regionalnym (szczebel województwa)

Polska:Zarządzanie i kierowanie edukacją na szczeblu lokalnym (szczebel gminy i powiatu) i/lub instytucjonalnym (szkołą/placówką oświatową/uczelnią)

Polska:Dane statystyczne dotyczące organizacji i administracji systemu edukacji

Polska:Finansowanie edukacji

Polska:Finansowanie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Finansowanie szkolnictwa wyższego

Polska:Finansowanie kształcenia dorosłych

Polska:Wczesna edukacja i opieka (ECEC)

Polska:Organizacja opieki w żłobkach

Polska:Kształcenie na poziomie żłobków

Polska:System oceniania na poziomie żłobków

Polska:Organizacja edukacji i opieki na poziomie przedszkoli

Polska:Kształcenie na poziomie przedszkoli

Polska:System oceniania na poziomie przedszkoli

Polska:Warianty organizacyjne i struktury alternatywne na poziomie wczesnej edukacji i opieki

Polska:Szkolnictwo podstawowe

Polska:Organizacja szkolnictwa podstawowego

Polska:Kształcenie na poziomie szkół podstawowych

Polska:System oceniania w szkołach podstawowych

Polska:Warianty organizacyjne oraz struktury alternatywne w szkolnictwie podstawowym

Polska:Szkolnictwo średnie i policealne

Polska:Organizacja szkolnictwa średniego I stopnia

Polska:Kształcenie na poziomie szkół średnich I stopnia

Polska:System oceniania w szkołach średnich I stopnia

Polska:Organizacja ogólnokształcącego szkolnictwa średniego II stopnia

Polska:Kształcenie na poziomie ogólnokształcących szkół średnich II stopnia

Polska:System oceniania w ogólnokształcących szkołach średnich II stopnia

Polska:Organizacja zawodowego szkolnictwa średniego II stopnia

Polska:Kształcenie na poziomie zawodowych szkół średnich II stopnia

Polska:System oceniania w zawodowych szkołach średnich II stopnia

Polska:Organizacja szkolnictwa policealnego

Polska:Kształcenie na poziomie szkół policealnych

Polska:System oceniania w szkołach policealnych

Polska:Szkolnictwo wyższe

Polska:Rodzaje instytucji szkolnictwa wyższego

Polska:Studia wyższe I stopnia

Polska:Studia licencjackie i inżynierskie

Polska:Kolegia

Polska:Studia wyższe II stopnia

Polska:Jednolite studia magisterskie

Polska:Studia doktoranckie

Polska:Kształcenie dorosłych

Polska:Podział odpowiedzialności

Polska:Bieżące priorytety polityczne

Polska:Instytucje kształcenia dorosłych

Polska:Programy kształcenia dorosłych

Polska:Zatwierdzanie efektów kształcenia w edukacji pozaformalnej i nieformalnej

Polska:Nauczyciele

Polska:Kształcenie nauczycieli wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Warunki pracy nauczycieli wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Doskonalenie zawodowe nauczycieli wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Kształcenie nauczycieli akademickich

Polska:Warunki pracy nauczycieli akademickich

Polska:Doskonalenie zawodowe nauczycieli akademickich

Polska:Kształcenie nauczycieli edukacji dorosłych

Polska:Warunki pracy nauczycieli w szkolnictwie dla dorosłych

Polska:Doskonalenie zawodowe nauczycieli edukacji dorosłych

Polska:Kadra kierownicza i inni pracownicy sektora edukacji

Polska:Kadra kierownicza we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Pozostały personel w placówkach wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej i personel współpracujący z tymi placówkami

Polska:Kadra odpowiedzialna za poradnictwo we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Kadra monitorująca jakość kształcenia (nadzór pedagogiczny) we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Kadra kierownicza w szkolnictwie wyższym

Polska:Pozostały personel w szkolnictwie wyższym

Polska:Kadra kierownicza w kształceniu dorosłych

Polska:Pozostały personel w kształceniu dorosłych

Polska:Zapewnianie jakości kształcenia

Polska:Zapewnianie jakości kształcenia we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Zapewnienie jakości kształcenia w szkolnictwie wyższym

Polska:Zapewnianie jakości kształcenia w kształceniu dorosłych

Polska:Wsparcie pedagogiczne i poradnictwo

Polska:Kształcenie integracyjne na poziomie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Kształcenie specjalne na poziomie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Środki wsparcia dla uczniów ze środowisk defaworyzowanych na poziomie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Orientacja i poradnictwo na poziomie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Środki wsparcia dla studentów ze środowisk defaworyzowanych

Polska:Orientacja i poradnictwo na poziomie szkolnictwa wyższego

Polska:Środki wsparcia dla słuchaczy ze środowisk defaworyzowanych

Polska:Orientacja i poradnictwo w kształceniu dorosłych

Polska:Mobilność i umiędzynarodowienie

Polska:Mobilność: programy, projekty, inicjatywy we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Mobilność: programy, projekty, inicjatywy w szkolnictwie wyższym

Polska:Mobilność: programy, projekty, inicjatywy w kształceniu dorosłych

Polska:Wymiar międzynarodowy: programy nauczania, partnerstwa, sieci we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Wymiar międzynarodowy: programy nauczania, partnerstwa, sieci w szkolnictwie wyższego

Polska:Wymiar międzynarodowy: programy nauczania, partnerstwa, sieci w kształceniu dorosłych

Polska:Umowy dwustronne i współpraca globalna

Polska:Bieżące reformy

Polska:Reformy w dziedzinie wczesnej edukacji i opieki

Polska:Reformy w dziedzinie edukacji szkolnej

Polska:Reformy w dziedzinie kształcenia zawodowego i edukacji dorosłych

Polska:Reformy w dziedzinie studiów wyższych

Polska:Reformy w dziedzinie kompetencji przekrojowych i zatrudnialności

Polska:Perspektywa europejska

Polska:Legislacja

Polska:Instytucje

<index>

Opieka nad dziećmi w wieku do lat 3

Żłobek, klub dziecięcy, dzienny opiekun

Źródłem finansowania opieki nad dziećmi w wieku do lat 3 w żłobkach, klubach dziecięcych i u dziennych opiekunów są przede wszystkim:

  • środki własne gmin,
  • dotacje celowe z budżetu państwa.

Tworzenie i funkcjonowanie miejsc opieki dofinansowywane jest również ze środków europejskich (w ramach regionalnych programów operacyjnych).

Zgodnie z ustawą o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 gminy mogą otrzymywać dotacje celowe z budżetu państwa na dofinansowanie zadań własnych z zakresu organizacji opieki nad dziećmi w wieku do lat 3 na zasadach określonych w przepisach o finansach publicznych.

Finansowanie żłobków w formie dotacji oznacza, że środki te podlegają szczególnym zasadom rozliczania. Mogą one być przeznaczone na finansowanie lub dofinansowanie realizacji konkretnie wskazanych zadań publicznych.

Uzyskanie dotacji jest często warunkowane posiadaniem wkładu własnego.

Dotacje te są udzielane w związku z realizacją resortowych oraz rządowych programów rozwoju instytucji opieki nad dziećmi w wieku do lat 3, które opracowuje oraz finansowo wspiera minister właściwy do spraw rodziny. Dotacje są przyznawane w ramach programu „MALUCH”:

Program „MALUCH”

Program „MALUCH” realizowany jest od 2011 roku. Na konkurs w 2016 roku przewidziano 151 mln zł. Opracowanie i realizacja programu odbywa się we współpracy z wojewodą, który udziela dotacji gminom. W 2016 roku program składa się z 3 modułów:

  • moduł dla gmin na tworzenie nowych miejsc opieki,
  • moduł dla gmin i innych podmiotów na zapewnienie funkcjonowania miejsc opieki,
  • moduł „MALUCH na uczelni”.

Podział środków w ramach programu, zgodnie z ustawą, powinien uwzględniać następujące kryteria:

  • jakość lub zakres oferowanych usług,
  • zapotrzebowanie na usługi świadczone przez te podmioty,
  • minimalny okres funkcjonowania instytucji lub miejsc opieki dofinansowanych z dotacji budżetu państwa.

Początkowo program zakładał, że dofinansowanie może sięgać tylko 50% kosztów realizacji zadania. Od 2013 roku dotacje celowe z budżetu państwa na dofinansowanie utworzenia lub funkcjonowania żłobków, klubów dziecięcych lub dziennych opiekunów nie może przekroczyć 80% kosztów realizacji zadania.

W 2016 roku podmiot objęty dofinansowaniem z programu zobowiązuje się do zapewnienia funkcjonowania miejsc opieki nad dziećmi powstałych lub dofinansowanych z udziałem środków z programu przez minimalny okres funkcjonowania wynoszący 1 rok lub 2 lata w zależności od modułu. Gmina tworzy żłobki i kluby dziecięce w formie gminnych jednostek budżetowych.

Podobnie jak w przypadku placówek oświatowych, gmina odpowiada za przygotowanie planu dochodów i wydatków (planu finansowego) dla tych placówek.

Niania

Zgodnie z ustawą, opieka nad dziećmi w wieku do lat może być również sprawowana przez nianię, na podstawie umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, zwanej „umową uaktywniającą”.

Zatrudnienie niani może być dofinansowane ze środków publicznych. Zakład Ubezpieczeń Społecznych opłaca składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i wypadkowe oraz na ubezpieczenie zdrowotne za nianię od podstawy stanowiącej kwotę nie wyższą niż wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę ustalonego zgodnie z przepisami o minimalnym wynagrodzeniu za pracę.

System oświaty (przedszkola i szkoły)

Ustawa o systemie oświaty, przekazując istotną część zadań oświatowych gminom, powiatom i województwom, gwarantuje w dochodach tych jednostek samorządu terytorialnego środki niezbędne do ich realizacji, w tym środki na wynagrodzenia nauczycieli oraz utrzymanie szkół i placówek.

Ustawa nie precyzuje jednak zasad finansowania zadań oświatowych, ograniczając się jedynie do unormowania kwestii związanych z finansowaniem szkół i placówek systemu oświaty przez ich organy prowadzące. Mechanizm finansowania zadań oświatowych określony jest natomiast przez ustawę o dochodach jednostek samorządu terytorialnego oraz odpowiednie rozporządzenia.

Oświata finansowana jest przede wszystkim z następujących źródeł:

  • [#subwencja części ][#subwencja oświatowej subwencji ogólnej z budżetu państwa],
  • [#dotacje_celowe dotacji celowych z budżetu państwa] (m.in. na wychowanie przedszkolne, na zakup podręczników i materiałów edukacyjnych, na pomoc materialną o charakterze socjalnym),
  • środków własnych jednostek samorządu terytorialnego.

Biorąc pod uwagę wszystkie swoje dochody i zadania jednostki samorządu terytorialnego, w uchwałach budżetowych, decydują o wysokości łącznych wydatków na oświatę oraz ich alokacji. Jako organ prowadzący i finansujący pracę szkół i placówek oświatowych są one odpowiedzialne za przygotowanie planu dochodów i wydatków (planu finansowego) dla wszystkich prowadzonych szkół i placówek.

Przedszkola, szkoły i placówki oświatowe zakładane i prowadzone przez jednostki samorządu terytorialnego są jednostkami budżetowymi, tzn. jednostkami organizacyjnymi sektora finansów publicznych nieposiadającymi osobowości prawnej, które pokrywają swoje wydatki bezpośrednio z budżetu jednostki samorządu terytorialnego, a uzyskane dochody odprowadzają na rachunek tego budżetu.

Środkami określonymi w planie finansowym, zaopiniowanym przez radę szkoły lub placówki, dysponuje dyrektor placówki, który ponosi też odpowiedzialność za ich prawidłowe wykorzystanie.

Tak jak wszystkie inne jednostki sektora publicznego, publiczne placówki oświatowe zobowiązane są gospodarować środkami publicznymi zgodnie z zasadami określonymi w ustawie o finansach publicznych.

System finansowania oświaty w Polsce

RTENOTITLE

Source: Author’s elaboration.

Część oświatowa subwencji ogólnej z budżetu państwa

Głównym źródłem finansowania działań oświatowych podejmowanych na poziomie gmin, powiatów i województw jest część oświatowa subwencji ogólnej z budżetu państwa.

Ustalenie wielkości i podział tej subwencji przebiega dwustopniowo.

W pierwszym kroku wysokość części oświatowej subwencji ogólnej dla wszystkich jednostek samorządu terytorialnego ustala corocznie ustawa budżetowa, przy czym zagwarantowano, że każdorazowo jest to kwota nie mniejsza niż przyjęta w ustawie budżetowej w roku poprzednim, skorygowana o kwotę innych wydatków ponoszonych z tytułu zmiany realizowanych zadań oświatowych.

W kolejnym kroku, minister właściwy do spraw oświaty i wychowania, w drodze rozporządzenia, ustala algorytm podziału części oświatowej subwencji ogólnej między poszczególne jednostki samorządu terytorialnego, biorąc pod uwagę zakres realizowanych przez te jednostki zadań oświatowych, z wyłączeniem zadań związanych z dowozem uczniów oraz zadań związanych z prowadzeniem przedszkoli i innych form wychowania przedszkolnego (od 2013 roku zadania związane z prowadzeniem wychowania przedszkolnego wspierane są jednak z budżetu państwa poprzez dotacje celowe).

Podział ten powinien w szczególności uwzględniać następujące kryteria:

  • typy i rodzaje szkół i placówek prowadzonych przez te jednostki,
  • stopnie awansu zawodowego nauczycieli,
  • liczbę uczniów w tych szkołach i placówkach.

Począwszy od 2000 roku algorytm ewoluuje, jednak jego ogólna struktura nie uległa w tym czasie zmianie.

Część oświatowa subwencji ogólnej dzieli się na cztery składowe:

  • rezerwową część subwencji,
  • kwotę bazową na realizację zadań szkolnych,
  • kwotę uzupełniającą na realizację zadań szkolnych,
  • kwotę na realizację zadań pozaszkolnych.

Algorytm oparty jest na rzeczywistej liczbie uczniów, odpowiednio zwiększonej przez system tzw. wag oraz wskaźnik korygujący, które mają poprawić dopasowanie wysokości subwencji do rzeczywistej skali zadań oświatowych.

Wagi uwzględniają:

  • specyficzne warunki, w jakich funkcjonuje szkoła i samorząd (np. obszary wiejskie, małe miasteczka),
  • zróżnicowanie i specyfikę zadań szkolnych (np. kształcenie specjalne i integracyjne uczniów niepełnosprawnych i niedostosowanych społecznie, szkolnictwo zawodowe, szkoły sportowe, kształcenie mniejszości narodowych i etnicznych, kształcenie artystyczne) ,
  • zróżnicowanie i specyfikę zadań pozaszkolnych (np. internaty i bursy, przedszkola specjalne, domy wczasowe i ośrodki wychowawcze, schroniska młodzieżowe).

Liczba wag użytych w algorytmie wzrosła od 21 w 2000 roku do 50 w 2016 roku.

W tej chwili algorytm składa się z 36 wag dla zadań szkolnych i 14 wag dla zadań pozaszkolnych, co łącznie tworzy dosyć skomplikowany system.

Wskaźnik korygujący uwzględnia stopnie awansu zawodowego nauczycieli. Zastosowanie tego wskaźnika umożliwia przekazanie relatywnie wyższych kwot części oświatowej subwencji ogólnej do tych jednostek samorządu terytorialnego, w których udział etatów nauczycieli o najwyższych stopniach awansu zawodowego w relacji do ogólnej liczby etatów nauczycieli jest wyższy niż średnio w skali kraju, co przekłada się na poziom wydatków na wynagrodzenia nauczycieli ponoszonych przez poszczególne jednostki samorządu terytorialnego.

Opisany powyżej mechanizm finansowania zadań oświatowych dotyczy gmin, powiatów oraz województw i obejmuje kolejne etapy kształcenia - od szkół podstawowych do szkół ponadgimnazjalnych.

Zgodnie z ustawą o dochodach jednostek samorządu terytorialnego, o przeznaczeniu środków otrzymanych w ramach subwencji ogólnej decyduje organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego. Oznacza to, że gminy, powiaty i województwa ustalają swoje wydatki na zadania oświatowe kierując się skalą i rodzajem realizowanych zadań, nie tylko oświatowych, a także całym budżetem i wszystkimi dochodami. W teorii możliwe jest więc finansowanie zadań oświatowych z innych źródeł dochodów jednostek samorządu terytorialnego, choć w praktyce rola subwencji oświatowej jest duża.

Dotacje celowe

Oprócz subwencji, jednostki samorządu terytorialnego mogą otrzymać dotacje, a więc podlegające szczególnym zasadom rozliczania środki przeznaczone na finansowanie lub dofinansowanie realizacji konkretnie wskazanych zadań publicznych. Uzyskanie dotacji jest często warunkowane posiadaniem wkładu własnego.

Samorządy mogą otrzymać dotacje celowe z budżetu państwa, m.in. na dofinansowanie zadań własnych, tj. wypłatę świadczeń o charakterze socjalnym czy na zadania inwestycyjne szkół i placówek oświatowych.

Od 2013 roku przekazywane są ponadto samorządom dotacje celowe na dofinansowanie zadań z zakresu wychowania przedszkolnego, przy jednoczesnym wprowadzeniu ograniczeń w  pobieraniu opłat od rodziców, które opisano [#_System_oświaty_(przedszkola w kolejnej części rozdziału]. Wcześniej korzystanie z opieki przedszkolnej, z wyjątkiem dzieci w wieku 5-6 lat, które są zobowiązane do realizacji rocznego przygotowania przedszkolnego, nie było obowiązkowe i z tego względu opisany powyżej podstawowy system finansowania zadań oświatowych nie uwzględniał kosztów prowadzenia wychowania przedszkolnego (algorytm podziału części oświatowej subwencji ogólnej uzależnia przyznaną subwencję od liczby uczniów, a nie przedszkolaków).

W 2014 r., w związku ze stopniowym wprowadzaniem prawa uczniów szkół podstawowych oraz gimnazjów do bezpłatnego dostępu do podręczników, materiałów edukacyjnych lub materiałów ćwiczeniowych, przeznaczonych do obowiązkowych zajęć edukacyjnych z zakresu kształcenia ogólnego, wprowadzono również dotacje celowe z budżetu państwa dla samorządu terytorialnego na zakup podręczników i materiałów.

Powiązane akty prawne:

Ustawa o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3

Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty

Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 22 grudnia 2015 r. w sprawie sposobu podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego w roku 2016

Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 2 marca 2016 r. w sprawie udzielania dotacji celowej na wyposażenie szkół w podręczniki, materiały edukacyjne i materiały ćwiczeniowe

Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych

Ustawa z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego

Inne źródła:

www.mrpips.gov.pl

www.men.gov.pl

www.mf.gov.pl


Autonomia i kontrola finansowa

Przyjmuje się, że szkoły są w pełni autonomiczne lub posiadają znaczną autonomię, jeśli w pełni odpowiadają za swe decyzje w granicach wyznaczonych przez ograniczenia prawne lub ogólne ramy legislacji dotyczącej edukacji.

Szkoły są częściowo autonomiczne, jeśli podejmują decyzje w ramach kilku z góry określonych wariantów bądź ich decyzje wymagają zatwierdzenia przez władze edukacyjne.

Autonomię szkół można rozpatrywać w trzech podstawowych wymiarach:

  • wykorzystywanie środków publicznych,
  • pozyskiwanie i wykorzystywanie środków prywatnych,
  • polityka kadrowa.

Opieka nad dziećmi w wieku do lat 3

Autonomia żłobków i klubów dziecięcych jest ograniczona.

Przepisy szczegółowe z zakresu opieki nad dziećmi w wieku do lat 3 nie odnoszą się w zasadzie bezpośrednio do zakresu praw czy obowiązków dyrektorów żłobków czy osób kierujących pracą klubów dziecięcych. Wskazują one jedynie, że organizację wewnętrzną żłobka lub klubu dziecięcego określa regulamin organizacyjny nadawany przez dyrektora żłobka lub osobę kierującą pracą klubu dziecięcego i że osoby te odpowiadają za realizację tego regulaminu. W regulaminie organizacyjnym określa się godziny pracy żłobka lub klubu dziecięcego biorąc pod uwagę opinie rodziców.

Jednocześnie jednak przepisy te wyraźnie akcentują zadania samorządu gminnego w zakresie opieki nad dziećmi do lat 3.

Zgodnie z ustawą, to podmiot tworzący żłobek lub klub dziecięcy, a więc gmina, ustala jego statut, w którym określa:

  • cele i zadania oraz sposób ich realizacji, z uwzględnieniem wspomagania indywidualnego rozwoju dziecka oraz wspomagania rodziny w wychowaniu dziecka, a w przypadku dzieci niepełnosprawnych – ze szczególnym uwzględnieniem rodzaju niepełnosprawności,
  • warunki przyjmowania dzieci,
  • zasady ustalania opłat za pobyt i wyżywienie w przypadku nieobecności dziecka w żłobku lub klubie dziecięcym.

Ponadto, spełnianie wymagań ustawowych, ale też warunki i jakość świadczonej opieki są pod nadzorem wójta, burmistrza lub prezydent miasta. Nadzór sprawowany jest na podstawie planu nadzoru przyjętego przez radę gminy w drodze uchwały. W praktyce jednak jedyną przewidzianą przez ustawę karą jest wykreślenie z rejestru lub rozwiązanie umowy z dziennym opiekunem.

Gmina odpowiada też za przygotowanie planu finansowego placówki.

Uchwały budżetowe gmin opiniowane są przez Regionalne Izby Obrachunkowe i muszą być podejmowane w zgodzie z zasadami gospodarowania środkami publicznymi. Szczególnie istotna jest w tym zakresie zasada jawności i wiążące się z nią obowiązki sprawozdawcze.

Gmina zobowiązana jest również do sporządzania sprawozdań rzeczowo-finansowych z zakresu opieki nad dziećmi w wieku do lat 3 i przekazywania ich właściwemu wojewodzie.

Autonomia żłobków i klubów dziecięcych jest większa w zakresie polityki kadrowej, w tym w zakresie rekrutacji, zwalniania, stosowania środków dyscyplinarnych czy wynagradzania opiekunów. Muszą przy tym być uwzględnione wymagania kwalifikacyjne określone w ustawie, a także maksymalna liczba dzieci, która może przypadać na jednego opiekuna, którą również określa ustawa.

System oświaty (przedszkola i szkoły)

Autonomia szkół w Polsce jest ograniczona i w dużej mierze zależy od faktycznie ustalonegomodelu współpracy z organem prowadzącym:

Wykorzystywania środków publicznych

Szkoły w Polsce, w obrębie przyjętych planów dochodów i wydatków, mają swobodę kształtowania wydatków bieżących.

Niektóre jednostki samorządu terytorialnego dają dyrektorom upoważnienie do dokonywania zmian w całym planie dochodów i wydatków, inne ograniczają tę możliwość do zmian w ramach paragrafów klasyfikacji budżetowej bądź wymagają, by wszystkie zmiany były wprowadzane poprzez zmianę uchwały budżetowej.

Ustawa o systemie oświaty stanowi ponadto, iż organy prowadzące szkoły i placówki mogą tworzyć jednostki obsługi ekonomiczno-administracyjnej szkół i placówek lub organizować wspólną obsługę administracyjną, finansową i organizacyjną prowadzonych szkół i placówek, co w praktyce oznacza wyraźne skupienie kompetencji w tym zakresie na poziomie ponadszkolnym.

Wydatki inwestycyjne to domena jednostek samorządu terytorialnego. Wszelkie decyzje dotyczące zakupu nieruchomości formalnie podejmują władze samorządowe, ale decyzje te są często podejmowane z inicjatywy samych szkół bądź przez nie inspirowane, a zatem szkoła ma pewien wpływ na ten obszar.

Pozyskiwanie i wykorzystywanie środków prywatnych

W Polsce szkoły nie mogą zaciągać pożyczek.

Szkoły muszą uzyskać zgodę organu prowadzącego na pozyskiwanie i wykorzystywanie środków prywatnych. To jednostka samorządu określa jednostki budżetowe, które gromadzą dochody, źródła, z których dochody są gromadzone na rachunku, przeznaczenie dochodów, sposób i tryb sporządzania planu finansowego dochodów i wydatków nimi finansowanych, dokonywania zmian w tym planie oraz ich zatwierdzania.

Zgodnie z ustawą o finansach publicznych, placówki oświatowe gromadzą na wydzielonym rachunku dochody własne, określone w uchwale przez organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego, pochodzące w szczególności z:

  • spadków,
  • zapisów i darowizn w postaci pieniężnej,
  • odszkodowań i wpłat za utracone lub uszkodzone mienie, które jest zarządzane lub użytkowane przez placówkę.

Uzyskane w ten sposób środki wraz z odsetkami nie mogą być przeznaczone na finansowanie wynagrodzeń osobowych.

Środki finansowe pozostające na rachunku na koniec roku budżetowego, podlegają odprowadzeniu na rachunek budżetu jednostki samorządu terytorialnego.

Polityka kadrowa

Szkoły w Polsce mają pełną autonomię w przypadku kadry niedydaktycznej.

W przypadku nauczycieli pełna autonomia dotyczy rekrutacji, zwalniania i stosowania środków dyscyplinarnych, podczas gdy możliwości ustalania wynagrodzeń są ograniczone.

Karta Nauczyciela narzuca w tym zakresie dwa główne wymogi:

  • minimalne stawki zasadniczego wynagrodzenia nauczycieli według stopni awansu zawodowego, określane w odpowiednim rozporządzeniu,
  • wysokość przeciętnego całkowitego miesięcznego wynagrodzenia nauczycieli o określonym stopniu awansu zawodowego na terenie danego organu prowadzącego.

W praktyce zarządzanie kadrą dydaktyczną często odbywa się poprzez wykorzystanie wynagrodzeń za godziny ponadwymiarowe i poprzez określenie wysokości dodatków do wynagrodzenia zasadniczego.

Regulamin wynagradzania nauczycieli ustala jednak organ prowadzący szkołę.

W przypadku stanowiska dyrektora szkoły, rekrutację przeprowadzają wspólnie przedstawiciele szkoły i organu prowadzącego.

Ograniczona autonomia szkół wynika z tego, że procesy decentralizacyjne w Polsce doprowadziły pod koniec lat 90-tych do przekazania jednostkom samorządu terytorialnego wielu zadań, także w obszarze oświaty, i wiązały się w oczywisty sposób z wprowadzeniem znacznej autonomii tych jednostek. To nasamorządach gminnych, powiatowych i wojewódzkich spoczywa aktualnie odpowiedzialność za planowanie i finansowanie zadań oświatowych w skali lokalnej, w tym zwłaszcza:

  • zarządzanie siecią szkolną,
  • inwestycje edukacyjne,
  • ustalanie regulaminu płacowego dla nauczycieli,
  • organizację dowozu uczniów do szkół,
  • ustalanie planów finansowych placówek oświatowych.

Jednostki samorządu terytorialnego, jako organy prowadzące, sprawują nadzór nad działalnością placówek w zakresie spraw finansowych i administracyjnych, a zwłaszcza w zakresie prawidłowości dysponowania przyznanymi szkole lub placówce środkami budżetowymi oraz pozyskanymi przez nią środkami z innych źródeł, a także gospodarowania mieniem.

Gminy i powiaty mają jednocześnie bardzo wąskie uprawnienia w zakresie nadzoru pedagogicznego, który aktualnie sprawowany jest przez kuratorów oświaty. Organ prowadzący szkołę lub placówkę, zgodnie z prawem oświatowym, może jedynie występować w sprawach dydaktyczno-wychowawczych i opiekuńczych z wnioskami do dyrektora szkoły lub placówki i organu sprawującego nadzór pedagogiczny.

Kompetencje samorządów terytorialnych, jako lokalnych liderów polityki oświatowej, skupiają się więc przede wszystkim po stronie nakładowej. Formalnie samorządy nie mają żadnych narzędzi kontroli jakości i wyników uzyskiwanych przez szkoły, a w praktyce mogą to robić poprzez (nagradzające lub karcące) decyzje finansowe.

Ważne jest również to, że decyzje o skali wydatków oświatowych i ich podziale, zawarte w uchwale budżetowej, opiniowane są przez Regionalne Izby Obrachunkowe i muszą być podejmowane w zgodzie z zasadami gospodarowania środkami publicznymi. Szczególnie istotna jest w tym zakresie zasada jawności i wiążące się z nią obowiązki sprawozdawcze.

W 2016 roku wzmocniono również rolę kuratorów oświaty w kształtowaniu sieci przedszkoli i szkół, w tym przywrócono obowiązek uzyskiwania pozytywnej opinii organu nadzoru pedagogicznego w przypadku likwidacji szkoły lub placówki prowadzonej przez jednostkę samorządu terytorialnego.

Powiązane akty prawne:

Ustawa o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3

Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty

Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela

Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych

Inne źródła:

www.mrpips.gov.pl

www.men.gov.pl


Opłaty w placówkach publicznych

Opieka nad dziećmi w wieku do lat 3

Rodzice są zobowiązani do ponoszenia opłat za pobyt oraz wyżywienie dzieci w żłobku, klubie dziecięcym oraz u dziennego opiekuna.

Wysokość opłaty za pobyt dziecka w żłobku lub klubie dziecięcym utworzonym przez gminę albo u dziennego opiekuna zatrudnionego przez gminę oraz maksymalną wysokość opłaty za wyżywienie ustala rada gminy w drodze uchwały.

Rada gminy może określić, w drodze uchwały, warunki częściowego lub całkowitego zwolnienia od ponoszenia opłat.

Gmina, tworząc żłobek lub klub dziecięcy, ustala statut żłobka lub klubu dziecięcego, określając w szczególności zasady ustalania opłat za pobyt i wyżywienie w przypadku nieobecności dziecka w żłobku lub klubie dziecięcym.

W szczególnie uzasadnionych przypadkach wymiar opieki w żłobku może być, na wniosek rodzica dziecka, wydłużony ponad standardowe 10 godzin, za dodatkową opłatą.


System oświaty (przedszkola i szkoły)

Przedszkola

Rodzice dzieci pozostających w przedszkolu dłużej niż 5 godzin dziennie zwykle płacą za dłuższy czas pobytu i dodatkowe zajęcia.

Zasady i wysokość tych opłat ustala rada gminy, przy czym od 2013 roku wysokość opłat nie może być wyższa niż 1 zł za godzinę zajęć.

Rada gminy może określić warunki częściowego lub całkowitego zwolnienia z tych opłat.

Rodzice płacą również za posiłki.

Od 2015 roku publiczne przedszkola nie mogą pobierać opłat z tytułu udostępniania rodzicom informacji w zakresie nauczania, wychowania oraz opieki dotyczących ich dzieci.


Szkoły

Szkoły publiczne są bezpłatne.

Powołana w szkole lub placówce rada rodziców może gromadzić fundusze z dobrowolnych składek rodziców oraz innych źródeł. Fundusze rady rodziców mogą być również wydatkowane na statutową działalność szkoły. Zasady wydatkowania tych środków określa regulamin uchwalony przez radę rodziców.

Odpłatne jest korzystanie z posiłków w stołówce szkolnej. Zasady korzystania ze stołówki, w tym wysokość opłat, ustala dyrektor szkoły w porozumieniu z organem prowadzącym szkołę. Do opłat wnoszonych za korzystanie przez uczniów z posiłku w stołówce szkolnej nie wlicza się wynagrodzeń pracowników i składek naliczanych od tych wynagrodzeń oraz kosztów utrzymania stołówki.

Od 2015 roku publiczne szkoły nie mogą pobierać opłat z tytułu udostępniania rodzicom informacji w zakresie nauczania, wychowania oraz opieki dotyczących ich dzieci.

Powiązane akty prawne:

Ustawa o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3

Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty

Inne źródła:

www.mrpips.gov.pl

www.men.gov.pl


Wsparcie finansowe rodzin

Najważniejsze formy wsparcia rodzin z dziećmi w Polsce w 2016 roku:


Rodzaj wsparcia Forma wsparcia
Świadczenia pieniężne
Zasiłek rodzinny
Dodatki do zasiłku rodzinnego (m.in. z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej, podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania)
Świadczenie wychowawcze
Ulgi, zniżki
Karta Dużej Rodziny
Ulga prorodzinna
Świadczenia rzeczowe i usługi
Transport do przedszkola/szkoły

Podręczniki i materiały edukacyjne

Obrót podręcznikami używanymi

Możliwość korzystania z gabinetu profilaktyki zdrowotnej i pomocy przedlekarskiej oraz profilaktyczna opieka zdrowotna

Stołówka w szkole

Program „Pomoc państwa w zakresie dożywiania”

Program „Mleko w szkole”

Program „Owoce i warzywa w szkole”

Organizacja wypoczynku dzieci i młodzieży

Źródło: Opracowanie własne.


Świadczenia pieniężne

Zgodnie z ustawą o świadczeniach rodzinnych, rodziny z dziećmi mogą otrzymywać zasiłki rodzinne.

Zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków ponoszonych na utrzymanie dziecka.

Kwota zasiłku zależy od wieku dziecka:


Wiek dziecka Wysokość zasiłku w PLN Wysokość zasiłku w EUR Według kursu średniego NBP z dnia 9 sierpnia 2016 r. – 4,2693 PLN/EUR. http://www.nbp.pl/home.aspx?f=/statystyka/kursy.html
dziecko w wieku do ukończenia 5 roku życia
89 zł
20,8 EUR
dziecko w wieku powyżej 5 roku życia do ukończenia 18 roku życia
118 zł
27,6 EUR
dziecko w wieku powyżej 18 roku życia do ukończenia 24 roku życia
129 zł
30,2 EUR

Zasiłek i dodatki przysługują jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kryterium dochodowego, które aktualnie wynosi 674 zł (157,9 EUR) miesięcznie.

Kwoty kryteriów dochodowych uprawniających do zasiłku rodzinnego, a także wysokość poszczególnych świadczeń rodzinnych podlegają weryfikacji co 3 lata, z uwzględnieniem wyników badań progu wsparcia dochodowego rodzin. Taka weryfikacja miała ostatni raz miejsce w 2015 roku.

Prawo do zasiłku przysługuje:

  • rodzicom,
  • jednemu z rodziców,
  • opiekunowi prawnemu lub faktycznemu dziecka,
  • osobie uczącej się.

Zasiłek przysługuje do momentu:

  • ukończenia przez dziecko 18. roku życia lub nauki w szkole, jednak nie dłużej niż do ukończenia 21. roku życia,
  • ukończenia przez dziecko 24. roku życia, jeżeli kontynuuje naukę w szkole lub uczelni i legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym lub o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Do zasiłku rodzinnego przysługują dodatki, m.in.:


Rodzaj dodatku Wysokość dodatku w PLN Wysokość dodatku w EUR
z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego

(przysługuje raz w roku szkolnym)

100 zł
23,4 EUR
wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej

(przysługuje na trzecie i następne dzieci)

90 zł
21,1 EUR
podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania
w związku z zamieszkiwaniem poza stałym miejscem zamieszkania, w miejscowości, w której usytuowana jest placówka edukacyjna
105 zł
24,6 EUR
w przypadku dojazdów
63 zł
14,8 EUR

Od 2016 r. obowiązuje nowy sposób ustalania wysokości przysługujących zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami w przypadku przekroczenia kryterium dochodowego uprawniającego do zasiłku rodzinnego (tzw. mechanizm złotówka za złotówkę). Mechanizm pozwala na stopniowe, a nie skokowe wycofywanie świadczeń po uzyskaniu dochodów przekraczających kryterium.

Od 2016 roku rodziny z dziećmi otrzymują świadczenie wychowawcze.

Celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych.

Świadczenie wynosi 500 zł (117,1 EUR) miesięcznie na dziecko.

Świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty kryterium dochodowego wynoszącego 800,00 zł (187,4 EUR).

Świadczenie przysługuje również na każde drugie i kolejne dziecko, niezależnie od uzyskiwanych dochodów.

Świadczenie wychowawcze przysługuje na dzieci do dnia ukończenia przez nie 18. roku życia.

Świadczenie wychowawcze nie przysługuje, jeżeli m.in.:

  • dziecko pozostaje w związku małżeńskim;
  • dziecko zostało umieszczone w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie albo w pieczy zastępczej;
  • pełnoletnie dziecko ma ustalone prawo do świadczenia wychowawczego na własne dziecko.

Ulgi i zniżki

Od 2014 roku wdrażany jest system zniżek i dodatkowych uprawnień dla rodzin wielodzietnych, tzw. Karta Dużej Rodziny.

Karta przysługuje niezależnie od dochodu. Karta przysługujerodzinom z przynajmniej trójką dzieci. Karta jest wydawana bezpłatnie każdemu członkowi rodziny wielodzietnej.

Ważność karty:

  • rodzice - mogą korzystać z karty dożywotnio,
  • dzieci - mogą korzystać z karty do momentu ukończenia 18 roku życia lub do momentu ukończenia nauki, maksymalnie do osiągnięcia 25 lat,
  • osoby posiadające orzeczenie o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności – otrzymują kartę na czas ważności orzeczenia o niepełnosprawności.

W polskim systemie podatkowym przewidziana jest również tzw. ulga prorodzinna. Ulga przysługuje na:

  • dzieci małoletnie,
  • dzieci, bez względu na ich wiek, jeśli otrzymywały zasiłek (dodatek) pielęgnacyjny lub rentę socjalną,
  • pełnoletnie dzieci do 25. roku życia, pod warunkiem, że dzieci te uczyły się lub studiowały i nie osiągały dochodów przekraczających ustalony limit.

Ulga przysługuje nie tylko rodzicom, ale również opiekunom prawnym oraz osobom pełniącym funkcje rodziny zastępczej.

W 2016 roku obowiązują następujące wysokości ulgi:


Wysokość ulgi miesięcznie w PLN Wysokość ulgi rocznie w PLN Wysokość ulgi miesięcznie w EUR Wysokość ulgi rocznie w EUR
na pierwsze dziecko
92,67 zł
1 112,04 zł 21,7 EUR
260,5 EUR
na drugie dziecko
92,67 zł
1 112,04 zł 21,7 EUR
260,5 EUR
na trzecie dziecko
166,67 zł
2 000,04 zł 39,0 EUR
468,5 EUR
na czwarte i każde kolejne dziecko
225,00 zł
2 700,00 zł 52,7 EUR
632,4 EUR

W przypadku jednego dziecka warunkiem zastosowania odliczenia jest jednak spełnienie kryterium dochodowego, którego wysokość zależy od stanu cywilnego i wynosi:

  • 56 000 zł (13 116,9 EUR)– w przypadku osób niepozostających w związku małżeńskim i niebędących osobami samotnie wychowującymi dziecko,
  • 112 000 zł (26 233,8 EUR) – w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim lub będących osobami samotnie wychowującymi dziecko.

Jeżeli kwota przysługującego odliczenia jest wyższa niż kwota, która faktycznie może być odliczona od podatku, to podatnikowi przysługuje kwota stanowiąca różnicę. Innymi słowy podatnik będzie mógł się domagać zwrotu niewykorzystanej ulgi (o ile kwota niewykorzystanej ulgi nie przekracza łącznej kwoty zapłaconych przez podatnika składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, które podlegają odliczeniu).

Uczniowie uprawnieni są też do ulgowych biletów komunikacyjnych oraz ulgowych biletów do kin, teatrów itp.


Świadczenia rzeczowe i usługi

Transport

Prawo oświatowe gwarantuje, że sieć publicznych placówek wychowania przedszkolnego i szkół powinna być zorganizowana w sposób umożliwiający wszystkim dzieciom spełnianie obowiązku rocznego przygotowania przedszkolnego i obowiązku szkolnego:

Droga dziecka z domu do szkoły lub placówki nie może przekraczać:

  • 3 km – w przypadku przedszkolaków oraz uczniów klas I-IV szkół podstawowych,
  • 4 km – w przypadku uczniów klas V i VI szkół podstawowych oraz uczniów gimnazjów.

Jeżeli droga dziecka z domu do szkoły lub placówki, w której obwodzie dziecko mieszka, przekracza ww. odległości, obowiązkiem gminy jest zapewnienie bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu lub zwrot kosztów przejazdu środkami komunikacji publicznej.

Do ukończenia przez dziecko 7 lat zwrot kosztów dotyczy również przejazdu opiekuna dziecka środkami komunikacji publicznej.


Podręczniki

Od 2014 roku podręczniki do zajęć z zakresu edukacji polonistycznej, matematycznej, przyrodniczej i społecznej bezpłatnie zapewnia minister właściwy do spraw oświaty i wychowania, zaś samorząd terytorialny, wsparty dotacjami celowymi z budżetu państwa, zapewnia bezpłatny dostęp do materiałów edukacyjnych i ćwiczeniowych.

Ponadto, ustawa o systemie oświaty zobowiązuje dyrektora do podejmowania działań organizacyjnych umożliwiających obrót używanymi podręcznikami na terenie szkoły. W tym duchu szkoły organizują często kiermasze książek używanych, które mają umożliwić pozyskanie podręczników po niższej, przystępniejszej cenie.

Ochrona zdrowia

W ramach zadań statutowych szkoły publiczne powinny zapewnić uczniom możliwość korzystania z gabinetu profilaktyki zdrowotnej i pomocy przedlekarskiej.

Uczniowie, z wyjątkiem uczniów szkół dla dorosłych, objęci są także świadczeniami profilaktycznej opieki zdrowotnej. Organizację oraz formy profilaktycznej opieki zdrowotnej nad uczniami określają przepisy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym.


Żywienie

W celu wspierania prawidłowego rozwoju uczniów szkoła może zorganizować stołówkę. Korzystanie ze stołówki jest odpłatne. Organ prowadzący szkołę może zwolnić rodziców albo ucznia z całości lub części opłat w przypadku szczególnie trudnej sytuacji materialnej rodziny bądź w szczególnie uzasadnionych przypadkach losowych.

Rada Ministrów przyjęła również do realizacji kolejną edycję programu „Pomoc państwa w zakresie dożywiania”, która będzie obowiązywała w latach 2014-2020.

Celem programu jest ograniczenie zjawiska niedożywienia dzieci i młodzieży z rodzin o niskich dochodach lub znajdujących się w trudnej sytuacji, ze szczególnym uwzględnieniem osób z terenów objętych wysokim poziomem bezrobocia i ze środowisk wiejskich, a także osób dorosłych, w szczególności osób samotnych, w podeszłym wieku, chorych, niepełnosprawnych.

Program ma w szczególności zapewnić pomoc w zakresie dożywiania dzieciom do czasu podjęcia nauki w szkole oraz uczniom do czasu ukończenia szkoły ponadgimnazjalnej.

Wspiera on także długofalowe działania w zakresie poprawy stanu zdrowia dzieci i młodzieży poprzez poprawę poziomu życia osób i rodzin o niskich dochodach, kształtowanie właściwych nawyków żywieniowych, a także wspieranie gmin w wypełnianiu zadań własnych o charakterze obowiązkowym.

Pomoc oferowana jest w formie posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności albo świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych.

W latach 2014-2020 na ten cel przeznaczy się 3,85 mld zł.

Polska włączyła się również w realizację programów zainicjowanych na szczeblu wspólnotowym:

  • program „Mleko w szkole” (dawniej: „Szklanka mleka”), realizowany w Polsce od roku szkolnego 2004/2005,
  • program „Owoce i warzywa w szkole”, którego realizację rozpoczęto w roku szkolnym 2009/2010 (dawniej „Owoce w szkole”).

Organizacją i wdrożeniem obydwu programów zajmuje się Agencja Rynku Rolnego.


Wypoczynek

Co roku, z budżetów wojewodów dofinansowywany jest również wypoczynek dzieci i młodzieży.

Pierwszeństwo w korzystaniu z wypoczynku finansowanego ze środków pozostających w dyspozycji wojewody mają dzieci:

  • objęte pieczą zastępczą,
  • pochodzące z rodzin żyjących w trudnych warunkach materialnych, w tym z rodzin wychowujących troje lub więcej dzieci i samotnie wychowywane,
  • z zaburzeniami somatycznymi potwierdzonymi zaświadczeniem lekarskim,
  • zamieszkujące w środowisku ekologicznie zagrożonym.

Nabór dzieci na wypoczynek odbywa się przy współpracy z powiatowymi centrami pomocy rodzinie, gminnymi ośrodkami pomocy społecznej oraz organizacjami pożytku publicznego działającymi lokalnie.

Powiązane akty prawne:

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 2015 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna

Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

Ustawa z dnia 5 grudnia 2014 r. o Karcie Dużej Rodziny

Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych

Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty

Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 21 sierpnia 2015 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu uchwały Rady Ministrów w sprawie ustanowienia wieloletniego programu wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania „Pomoc państwa w zakresie dożywiania” na lata 2014–2020

Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o organizacji rynku mleka i przetworów mlecznych

Ustawa z dnia 19 grudnia 2003 r. o organizacji rynków owoców i warzyw, rynku chmielu, rynku tytoniu oraz rynku suszu paszowego

Inne źródła:

www.men.gov.pl

www.mrpips.gov.pl

www.mf.gov.pl

www.arr.gov.pl


Wsparcie finansowe rodzin uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi (SEN)

Rodziny uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi (SEN) korzystają ze standardowych form wsparcia, opisanych [#_Wsparcie_finansowe_rodzin we wcześniejszym rozdziale], przy czym często obowiązują ich łagodniejsze kryteria dostępu lub zwiększone wsparcie. Ponadto, do rodzin tych kierowane są różnego rodzaju dodatkowe, tylko do nich adresowane świadczenia.

Rodziny z niepełnosprawnymi dziećmi objęte są również różnymi ogólnopolskimi programami i projektami finansowanymi ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych i funduszy europejskich.

Nie istnieje natomiast w Polsce system publicznego wsparcia finansowego dla rodzin uczniów szczególnie uzdolnionych.

Najważniejsze formy wsparcia rodzin uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi w Polsce w 2016 roku


Rodzaj wsparcia Forma wsparcia
Świadczenia pieniężne
Zasiłek rodzinny – wyższe kryterium dochodowe i dłuższy czas korzystania
Dodatki do zasiłku rodzinnego (m.in. z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego)
Zasiłek pielęgnacyjny
Świadczenie pielęgnacyjne, specjalny zasiłek opiekuńczy i zasiłek dla opiekunów
Świadczenie wychowawcze – wyższe kryterium dochodowe
Ulgi, zniżki
Ulga rehabilitacyjna
Świadczenia rzeczowe i usługi
Transport do przedszkola/szkoły
Podręczniki szkolne i książki pomocnicze
Program „Wyprawka szkolna”

Źródło: Opracowanie własne.


Świadczenia pieniężne

Rodziny z dziećmi legitymującymi się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności mogą otrzymywać zasiłki rodzinne na ogólnych, opisanych powyżej, zasadach, przy czym:

  • kryterium dochodowe jest wyższe i wynosi 764 zł (179,0 EUR),
  • zasiłek przysługuje do momentu ukończenia przez dziecko niepełnosprawne 24. roku życia, jeżeli kontynuuje naukę w szkole lub uczelni.

Rodziny te mogą ubiegać się o różne dodatki do zasiłku rodzinnego, w tym dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego:

  • dodatek przyznawany jest dziecku przed ukończeniem 16. roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, bądź powyżej 16. roku życia do ukończenia 24. roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności.
  • dodatek wynosi:


Wysokość dodatku Wysokość dodatku w PLN Wysokość dodatku w EUR
na dziecko w wieku do 5. roku życia
80 zł
18,7 EUR
na dziecko w wieku 5-24 lata
100 zł
23,4 EUR

Niepełnosprawne dzieci i osoby niepełnosprawne w wieku powyżej 16. roku życia, jeżeli legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, uprawnione są do otrzymywania zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości 153 zł (35,8 EUR) miesięcznie.

Istnieje również możliwość korzystania ze świadczenia pielęgnacyjnego.

Świadczenie przysługuje w związku z niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem.

Świadczenie przysługuje na dziecko, które legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności, łącznie ze wskazaniami:

  • konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji,
  • konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji,

Kwota świadczenia to 1 300 zł (304,5 EUR) miesięcznie. Od 2017 roku przewidziana została coroczna waloryzacja wysokości świadczenia pielęgnacyjnego, polegająca na corocznym wzroście wysokości tego świadczenia o procentowy wskaźnik, o jaki zwiększać się będzie minimalne wynagrodzenie za pracę.

Przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie jest uzależnione od spełnienia kryterium dochodowego, ale począwszy od 2013 r. uzależniono je od momentu powstania niepełnosprawności i stopnia spokrewnienia osoby sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem.

Ze świadczenia może skorzystać matka, ojciec, opiekun faktyczny, osoba będąca rodziną zastępczą spokrewnioną bądź inna osoba, obciążona obowiązkiem alimentacyjnym, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W 2013 roku wprowadzono też dodatkowe świadczenie – specjalny zasiłek opiekuńczy, którego wysokość wynosi 520 zł (121,8 EUR) i którego przyznanie nie jest uzależnione od momentu powstania niepełnosprawności, ale przy którym wymagane jest spełnienie kryterium dochodowego.

W 2014 roku, w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, wprowadzono też zasiłek dla opiekunów w tej wysokości, który przysługuje osobom, które utraciły prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z dniem 1 lipca 2013 r. w związku z wygaśnięciem z mocy prawa decyzji przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Rodziny z niepełnosprawnymi dziećmi mogą otrzymywać świadczenie wychowawcze na ogólnych, opisanych powyżej, zasadach, przy czym kryterium dochodowe w przypadku pierwszego dziecka jest wyższe i wynosi 1 200 zł (281,1 EUR).


Ulgi i zniżki

Przepisy podatkowe w Polsce przewidują możliwość skorzystania przez osoby niepełnosprawne lub osoby posiadające na utrzymaniu osoby niepełnosprawne (pod warunkiem, że nie uzyskują dochodów wyższych niż określony limit) z tzw. ulgi rehabilitacyjnej.

Ulga obejmuje:

  • wydatki ponoszone na cele rehabilitacyjne,
  • wydatki związane z ułatwieniem wykonywania czynności życiowych (np. utrzymanie psa-przewodnika, koszty zakupu wydawnictw i materiałów szkoleniowych, adaptację i wyposażenie mieszkań oraz budynków mieszkalnych, stosownie do potrzeb wynikających z niepełnosprawności).

Część z tych wydatków jest limitowana.

Osoby niepełnosprawne mogą korzystać z różnych ulg, np. w przypadku usług telekomunikacyjnych i pocztowych czy przejazdów środkami transportu publicznego.


Świadczenia rzeczowe i usługi

Transport

Prawo oświatowe precyzuje, że gmina właściwa co do miejsca zamieszkania ucznia niepełnosprawnego, zapewnia bezpłatny transport i opiekę podczas przewozu lub zwrot kosztów przejazdu ucznia i opiekuna środkami komunikacji publicznej, jeżeli dowożenie zapewniają rodzice. Obowiązkiem gminy jest w szczególności:

  • zapewnienie niepełnosprawnym dzieciom pięcioletnim oraz dzieciom objętym wychowaniem przedszkolnym bezpłatnego transportu i opieki podczas przewozu do najbliższego przedszkola, innej formy wychowania przedszkolnego lub ośrodka umożliwiającego dzieciom i młodzieży upośledzonym umysłowo w stopniu głębokim, które biorą udział w zajęciach rewalidacyjno-wychowawczych, a także dzieciom upośledzonym umysłowo ze sprzężonymi niepełnosprawnościami, realizację obowiązku rocznego przygotowania przedszkolnego;
  • zapewnienie uczniom niepełnosprawnym szkół specjalnych bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły podstawowej i gimnazjum, a uczniom z niepełnosprawnością ruchową, upośledzeniem umysłowym w stopniu umiarkowanym lub znacznym – także do najbliższej szkoły ponadgimnazjalnej, nie dłużej jednak niż do ukończenia 21. roku życia;
  • zapewnienie dzieciom i młodzieży z upośledzeniem umysłowym w stopniu głębokim, które biorą udział w zajęciach rewalidacyjno-wychowawczych, a także dzieciom i młodzieży z upośledzeniem umysłowym z niepełnosprawnościami sprzężonymi, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do ośrodka, który umożliwia im realizację obowiązku szkolnego i obowiązku nauki, nie dłużej jednak niż do ukończenia 25. roku życia,
  • zwrot kosztów przejazdu ww. uczniów, oraz jego opiekuna do szkoły lub ośrodka na zasadach określonych w umowie zawartej między wójtem (burmistrzem, prezydentem miasta) a rodzicami, jeżeli dowożenie i opiekę zapewniają rodzice.

Podręczniki

Podręczniki szkolne i książki pomocnicze dla uczniów z upośledzeniem umysłowym, niewidomych, słabo widzących i niesłyszących są dofinansowywane z budżetu państwa z części, której dysponentem jest minister właściwy do spraw oświaty i wychowania.

Od kilkunastu lat realizowany jest też program rządowy „Wyprawka szkolna”.

Pomoc ma na celu wyrównywanie szans edukacyjnych i wspieranie rozwoju edukacyjnego uczniów.

Pomoc przysługuje uczniom niepełnosprawnym, o specjalnych potrzebach edukacyjnych, bez względu na dochód.

Pomoc polega na zwrocie kosztów zakupu podręczników (a w przypadku części uczniów niepełnosprawnych – również materiałów dydaktycznych) na podstawie przedstawionego dowodu zakupu (faktura imienna wystawiona na dziecko, rodzica lub opiekuna prawnego, paragon lub odpowiednie oświadczenie), przy czym zwrot nie może przekroczyć kwot uzależnionych od etapu kształcenia i wynoszących od 175 zł (41,0 EUR) do 770 zł (180,4 EUR).

Od roku szkolnego 2014/2015 dodatkowym komponentem realizowanym w ramach programu jest możliwość dofinansowania zakupu podręczników do kształcenia w zawodach.

W 2016 r. w budżecie państwa zarezerwowano na ten program 24 mln zł.

W 2016 roku program jest skierowany do uczniów niepełnosprawnych:

  • słabowidzących;
  • niesłyszących;
  • słabosłyszących;
  • z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim, z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym;
  • z niepełnosprawnością ruchową, w tym z afazją;
  • z autyzmem, w tym z zespołem Aspergera;
  • z niepełnosprawnościami sprzężonymi, w przypadku gdy jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność wymieniona wyżej.

Powiązane akty prawne:

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych

Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 5 lipca 2016 r. w sprawie szczegółowych warunków udzielania pomocy finansowej uczniom na zakup podręczników i materiałów edukacyjnych

Inne źródła:

www.men.gov.pl

www.mrpips.gov.pl

www.mf.gov.pl


Wsparcie finansowe uczniów

W celu zmniejszenia różnic w dostępie do edukacji, likwidowania barier dostępu do edukacji wynikających z trudnej sytuacji materialnej ucznia, a także wspierania edukacji uczniów zdolnych, ustawa o systemie oświaty przewiduje możliwość udzielania uczniom pomocy materialnej.

Pomoc materialna może mieć charakter socjalny lub motywacyjny, przy czym uczniowi może być jednocześnie przyznane świadczenie jednego i drugiego rodzaju.

Formy wsparcia finansowego uczniów w Polsce w 2016 roku


Rodzaj wsparcia Forma wsparcia
Świadczenia o charakterze socjalnym
Stypendia szkolne
Zasiłki szkolne
Świadczenia o charakterze motywacyjnym
Stypendia za wyniki w nauce lub stypendia za osiągnięcia sportowe
Stypendia Prezesa Rady Ministrów
Stypendium ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania
Stypendium ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego

Źródło: Opracowanie własne.

Zgodnie z ww. ustawą pomoc materialna przysługuje:

  • do czasu ukończenia kształcenia, nie dłużej jednak niż do ukończenia 24. roku życia – uczniom szkół publicznych i niepublicznych o uprawnieniach szkół publicznych dla młodzieży i dla dorosłych oraz słuchaczom publicznych kolegiów pracowników służb społecznych,
  • do czasu ukończenia realizacji obowiązku nauki – wychowankom publicznych i niepublicznych ośrodków umożliwiających dzieciom i młodzieży, upośledzonym umysłowo w stopniu głębokim, a także dzieciom i młodzieży z upośledzeniem umysłowym z niepełnosprawnościami sprzężonymi realizację odpowiednio obowiązku szkolnego i obowiązku nauki.

Świadczenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym przysługują również:

  • do czasu ukończenia realizacji obowiązku nauki – uczniom szkół niepublicznych nieposiadających uprawnień szkół publicznych dla młodzieży i dla dorosłych.

Jednostki samorządu terytorialnego mogą tworzyć regionalne lub lokalne programy wyrównywania szans edukacyjnych dzieci i młodzieży oraz wspierania edukacji uzdolnionych dzieci i młodzieży. Stypendia o charakterze motywującym mogą być też przyznawane przez osoby fizyczne i osoby prawne inne niż jednostki samorządu terytorialnego, na warunkach i w trybie określonych w ustalonym przez siebie regulaminie. Duże znaczenie w tym zakresie odgrywają różnego rodzaju fundacje, które oferują programy stypendialne dla uczniów uzdolnionych. Inną formą pomocy materialnej są stypendia przyznawane ze środków europejskich.


Świadczenia o charakterze socjalnym

Udzielanie świadczeń pomocy materialnej o charakterze socjalnym stanowi zadanie własne gmin.

Na jego realizację gmina otrzymuje dofinansowanie z budżetu państwa w formie dotacji celowej, przy czym na wypłatę zasiłków szkolnych może przeznaczyć do 5% tych środków.

Rada gminy uchwala regulamin udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie gminy.


Stypendium szkolne

Stypendium szkolne może być przyznane uczniowi, który znajduje się w trudnej sytuacji materialnej wynikającej z niskich dochodów w rodzinie, w szczególności gdy w rodzinie tej występuje bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo-wychowawczych, alkoholizm lub narkomania, a także gdy rodzina jest niepełna.

Miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia, która uprawnia do ubiegania się o stypendium szkolne, nie może być większa niż kwota, o której mowa w art. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Aktualnie kwota ta wynosi 514 zł (120,4 EUR) na osobę miesięcznie.

Miesięczna wysokość stypendium nie może być niższa niż 80% kwoty zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 6 ust. 2 pkt. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, i nie może przekraczać 200% tej kwoty. Aktualnie wysokość stypendium waha się więc od 94,40 zł (22,1 EUR) do 236 zł (55,3 EUR) miesięcznie.


Wysokość stypendium szkolnego Wysokość w PLN Wysokość w EUR
minimalna
94,4 zł
22,1 EUR
maksymalna
236,0 zł
55,3 EUR

Stypendium szkolne jest świadczeniem okresowym, przyznawanym na okres minimum jednego miesiąca i nie dłuższy niż 10 miesięcy w danym roku szkolnym.

Stypendium można otrzymaćw formie całkowitego lub częściowego pokrycia kosztów udziału w zajęciach edukacyjnych, w tym wyrównawczych, wykraczających poza zajęcia realizowane w szkole w ramach planu nauczania, a także udziału w zajęciach edukacyjnych realizowanych poza szkołą (np. naukę języków, treningi sportowe, zajęcia taneczne, recytatorskie, kółka zainteresowań) oraz pomocy rzeczowej o charakterze edukacyjnym (np. zakup podręczników, przyborów szkolnych, plecaka, stroju na WF, pokrycie kosztów abonamentu internetowego czy wyjazdu na zieloną szkołę lub wycieczkę szkolną).

W przypadku uczniów szkół ponadgimnazjalnych lub słuchaczy kolegiów stypendium może być także przyznane w formie całkowitego lub częściowego pokrycia kosztów związanych z pobieraniem nauki poza miejscem zamieszkania.

Organ przyznający stypendium może określić warunki, w których stypendium wypłaca się w postaci świadczenia pieniężnego. Przyjmuje się jednak, że rozwiązanie takie stosowane jest tylko w sytuacji, w której udzielenie stypendium w innych formach nie jest możliwe lub jest niecelowe.


Zasiłek szkolny

Zasiłek szkolny może otrzymać uczeń znajdujący się przejściowo w trudnej sytuacji materialnej z powodu zdarzenia losowego.

Zasiłek szkolny może być przyznany w formie świadczenia pieniężnego na pokrycie wydatków związanych z procesem edukacyjnym lub w formie pomocy rzeczowej o charakterze edukacyjnym.

Świadczenie może być przyznane raz lub kilka razy do roku.

Świadczenie przysługuje niezależnie od otrzymywanego stypendium szkolnego i niezależnie od wysokości dochodów.

Wysokość tego zasiłku nie może przekroczyć pięciokrotności zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 6 ust. 2 pkt. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. 590 zł (138,2 EUR).


Świadczenia o charakterze motywacyjnym

Przyznawanie stypendiów motywacyjnych jest zadaniem własnym organów prowadzących szkoły i finansowane jest z dochodów jednostek samorządu terytorialnego, a w przypadku szkół prowadzonych przez właściwych ministrów – z budżetu państwa.

Stypendium Prezesa Rady Ministrów jest finansowane z budżetu państwa, a stypendium ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania oraz stypendium ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego są finansowane z tych części budżetu państwa, których dysponentami są odpowiedni ministrowie.


Stypendium za wyniki w nauce

Stypendium za wyniki w nauce może być przyznane uczniowi, który uzyskał wysoką średnią ocen oraz co najmniej dobrą ocenę z zachowania w semestrze poprzedzającym semestr, w którym przyznaje się to stypendium.

Wymaganą średnią ocen ustala komisja stypendialna, po zasięgnięciu opinii rady pedagogicznej i samorządu uczniowskiego.

Stypendium za osiągnięcia sportowe może być przyznane uczniowi, który uzyskał wysokie wyniki we współzawodnictwie sportowym na szczeblu co najmniej międzyszkolnym oraz co najmniej dobrą ocenę z zachowania w semestrze poprzedzającym semestr, w którym przyznaje się to stypendium.

Stypendia motywacyjne nie są przyznawane uczniom klas I-III szkoły podstawowej oraz uczniom klasy IV szkoły podstawowej do ukończenia pierwszego okresu nauki.

Stypendium za wyniki w nauce lub za osiągnięcia sportowe przyznaje dyrektor szkoły, po zasięgnięciu opinii rady pedagogicznej, w ramach środków przyznanych przez organ prowadzący na ten cel w budżecie szkoły. Dyrektor ustala też wysokość stypendium, po zasięgnięciu opinii komisji stypendialnej i rady pedagogicznej oraz w porozumieniu z organem prowadzącym szkołę.

Wysokość stypendium motywacyjnego nie może przekroczyć dwukrotności kwoty zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 6 ust. 2 pkt. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. 236 zł (55,3 EUR).

Stypendium za wyniki w nauce lub za osiągnięcia sportowe jest wypłacane raz w okresie (semestrze).


Stypendia Prezesa Rady Ministrów

Stypendium przyznaje się uczniom szkół dla młodzieży, których ukończenie umożliwia uzyskanie świadectwa dojrzałości.

Stypendium może zostać przyznane uczniowi, który otrzymał promocję z wyróżnieniem, uzyskując przy tym najwyższą w danej szkole średnią ocen.

Alternatywnie stypendystą może zostać uczeń o wybitnych, wyraźnie ukierunkowanych uzdolnieniach, poświadczonych ocenami celującymi w jakiejś dziedzinie wiedzy i mający co najmniej oceny dobre z pozostałych przedmiotów.

Stypendium Prezesa Rady Ministrów przyznaje Prezes Rady Ministrów jednemu uczniowi danej szkoły na okres od września do czerwca w danym roku szkolnym.

Stypendium wynosi 2 580 zł (604,3 EUR) w skali roku.

Stypendium wypłaca wojewoda w dwóch ratach: do dnia 30 listopada i do dnia 30 kwietnia.


Stypendium ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania

Stypendium przyznawane jest wybitnie uzdolnionym uczniom publicznych (lub niepublicznych o uprawnieniach szkoły publicznej) szkół dla młodzieży, w szczególności:

  • laureatowi międzynarodowej olimpiady lub laureatowi i finaliście olimpiady przedmiotowej o zasięgu ogólnopolskim lub turnieju,
  • laureatowi konkursu na pracę naukową organizowanego przez instytucję naukową lub stowarzyszenie naukowe,
  • uczniowi szkoły ponadgimnazjalnej uzyskującemu najwyższe wyniki w nauce według indywidualnego programu lub toku nauki,
  • uczniowi uczestniczącemu w zajęciach w uczelni przewidzianych tokiem studiów na podstawie postanowień regulaminu studiów dotyczących warunków uczestniczenia wybitnie uzdolnionych uczniów w zajęciach przewidzianych tokiem studiów,
  • uczniowi, który uzyskał wysokie wyniki we współzawodnictwie sportowym na szczeblu krajowym bądź międzynarodowym.

Stypendium ministra właściwego ds. oświaty i wychowania ma formę jednorazowej nagrody pieniężnej w wysokości ok. 3 000 zł (702,7 EUR).


Stypendium ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego

Stypendium przyznawane jest wybitnie uzdolnionym uczniom szkół artystycznych prowadzących kształcenie w zawodzie artystycznym (np. liceów plastycznych, szkół baletowych, szkół muzycznych II stopnia).

Stypendium może być przyznane uczniowi, który uzyskał bardzo dobrą średnią ocen z przedmiotów artystyczno-zawodowych oraz uczniowi – laureatowi międzynarodowego lub krajowego konkursu artystycznego.

Stypendium ma charakter jednorazowej nagrody.

Powiązane akty prawne:

Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 czerwca 2005 r. w sprawie stypendiów Prezesa Rady Ministrów, ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania oraz ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego

Inne źródła:

www.men.gov.pl


Finansowanie placówek prywatnych

Opieka nad dziećmi w wieku do lat 3

Podmioty niepubliczne prowadzące żłobek lub klub dziecięcy, lub zatrudniające dziennych opiekunów mogą otrzymać dotację celową z budżetu gminy na każde dziecko objęte opieką w żłobku lub klubie dziecięcym, lub przez dziennego opiekuna.

Wysokość i zasady ustalania oraz rozliczania dotacji celowej określa rada gminy w drodze uchwały.

Wójt, burmistrz lub prezydent miasta może zlecić organizację opieki sprawowanej w formie żłobka lub klubu dziecięcego lub przez dziennych opiekunów tym podmiotom. Do wyłaniania podmiotów mających organizować opiekę nad dziećmi do lat 3 stosuje się odpowiednio przepisy ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie.

Podobnie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta wybiera dziennych opiekunów w drodze otwartego konkursu ofert, przeprowadzonego na zasadach określonych w ustawie o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie.

Prowadzenie żłobka lub klubu dziecięcego jest działalnością regulowaną i wymaga uzyskania wpisu do rejestru żłobków i klubów dziecięcych prowadzonego przez wójta, burmistrza lub prezydenta miasta właściwego ze względu na miejsce prowadzenia żłobka lub klubu dziecięcego.

Wójt, burmistrz lub prezydent miasta prowadzi również wykaz dziennych opiekunów. Podmiot zatrudniający dziennego opiekuna zobowiązany jest do zgłaszania dziennych opiekunów do wykazu dziennych opiekunów.

System oświaty (przedszkola i szkoły)

Niepubliczne szkoły o uprawnieniach szkół publicznych dofinansowane są z:

  • budżetu gminy (przedszkola, w tym specjalne, szkoły podstawowe i gimnazja, w tym z oddziałami integracyjnymi, z wyjątkiem szkół podstawowych specjalnych i gimnazjów specjalnych oraz szkół podstawowych artystycznych),
  • budżetu powiatu (szkoły podstawowe specjalne i gimnazja specjalne oraz szkoły ponadgimnazjalne, w tym z oddziałami integracyjnymi),
  • budżetu państwa (szkoły artystyczne).

Placówki tego typu otrzymują dotacje zależne od liczby uczniów i rodzaju placówki.

Szkoły i placówki niepubliczne zobowiązane są do uzyskania wpisu do ewidencji prowadzonej przez odpowiednią jednostkę samorządu terytorialnego lub ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego.

Szkoły niepubliczne są płatne. Statut niepublicznej szkoły lub placówki powinien określać sposób uzyskiwania środków finansowych na działalność szkoły lub placówki, w tym także zasady ustalania i zmiany opłat pobieranych od słuchaczy. Wiele szkół stosuje różnego rodzaju upusty dla uczniów wybitnie zdolnych i uczniów pochodzących z rodzin nisko sytuowanych.


Przedszkola

W związku z wprowadzeniem przepisów, które nakładają na gminy obowiązek zapewnienia miejsca realizacji wychowania przedszkolnego każdemu dziecku, wprowadzono możliwość realizacji tego obowiązku w niepublicznych placówkach.

W związku z tym w 2015 roku przyjęto, że niepubliczne przedszkole może otrzymać dotację z budżetu gminy w wysokości równej wydatkom bieżącym przewidzianym na jednego ucznia w przedszkolach prowadzonych przez gminę, pomniejszonym o opłaty za korzystanie z wychowania przedszkolnego oraz za wyżywienie, jeżeli przedszkole to:

  • spełni warunki określone w ustawie dla przedszkoli publicznych co do kwalifikacji zatrudnianych nauczycieli, zasad rekrutacji i realizacji podstawy programowej, a także określonego przez radę gminy czasu bezpłatnego nauczania, wychowania i opieki,
  • będzie pobierać opłaty za korzystanie z wychowania przedszkolnego nie wyższe niż opłaty ustalone przez radę gminy,
  • będzie prowadzić dokumentację przebiegu nauczania, wychowania i opieki ustaloną dla przedszkoli publicznych,
  • zapewni liczbę uczniów w oddziale przedszkolnym nieprzekraczającą maksymalnej liczby uczniów w oddziale przedszkola publicznego,
  • zapewni uczniom pomoc psychologiczno-pedagogiczną,
  • stosuje zasady przyjmowania do publicznych przedszkoli.

Podobne zasady dotyczą innych form wychowania przedszkolnego, przy czym w ich przypadku możliwe będzie uzyskanie dotacji w wysokości równej 50% wydatków bieżących ponoszonych na jednego ucznia w przedszkolach prowadzonych przez gminę, pomniejszonych o opłaty za korzystanie z wychowania przedszkolnego oraz za wyżywienie.

Tego typu dotacje będą mogły być przyznawane po przeprowadzeniu otwartego konkursu ofert ogłaszanego przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) zgodnie z przepisami o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Przeprowadzenie takiego konkursu będzie obowiązkowe dla gmin, które nie zapewniają wszystkim dzieciom, którym mają obowiązek zapewnić możliwość korzystania z wychowania przedszkolnego, miejsca.

W przypadku pozostałych placówek wychowania przedszkolnego dotacja na jednego ucznia wynosi:

  • w przypadku przedszkoli – nie mniej niż 75% wydatków bieżących ustalonych w budżecie danej gminy, jakie ponoszą przedszkola publiczne w przeliczeniu na jednego ucznia, pomniejszonych o opłaty za korzystanie z wychowania przedszkolnego oraz za wyżywienie,
  • w przypadku innych form wychowania przedszkolnego – nie mniej niż 40% wydatków bieżących ponoszonych w przeliczeniu na jednego ucznia w przedszkolach publicznych prowadzonym przez gminę, pomniejszonych o opłaty za korzystanie z wychowania przedszkolnego oraz za wyżywienie.



Minimalna wysokość dotacji (% wydatków bieżących w przedszkolu publicznym w przeliczeniu na jednego ucznia)
Placówki niepubliczne zapewniające na zlecenie gminy miejsca wychowania przedszkolnego
przedszkole
100%
inne formy
50%
Pozostałe placówki
przedszkole
75%
inne formy
40%

Niezależnie od spełniania ww. warunków, dotacja na ucznia niepełnosprawnego przedszkola może być przyznana w wysokości nie niższej niż kwota przewidziana na niepełnosprawnego ucznia przedszkola w części oświatowej subwencji ogólnej otrzymywanej przez jednostkę samorządu terytorialnego.


Szkoły

W przypadku szkół dotacja na jednego ucznia wynosi:

  • w przypadku szkół, w których realizowany jest obowiązek nauki lub obowiązek szkolny – nie mniej niż kwota przewidziana na jednego ucznia danego typu i rodzaju szkoły w części oświatowej subwencji ogólnej, jaką otrzymuje odpowiednia jednostka samorządu terytorialnego,
  • w przypadku pozostałych szkół – nie mniej niż 50% wydatków bieżących ustalonych w budżecie, odpowiednio, danej gminy lub powiatu, jakie ponoszą szkoły  publiczne tego samego typu i rodzaju w przeliczeniu na jednego ucznia. Od 2013 roku wprowadzono jednak dodatkowy warunek – dotacje przysługują na każdego ucznia uczestniczącego w co najmniej 50% obowiązkowych zajęć edukacyjnych w danym miesiącu,
  • w przypadku szkół artystycznych, w których realizowany jest obowiązek nauki lub obowiązek szkolny – nie mniej niż kwota wydatków bieżących ustalonych dla szkół tego samego typu prowadzonych przez ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego w przeliczeniu na jednego ucznia,
  • w przypadku pozostałych szkół artystycznych – nie mniej niż 50% wydatków bieżących ustalonych dla szkół tego samego typu prowadzonych przez ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego w przeliczeniu na jednego ucznia. Od 2013 roku wprowadzono jednak dodatkowy warunek – dotacje przysługują na każdego ucznia uczestniczącego w co najmniej 50% obowiązkowych zajęć edukacyjnych w danym miesiącu.

Dotacje dla szkół prywatnych przeznaczone są na dofinansowanie realizacji zadań szkoły lub placówki w zakresie kształcenia, wychowania i opieki, w tym profilaktyki społecznej. Dotacje mogą być wykorzystane wyłącznie na pokrycie wydatków bieżących szkoły lub placówki, w tym na:

  • wynagrodzenia dyrektora i prowadzących zajęcia,
  • sfinansowanie wydatków związanych z realizacją zadań organu prowadzącego,
  • zakup środków trwałych i wartości niematerialnych i prawnych tj. książki, środki dydaktyczne, sprzęt sportowy, meble.

Od 2014 roku ograniczono istotnie możliwości dysponowania środkami otrzymanymi w ramach dotacji, np. zakazano wydatkowania środków na inwestycje i zakupy inwestycyjne, zakup i objęcie akcji i udziałów lub wniesienie wkładów do spółek prawa handlowego.

Organy jednostek samorządu terytorialnego i minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego mogą kontrolować prawidłowość wykorzystania dotacji przyznanych szkołom i placówkom z budżetów tych jednostek.

Szkoły niepubliczne nieposiadające uprawnień szkół publicznych mogą otrzymywać dotacje z budżetu państwa lub budżetów odpowiednich jednostek samorządu terytorialnego.

Ponadto, od 2012 roku, niepubliczne szkoły ponadgimnazjalne prowadzące kwalifikacyjne kursy zawodowe, otrzymują na każdego słuchacza kursu, który zdał egzamin potwierdzający kwalifikacje w zawodzie w zakresie danej kwalifikacji, dotację z budżetu powiatu w wysokości nie niższej niż kwota przewidziana na jednego słuchacza kwalifikacyjnego kursu zawodowego w części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego, jeżeli osoba prowadząca szkołę udokumentuje zdanie egzaminu potwierdzającego kwalifikacje w zawodzie w zakresie danej kwalifikacji przez słuchaczy kursu, w terminie 30 dni od daty ogłoszenia wyników tego egzaminu przez okręgową komisję egzaminacyjną.

Od 2014 roku szkoły niepubliczne mogą też na wniosek otrzymać dotację celową z budżetu jednostki samorządu terytorialnego obowiązanej do prowadzenia szkół odpowiedniego typu i rodzaju na sfinansowanie kosztu zakupu podręczników, materiałów edukacyjnych lub materiałów ćwiczeniowych, przeznaczonych do obowiązkowych zajęć edukacyjnych z zakresu kształcenia ogólnego.

Uczniowie szkół niepublicznych o uprawnieniach szkół publicznych mogą korzystać z pomocy materialnej o charakterze socjalnym i motywacyjnym do czasu ukończenia kształcenia, nie dłużej jednak niż do momentu ukończenia 24. roku życia. Świadczenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym przysługują również uczniom szkół niepublicznych nieposiadających uprawnień szkół publicznych – do czasu ukończenia realizacji obowiązku nauki. Szczegółowe zasady przyznawania pomocy opisano [#_Wsparcie_finansowe_uczniów w poprzednim rozdziale].

Powiązane akty prawne:

Ustawa o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3

Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty

Inne źródła:

www.mrpips.gov.pl

www.men.gov.pl