This page was last modified on 3 February 2017, at 14:22.

Polska:Finansowanie szkolnictwa wyższego

Z Eurydice

Wprowadzenie Polska

Contents

Polska:Uwarunkowania polityczne, społeczne i ekonomiczne oraz kierunki rozwoju

Polska:Rys historyczny

Polska:Główne instytucje wykonawcze i ustawodawcze

Polska:Ludność: sytuacja demograficzna, języki, wyznania

Polska:Sytuacja polityczna i gospodarcza

Polska:Organizacja systemu edukacji. Administracja edukacyjna

Polska:Zasady i podstawy prawne systemu edukacji

Polska:Strategia uczenia się przez całe życie

Polska:Organizacja i struktura systemu edukacji

Polska:Organizacja prywatnej edukacji

Polska:Krajowe Ramy Kwalifikacji

Polska:Zarządzanie i kierowanie edukacją na szczeblu krajowym i/lub regionalnym (szczebel województwa)

Polska:Zarządzanie i kierowanie edukacją na szczeblu lokalnym (szczebel gminy i powiatu) i/lub instytucjonalnym (szkołą/placówką oświatową/uczelnią)

Polska:Dane statystyczne dotyczące organizacji i administracji systemu edukacji

Polska:Finansowanie edukacji

Polska:Finansowanie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Finansowanie szkolnictwa wyższego

Polska:Finansowanie kształcenia dorosłych

Polska:Wczesna edukacja i opieka (ECEC)

Polska:Organizacja opieki w żłobkach

Polska:Kształcenie na poziomie żłobków

Polska:System oceniania na poziomie żłobków

Polska:Organizacja edukacji i opieki na poziomie przedszkoli

Polska:Kształcenie na poziomie przedszkoli

Polska:System oceniania na poziomie przedszkoli

Polska:Warianty organizacyjne i struktury alternatywne na poziomie wczesnej edukacji i opieki

Polska:Szkolnictwo podstawowe

Polska:Organizacja szkolnictwa podstawowego

Polska:Kształcenie na poziomie szkół podstawowych

Polska:System oceniania w szkołach podstawowych

Polska:Warianty organizacyjne oraz struktury alternatywne w szkolnictwie podstawowym

Polska:Szkolnictwo średnie i policealne

Polska:Organizacja szkolnictwa średniego I stopnia

Polska:Kształcenie na poziomie szkół średnich I stopnia

Polska:System oceniania w szkołach średnich I stopnia

Polska:Organizacja ogólnokształcącego szkolnictwa średniego II stopnia

Polska:Kształcenie na poziomie ogólnokształcących szkół średnich II stopnia

Polska:System oceniania w ogólnokształcących szkołach średnich II stopnia

Polska:Organizacja zawodowego szkolnictwa średniego II stopnia

Polska:Kształcenie na poziomie zawodowych szkół średnich II stopnia

Polska:System oceniania w zawodowych szkołach średnich II stopnia

Polska:Organizacja szkolnictwa policealnego

Polska:Kształcenie na poziomie szkół policealnych

Polska:System oceniania w szkołach policealnych

Polska:Szkolnictwo wyższe

Polska:Rodzaje instytucji szkolnictwa wyższego

Polska:Studia wyższe I stopnia

Polska:Studia licencjackie i inżynierskie

Polska:Kolegia

Polska:Studia wyższe II stopnia

Polska:Jednolite studia magisterskie

Polska:Studia doktoranckie

Polska:Kształcenie dorosłych

Polska:Podział odpowiedzialności

Polska:Bieżące priorytety polityczne

Polska:Instytucje kształcenia dorosłych

Polska:Programy kształcenia dorosłych

Polska:Zatwierdzanie efektów kształcenia w edukacji pozaformalnej i nieformalnej

Polska:Nauczyciele

Polska:Kształcenie nauczycieli wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Warunki pracy nauczycieli wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Doskonalenie zawodowe nauczycieli wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Kształcenie nauczycieli akademickich

Polska:Warunki pracy nauczycieli akademickich

Polska:Doskonalenie zawodowe nauczycieli akademickich

Polska:Kształcenie nauczycieli edukacji dorosłych

Polska:Warunki pracy nauczycieli w szkolnictwie dla dorosłych

Polska:Doskonalenie zawodowe nauczycieli edukacji dorosłych

Polska:Kadra kierownicza i inni pracownicy sektora edukacji

Polska:Kadra kierownicza we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Pozostały personel w placówkach wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej i personel współpracujący z tymi placówkami

Polska:Kadra odpowiedzialna za poradnictwo we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Kadra monitorująca jakość kształcenia (nadzór pedagogiczny) we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Kadra kierownicza w szkolnictwie wyższym

Polska:Pozostały personel w szkolnictwie wyższym

Polska:Kadra kierownicza w kształceniu dorosłych

Polska:Pozostały personel w kształceniu dorosłych

Polska:Zapewnianie jakości kształcenia

Polska:Zapewnianie jakości kształcenia we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Zapewnienie jakości kształcenia w szkolnictwie wyższym

Polska:Zapewnianie jakości kształcenia w kształceniu dorosłych

Polska:Wsparcie pedagogiczne i poradnictwo

Polska:Kształcenie integracyjne na poziomie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Kształcenie specjalne na poziomie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Środki wsparcia dla uczniów ze środowisk defaworyzowanych na poziomie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Orientacja i poradnictwo na poziomie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Środki wsparcia dla studentów ze środowisk defaworyzowanych

Polska:Orientacja i poradnictwo na poziomie szkolnictwa wyższego

Polska:Środki wsparcia dla słuchaczy ze środowisk defaworyzowanych

Polska:Orientacja i poradnictwo w kształceniu dorosłych

Polska:Mobilność i umiędzynarodowienie

Polska:Mobilność: programy, projekty, inicjatywy we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Mobilność: programy, projekty, inicjatywy w szkolnictwie wyższym

Polska:Mobilność: programy, projekty, inicjatywy w kształceniu dorosłych

Polska:Wymiar międzynarodowy: programy nauczania, partnerstwa, sieci we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Wymiar międzynarodowy: programy nauczania, partnerstwa, sieci w szkolnictwie wyższego

Polska:Wymiar międzynarodowy: programy nauczania, partnerstwa, sieci w kształceniu dorosłych

Polska:Umowy dwustronne i współpraca globalna

Polska:Bieżące reformy

Polska:Reformy w dziedzinie wczesnej edukacji i opieki

Polska:Reformy w dziedzinie edukacji szkolnej

Polska:Reformy w dziedzinie kształcenia zawodowego i edukacji dorosłych

Polska:Reformy w dziedzinie studiów wyższych

Polska:Reformy w dziedzinie kompetencji przekrojowych i zatrudnialności

Polska:Perspektywa europejska

Polska:Legislacja

Polska:Instytucje

<index>

Kolegia pracowników służb społecznych

Kolegia, których prowadzenie jest zadaniem samorządu województwa i które funkcjonują w ramach systemu oświaty, finansowane są na zasadach określonych [#_System_oświaty_(przedszkola_1 powyżej].

Uczelnie

Działalność dydaktyczna uczelni publicznych finansowana jest przede wszystkim z dotacji z budżetu państwa.

Dotacja wypłacana jest na realizację zadań określonych ustawowo, takich jak:

  • zadania związane z kształceniem studentów studiów stacjonarnych, uczestników stacjonarnych studiów doktoranckich i kadr naukowych oraz utrzymaniem uczelni, w tym na remonty (tzw. „[#dotacje_sw dotacja podstawowa]”);
  • zadania związane z [#dotacja_stypndia_sw bezzwrotną pomocą materialną] dla studentów i doktorantów, które mogą też być przeznaczone na remonty domów oraz stołówek studenckich;
  • dofinansowanie lub finansowanie kosztów realizacji [#dotacja_inwestycje_sw inwestycji];



  • zadania związane ze stwarzaniem studentom i doktorantom, będącym osobami niepełnosprawnymi [#dotacja_warunki_sw warunków do pełnego udziału w procesie kształcenia].

Ponadto, w budżecie państwa jest określana dotacja podmiotowa na dofinansowanie zadań projakościowych, przeznaczona na dofinansowanie najlepszych jednostek organizacyjnych, w tym na dodatki do wynagrodzeń i stypendia.

Dotacje mają charakter:

  • celowy - środki finansowe na dofinansowanie lub finansowanie kosztów realizacji inwestycji, a także zakupów środków trwałych służących kształceniu studentów i doktorantów, będących osobami niepełnosprawnymi,
  • podmiotowy - pozostałe środki.

Dotacje są udzielane z tej części budżetu państwa, której dysponentem jest minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego. Uczelnie wojskowe, artystyczne, morskie, medyczne, uczelnie służb państwowych oraz uczelnie kształcące personel lotniczy dla lotnictwa cywilnego współfinansowane są z części budżetu państwa, której dysponentem jest odpowiedni minister nadzorujący te uczelnie.

Budżet państwa finansuje również niektóre inwestycje na uczelniach w ramach programów wieloletnich.

Uczelnie mogą też otrzymać inne środki z budżetu państwa (w tym fundusze strukturalne i środki na działalność badawczą) lub budżetu jednostek samorządu terytorialnego lub ich związków, przy czym w tym drugim przypadku dotowane zadanie musi być związane z zadaniami własnymi jednostek samorządu terytorialnego.

Uczelnie publiczne w Polsce prowadzą samodzielną gospodarkę finansową na podstawie planu rzeczowo-finansowego zatwierdzonego przez senat uczelni.

Plan ten musi spełniać wymagania określone w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 18 grudnia 2012 r. w sprawie szczegółowych zasad gospodarki finansowej uczelni publicznych.

Uczelnia sporządza roczny plan rzeczowo-finansowy, uwzględniając przyznane dotacje i inne środki finansowe z budżetu państwa oraz budżetów jednostek samorządu terytorialnego lub ich związków oraz inne środki publiczne, a także planowane przychody własne.

Plan rzeczowo-finansowy w terminie czternastu dni od jego uchwalenia uczelnia publiczna przekazuje ministrowi, który sprawuje nad nią nadzór, oraz ministrowi właściwemu do spraw finansów publicznych.

Rektor uczelni publicznej:

  • opracowuje i realizuje strategię rozwoju uczelni, uchwalaną przez organ kolegialny uczelni wskazany w statucie,
  • podejmuje decyzje dotyczące mienia i gospodarki uczelni, w tym w zakresie zbycia lub obciążenia mienia i sprawuje nadzór nad administracją i gospodarką uczelni,
  • podejmuje decyzje we wszystkich innych sprawach dotyczących uczelni, z wyjątkiem spraw zastrzeżonych przez ustawę lub statut do kompetencji innych organów uczelni.

W zakresie określonym przez statut i rektora, administracją i gospodarką uczelni kierujekanclerz.

Kwestor uczelni publicznej pełni funkcję głównego księgowego i jest zastępcą kanclerza.


Dotacja podstawowa

Podobnie jak w przypadku systemu oświaty, mechanizm finansowania działalności dydaktycznej uczelni w Polsce jest dwuetapowy.

Wysokość łącznej dotacji dla wszystkich uczelni ustala corocznie ustawa budżetowa. Zgodnie z ustawą planowane wydatki budżetu państwa na finansowanie działalności dydaktycznej uczelni publicznych waloryzowane są corocznie:

  • w części dotyczącej wynagrodzeń – co najmniej o średnioroczny wskaźnik wzrostu wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej ustalony w ustawie budżetowej na dany rok budżetowy,
  • w pozostałej części – co najmniej o średnioroczny wskaźnik wzrostu cen towarów i usług ustalony w ustawie budżetowej na dany rok budżetowy.

W kolejnym kroku, minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego, w drodze rozporządzenia, ustala algorytm podziału dotacji między uczelnie w taki sposób, aby zapewnić efektywne wydatkowanie tych środków, z uwzględnieniem jakości kształcenia.

Podziału zasadniczej części kwoty dotacji dokonuje się odrębnie dla grup uczelni publicznych akademickich i zawodowych.

Wysokość dotacji zależy w dużej mierze od wysokości dotacji przyznanej w poprzednim roku, co ma wpływać stabilizująco na finanse uczelni wyższych. Ma na to wpływ tzw. stała przeniesienia, której wartość w 2016 roku wynosiła aż 0,65.

Algorytm podziału środków opiera się ponadto na 6 kryteriach:

  • studencko-doktoranckim, w którym bierze się pod uwagę wskaźniki kosztochłonności różnych kierunków studiów oraz liczbę studentów i doktorantów na studiach stacjonarnych, przy czym doktorantów i studentów studiujących w publicznych uczelniach zawodowych na kierunku o profilu praktycznym ujmuje się z wyższą wagą niż pozostałych studentów,
  • kadrowym, które zależy od przeciętnej liczby nauczycieli akademickich według stopnia i tytułu (w przeliczeniu na pełny etat),
  • proporcjonalnego rozwoju kształcenia, mierzącym zrównoważony rozwój uczelni w zakresie relacji między liczbą pracowników a liczbą studentów,
  • badawczym, w którym uwzględnia się liczbę krajowych i międzynarodowych projektów badawczych realizowanych z udziałem finansowania lub współfinansowania ze strony ministra właściwego ds. nauki,
  • uprawnień, które związane jest z liczbą uprawnień do nadawania stopnia doktora i doktora habilitowanego,
  • wymiany, oparte na liczbie studentów uczestniczących w międzynarodowej wymianie studenckiej na kształcenie trwające co najmniej jeden semestr (waga dla studentów wyjeżdżających – 1, dla przyjeżdżających – 3).

Z wykorzystaniem wymienionych wyżej kryteriów dokonuje się podziału 35% kwoty dotacji.

Do każdego z wymienionych kryteriów są przypisane wagi, które podsumowuje poniższa tabela.


Kryterium Uczelnie akademickie Uczelnie zawodowe
Studencko-doktoranckie
0,35
0,35
Kadrowe
0,35
0,35
Proporcjonalny rozwój kształcenia
0,10
0,30
Badawcze
0,10
0,00
Uprawnień
0,05
0,00
Wymiany
0,05
0,00

Dotacja na bezzwrotną pomoc materialną

20% ogólnej kwoty dotacji alokowana jest pomiędzy poszczególne uczelnie publiczne proporcjonalnie do liczby studentów i doktorantów zakwaterowanych w domach studenckich uczelni macierzystych.

Pozostała część jest dzielona pomiędzy poszczególne uczelnie publiczne i niepubliczne oraz jednostki naukowe proporcjonalnie do ogólnej liczby studentów i doktorantów, liczby studentów i doktorantów otrzymujących stypendium socjalne oraz liczby studentów i doktorantów będących osobami niepełnosprawnymi.

Można wydzielić część uzupełniającą nieprzekraczającą 5% tej dotacji z przeznaczeniem do podziałów uzupełniających i korygujących..


Dotacja na zadania związane ze stwarzaniem studentom i doktorantom, będącym osobami niepełnosprawnymi, warunków do pełnego udziału w procesie kształcenia

Dotacja jest uzależniona z kolei od liczby studentów i doktorantów:

  • niesłyszących lub słabosłyszących będących osobami niepełnosprawnymi (waga 3,6),
  • niewidomych, słabowidzących lub z dysfunkcją narządów ruchu będących osobami niepełnosprawnymi (waga 2,9),
  • o pozostałych rodzajach niesprawności będących osobami niepełnosprawnymi (waga 1,4).

Dotacje przeznaczone na finansowanie inwestycji

Przepisy nie wskazują zestandaryzowanych i skwantyfikowanych kryteriów.

Wniosek uczelni jest oceniany przez zespół powołany przez ministra, który uwzględnia w szczególności znaczenie planowanej inwestycji dla rozwoju uczelni.

Przyznanie dotacji wiąże się z obowiązkiem podpisania odpowiedniej umowy.

Łączna kwota przyznanej dotacji celowej z budżetu państwa nie może być wyższa niż wartość kosztorysowa inwestycji, określona przy rozpoczęciu jej realizacji.

Powiązane akty prawne:

Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym

Rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 27 marca 2015 r. w sprawie sposobu podziału dotacji z budżetu państwa dla uczelni publicznych i niepublicznych

Rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 19 lutego 2015 r. w sprawie sposobu podziału dotacji z budżetu państwa dla uczelni publicznych i niepublicznych oraz jednostek naukowych na pomoc materialną dla studentów i doktorantów

Rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 26 stycznia 2015 r. w sprawie sposobu podziału i trybu przekazywania dotacji podmiotowej na dofinansowanie zadań projakościowych

Rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 8 sierpnia 2011 r. w sprawie trybu udzielania oraz zasad i trybu rozliczania dotacji na dofinansowanie lub finansowanie kosztów realizacji inwestycji uczelni publicznej

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 grudnia 2012 r. w sprawie szczegółowych zasad gospodarki finansowej uczelni publicznych

Inne źródła:

www.mnisw.gov.pl


Autonomia i kontrola finansowa

Kolegia pracowników służb społecznych

W odniesieniu do kolegiów obowiązują reguły opisane [#_System_oświaty_(przedszkola_2 w części dotyczącej edukacji szkolnej].

Uczelnie

Uczelnie w Polsce są autonomiczne we wszystkich obszarach swojego działania, w szczególności obejmuje to kwestie zarządzania finansami i zasobami uczelni.

Organy administracji rządowej i organy jednostek samorządu terytorialnego mogą podejmować decyzje dotyczące uczelni tylko w przypadkach przewidzianych w ustawach.

Wykorzystywania środków publicznych

Uczelnie publiczne są zaliczane do jednostek sektora finansów publicznych, a tym samym muszą przestrzegać wszystkich zasad zarządzania finansami publicznymi określonych w ustawie o finansach publicznych.

Obejmuje to m.in. konieczność wprowadzenia kontroli zarządczej, odpowiednio prowadzoną rachunkowość i obowiązek prowadzenia audytu wewnętrznego, jeżeli kwota ujętych w planie rzeczowo-finansowym przychodów lub kosztów przekroczyła wysokość 40 000 tys. zł.

Roczne sprawozdanie finansowe uczelni publicznej podlega badaniu przez biegłego rewidenta.

Minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego oraz odpowiedni ministrowie nadzorujący wybrane uczelnie sprawują nadzór nad zgodnością działań uczelni z przepisami prawa i statutem oraz z treścią udzielonego pozwolenia na utworzenie uczelni niepublicznej, a także nad prawidłowością wydatkowania środków publicznych.

Minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego może żądać informacji i wyjaśnień od organów uczelni oraz założyciela uczelni niepublicznej, a także dokonywać kontroli działalności uczelni zgodnie z przepisami o kontroli w administracji rządowej.

Rektor uczelni przedstawia ponadto ministrowi właściwemu do spraw szkolnictwa wyższego:

  • do końca listopada roku następującego po roku sprawozdawczym - roczne sprawozdanie z działalności uczelni,
  • do dnia 30 czerwca roku następującego po roku sprawozdawczym - sprawozdanie z wykonania planu rzeczowo-finansowego.
  • w terminie miesiąca od podjęcia – wybrane uchwały właściwych organów uczelni (m.in. w sprawach dotyczących statutu, uruchomienia lub zniesienia kierunku studiów, przyjęcia lub zmiany regulaminów studiów).

Pozyskiwanie i wykorzystywanie środków prywatnych

Działalność uczelni publicznej może być finansowana z przychodów własnych, które uczelnia zobowiązana jest gromadzić na odrębnym rachunku.

Zakres źródeł finansowania w tym obszarze może być bardzo szeroki. Przychodami uczelni mogą być m.in.:

  • opłaty za świadczone usługi edukacyjne i badawcze,
  • przychody z działalności gospodarczej,
  • przychody ze sprzedaży składników własnego mienia,
  • przychody z odpłatności za korzystanie ze składników mienia przez osoby trzecie na podstawie umowy najmu, dzierżawy albo innej umowy,
  • przychody z tytułu darowizn, dziedziczenia, zapisów oraz ofiarności publicznej.

Istotnym elementem autonomii finansowej uczelni publicznych w Polsce jest też to, że niewykorzystane w danym roku środki finansowe pozostają w dyspozycji uczelni.

Uczelnie, tak jak i inne jednostki sektora finansów publicznych, nie mogą jednak posiadać, obejmować lub nabywać udziałów lub akcji w spółkach ani nabywać obligacji emitowanych przez podmioty inne niż Skarb Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego.

Uczelnie publiczne mogą pobierać opłaty za studia tylko w określonych przez przepisy przypadkach, które omówiono [#_Uczelnie w dalszej części rozdziału].

Polityka kadrowa

Autonomia w zakresie kształtowania polityki kadrowej w szkołach wyższych jest również duża. Dotyczy to zwłaszcza zatrudniania, awansowania i dyscyplinowania.

Podobnie jednak jak w przypadku systemu oświaty, możliwości w zakresie ustalania wynagrodzeń są ograniczone. W przepisach dosyć szczegółowo określone są zasady wynagradzania, m.in.:

  • wysokość minimalnej stawki wynagrodzenia zasadniczego pracowników zatrudnionych w uczelni publicznej na poszczególnych stanowiskach,
  • wysokość i warunki przyznawania innych składników wynagrodzenia,
  • minimalna relacja między przeciętnym miesięcznym wynagrodzeniem w uczelni publicznej, w poszczególnych grupach stanowisk pracowników, a kwotą bazową określaną w ustawie budżetowej, z uwzględnieniem zasady, że wysokość indywidualnych stawek poszczególnych składników wynagrodzenia pracowników uczelni ustala rektor.

Charakterystyczne jest też to, że przepisy te obejmują zarówno nauczycieli akademickich, jak i innych pracowników uczelni.

W tych ramach środki na wynagrodzenia dla pracowników uczelni publicznej określa senat.

Powiązane akty prawne:

Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym

Rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 11 grudnia 2013 r. w sprawie warunków wynagradzania za pracę i przyznawania innych świadczeń związanych z pracą dla pracowników zatrudnionych w uczelni publicznej

Inne źródła:

www.mnisw.gov.pl


Opłaty w uczelniach państwowych

Kolegia pracowników służb społecznych

W kolegiach publicznych nie pobiera się czesnego za studia stacjonarne.

Wyjątkiem są opłaty za przedmioty, które student musi powtarzać ze względu na niedostateczne wyniki w nauce.

Czesne może być wymagane w przypadku studiów niestacjonarnych.

W uzasadnionych przypadkach słuchacze kolegiów mogą być zwolnieni przez dyrektora kolegium z opłat za studia niestacjonarne.

Kolegia nie pobierają opłaty wpisowej.

Uczelnie

W uczelniach publicznych nie pobiera się czesnego za stacjonarne studia wyższe (studia pierwszego i drugiego stopnia oraz jednolite studia magisterskie) oraz stacjonarne studia doktoranckie.

Uczelnie mogą pobierać opłaty tylko za następujące elementy studiów:

  • kształcenie studentów na studiach niestacjonarnych oraz uczestników niestacjonarnych studiów doktoranckich;
  • powtarzanie określonych zajęć na studiach stacjonarnych oraz stacjonarnych studiach doktoranckich z powodu niezadowalających wyników w nauce;
  • prowadzenie studiów w języku obcym;
  • prowadzenie zajęć nieobjętych planem studiów, w tym zajęć uzupełniających efekty kształcenia niezbędne do podjęcia studiów drugiego stopnia na określonym kierunku;
  • prowadzenie studiów podyplomowych, szkoleń oraz kursów dokształcających;
  • przeprowadzaniem potwierdzania efektów uczenia się.

Wysokość opłat jest określana przez rektora uczelni.

W odniesieniu do kosztów kształcenia niestacjonarnego ustawa wskazuje, że opłaty nie mogą przekraczać kosztów poniesionych przez daną uczelnię w zakresie niezbędnym do uruchomienia i prowadzenia studiów oraz zajęć, z uwzględnieniem kosztów przygotowania i wdrażania strategii rozwoju uczelni, w szczególności rozwoju kadr naukowych i infrastruktury dydaktyczno-naukowej, w tym amortyzacji i remontów.

Wysokość opłat za przeprowadzenie potwierdzenia efektów uczenia się nie może przekroczyć kosztów ponoszonych w zakresie świadczenia tej usługi o więcej niż 20%.

Szczegółowe zasady dotyczące pobierania opłat, włącznie z procedurami i warunkami częściowego lub pełnego zwolnienia z opłat, są definiowane przez senat uczelni.

Zwolnienia z opłat w szczególności mogą dotyczyć studentów lub doktorantów, którzy osiągają wybitne wyniki w nauce lub uczestniczyli w międzynarodowych programach stypendialnych, a także tych, którzy znaleźli się w trudnej sytuacji materialnej. Od 2011 roku istnieje obowiązek zawierania umów między uczelnią a studentami określających rodzaje, wysokość i warunki pobierania opłat. Umowa musi być zawarta w formie pisemnej pod rygorem nieważności. Umowa jest zawierana nie wcześniej niż po wydaniu decyzji o przyjęciu na studia i nie później niż w terminie trzydziestu dni od rozpoczęcia zajęć. Umowa jest zawierana na cały przewidywany okres studiów; student nie jest obowiązany do uiszczania opłat innych niż określone w umowie.

Tym samym uczelnie nie pobierają opłat za:

  • rejestrację na kolejny semestr lub rok studiów,
  • egzaminy, w tym egzamin poprawkowy, egzamin komisyjny, egzamin dyplomowy,
  • wydanie dziennika praktyk zawodowych,
  • złożenie i ocenę pracy dyplomowej,
  • wydanie suplementu do dyplomu.

Uczelnie nie pobierają opłat rejestracyjnych, jednak uczelnie publiczne pobierają opłaty związane z procesem rekrutacji kandydatów na niektóre kierunki studiów. Maksymalna kwota takiej opłaty jest corocznie określana w rozporządzeniu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Maksymalna opłata w roku akademickim 2016/17 wynosiła:

  • 150 złotych (35,1 EUR) – dla kandydatów na kierunki wymagające przeprowadzenia testów uzdolnień artystycznych oraz sprawdziany wnętrz predyspozycji architektonicznych,
  • 100 złotych (23,4 EUR) – dla kandydatów na kierunki wymagające przeprowadzenia testów sprawnościowych,
  • 85 złotych (19,9 EUR) – dla pozostałych kierunków.

Uczelnia może prowadzić stołówkę i dom studencki. Korzystanie z nich jest odpłatne.

Zasady dotyczące studiów doktoranckich i doktorantów w instytucjach naukowo-badawczych innych niż uczelnie są takie same jak w przypadku uczelni, z wyjątkiem wysokości opłat wymienionych powyżej, które są ustalane indywidualnie przez kierownika danej jednostki naukowo-badawczej.

Powiązane akty prawne:

Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty

Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym

Rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 9 maja 2016 r. w sprawie maksymalnej wysokości opłat za postępowanie związane z przyjęciem na studia w uczelni publicznej na rok akademicki 2016/2017

Inne źródła:

www.men.gov.pl

www.mnisw.gov.pl


Wsparcie finansowe rodzin studentów

Nie ma wyodrębnionych mechanizmów wsparcia finansowego rodzin studentów.

Wsparcie finansowe otrzymują wyłącznie studenci, w określonych przypadkach opisanych [#wsparcie_sw w kolejnym rozdziale], po uwzględnieniu sytuacji finansowej rodziny.

Rodziny studentów, jeżeli spełniają określone kryteria, mogą korzystać [#wsparcie_oświata z opisanego wcześniej wsparcia] w postaci świadczeń rodzinnych i podatkowej ulgi prorodzinnej.

Studenci i doktoranci mają prawo do bezpłatnej opieki medycznej w publicznych zakładach opieki zdrowotnej. Składki na ubezpieczenie zdrowotne studentów są opłacane przez ich uczelnie macierzyste.

Student i doktorant może ubiegać się o zakwaterowanie w domu studenckim uczelni lub wyżywienie w stołówce studenckiej uczelni, a także o zakwaterowanie w domu studenckim uczelni małżonka i dziecka. Pierwszeństwo w przyznaniu miejsca w domu studenckim uczelni publicznej przysługuje studentowi tej uczelni, któremu codzienny dojazd do uczelni uniemożliwiałby lub w znacznym stopniu utrudniał studiowanie i który znajduje się w trudnej sytuacji materialnej.

Dodatkowo studentom przysługuje prawo do korzystania z 50% ulgi w opłatach za przejazdy publicznymi środkami komunikacji miejskiej. Uprawnienia do korzystania z ulgowych przejazdów środkami publicznego transportu zbiorowego kolejowego i autobusowego określają odrębne przepisy. Jednostki samorządu terytorialnego mogą podjąć decyzję o przyznaniu ulgi w opłatach za przejazdy publicznymi środkami komunikacji miejskiej dla doktorantów.

Minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego może ustanowić program dotyczący realizowania przez uczelnie zadań związanych z udostępnianiem studentom podręczników akademickich wykorzystywanych w procesie kształcenia.

Powiązane akty prawne:

Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym

Inne źródła:

www.mnisw.gov.pl


Wsparcie finansowe studentów

Kolegia pracowników służb społecznych

Słuchacze kolegiów podlegają opisanym [#_Wsparcie_finansowe_uczniów w poprzednich rozdziałach] przepisom dotyczącym pomocy materialnej z budżetu państwa lub budżetu samorządów lokalnych dla uczniów i innych słuchaczy w szkołach i placówkach oświatowych.


Uczelnie

Pomoc materialna dla studentów i doktorantów jest przyznawana w postaci pomocy zwrotnej lub bezzwrotnej.

Najważniejsze formy wsparcia studentów w Polsce w 2016 roku


Rodzaj wsparcia Forma wsparcia
Pomoc bezzwrotna
Stypendium socjalne
Stypendium specjalne dla osób niepełnosprawnych
Stypendium rektora dla najlepszych studentów
Stypendium ministra za wybitne osiągnięcia
Zapomoga
Stypendium doktoranckie
„Diamentowy grant”
Pomoc zwrotna
Pożyczki i kredyty studenckie

Źródło: Opracowanie własne.

Uczelnia może utworzyć własny fundusz stypendialny na stypendia dla pracowników i studentów oraz doktorantów. Pomoc materialna dla studentów i doktorantów może też być przyznawana przez jednostki samorządu terytorialnego. Stypendia za wyniki w nauce dla studentów i doktorantów mogą być również oferowane przez osoby fizyczne lub osoby prawne niebędące państwowymi ani samorządowymi osobami prawnymi po zatwierdzeniu przez ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego zasad ich przyznawania.

Ponadto, samorząd studencki prowadzi na terenie uczelni działalność w zakresie spraw studenckich, w tym socjalno-bytowych i kulturalnych studentów. Organy samorządu studenckiego decydują w sprawach rozdziału środków finansowych przeznaczonych przez organy uczelni na cele studenckie. Organy samorządu studenckiego przedstawiają organom uczelni sprawozdanie z rozdziału środków finansowych i rozliczenie tych środków nie rzadziej niż raz w roku akademickim. Uczelnia zapewnia środki materialne niezbędne do funkcjonowania organów samorządu studenckiego.

Studenci mają prawo zrzeszania się w uczelnianych organizacjach studenckich, w szczególności w kołach naukowych oraz zespołach artystycznych i sportowych, na zasadach określonych w ustawie. Organy uczelni mogą przeznaczać środki materialne dla uczelnianych organizacji studenckich i stowarzyszeń. Organizacje te przedstawiają władzom uczelni sprawozdanie i rozliczenie z otrzymanych środków nie rzadziej niż raz w semestrze.


Pomoc bezzwrotna

Świadczenia, poza stypendium ministra, przyznaje się ze środków funduszu pomocy materialnej dla studentów i doktorantów na wniosek studenta.

Podziału środków z funduszu dokonuje rektor w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego i uczelnianym organem samorządu doktorantów. Może w tym celu powołać komisję stypendialną.

Środki przeznaczone na stypendia rektora dla najlepszych studentów przyznawane w liczbie nie większej niż 10% liczby studentów każdego kierunku studiów prowadzonego w uczelni stanowią nie więcej niż 40% środków przeznaczonych łącznie na stypendia rektora dla najlepszych studentów, stypendia socjalne oraz zapomogi. Jeżeli liczba studentów na kierunku studiów jest mniejsza niż dziesięć, stypendium rektora dla najlepszych studentów może być przyznane jednemu studentowi.

Łączna miesięczna wysokość stypendium socjalnego i stypendium rektora nie może być większa niż 90% najniższego wynagrodzenia zasadniczego asystenta ustalonego w przepisach o wynagradzaniu nauczycieli akademickich.

Rektor w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego ustala szczegółowy regulamin ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów.

Stypendia są przyznawane na semestr lub rok akademicki.

Student jest obowiązany do złożenia oświadczenia o niepobieraniu świadczeń pomocy materialnej na więcej niż jednym kierunku.

Studenci mogą jednak otrzymywać pomoc materialną w kilku formach jednocześnie.

Stypendium socjalne

Stypendium może być przyznane studentom w trudnej sytuacji materialnej.

Kryterium przyznawania pomocy materialnej jest określane przez rektora danej uczelni w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego.

Kryterium:

  • nie może być niższe niż 1,30 kryterium dochodowego na osobę w rodzinie obowiązującego w pomocy społecznej,
  • nie może być wyższe niż 1,30 kryterium dochodowego używanego w systemie świadczeń rodzinnych, powiększonego o kwotę zasiłku na najstarsze dziecko.


Wysokość w PLN Wysokość w EUR
Kryterium dochodowe – minimalna wysokość
668,20 zł
156,5 EUR
Kryterium dochodowe – maksymalna wysokość
1 043,90 zł
244,5 EUR

Dodatkowo, student studiów stacjonarnych znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej może otrzymać stypendium socjalne w zwiększonej wysokości z tytułu:

  • zamieszkania w domu studenckim,
  • w obiekcie innym niż dom studencki, jeżeli codzienny dojazd z miejsca stałego zamieszkania do uczelni uniemożliwiałby lub w znacznym stopniu utrudniał studiowanie,
  • zamieszkania z niepracującym małżonkiem lub dzieckiem studenta w domu studenckim lub w obiekcie innym niż dom studencki.

Stypendium specjalne dla osób niepełnosprawnych

Stypendium mogą otrzymać studenci z niepełnosprawnościami potwierdzonymi orzeczeniem właściwego organu.

Stypendium rektora dla najlepszych studentów

Stypendium może otrzymywać student, który uzyskał za rok studiów wysoką średnią ocen lub posiada osiągnięcia naukowe, artystyczne lub wysokie wyniki sportowe we współzawodnictwie międzynarodowym lub krajowym.

Stypendia za wybitne osiągnięcia

Stypendium przyznaje minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego na wniosek rektora uczelni zaopiniowany przez radę podstawowej jednostki organizacyjnej, a w przypadku uczelni nieposiadającej podstawowej jednostki organizacyjnej - przez senat uczelni

Stypendium ministra za wybitne osiągnięcia może być przyznane studentowi posiadającemu wybitne osiągnięcia naukowe, artystyczne lub sportowe.

Liczba przyznanych stypendiów w danym roku kalendarzowym nie może być większa niż 1003 stypendia studenckie i 104 stypendia doktoranckie.

Wysokość stypendium nie może przekroczyć 15 000 zł (3 513,5 EUR) w przypadku studentów i 25 000 zł (5 855,8 EUR) w przypadku doktorantów.

Zapomoga

Zapomogę mogą otrzymać studenci, którzy przejściowo znajdują się w trudnej sytuacji materialnej z powodów od nich niezależnych.

Świadczenie można otrzymać maksymalnie 2 razy w roku.

Stypendium doktoranckie

O stypendium doktoranckie mogą się starać studenci stacjonarnych studiów doktoranckich.

Stypendium może być przyznane jeśli doktoranci spełniają przynajmniej jeden z poniższych warunków:

  • prowadzą zajęcia ze studentami jako część swoich praktyk zawodowych,
  • biorą udział w badaniach naukowych szczególnie ważnych dla danej uczelni.

Minimalne stypendium nie może być niższe niż 60% minimalnego wynagrodzenia zasadniczego asystentaustalonego w przepisach o wynagradzaniu nauczycieli akademickich.

Decyzję o przyznaniu stypendium doktoranckiego, okresie jego pobierania oraz wysokości podejmuje w uczelni rektor, a w jednostce naukowej - jej dyrektor.

Zwiększenie stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej przysługuje doktorantom wyróżniającym się w pracy naukowej i dydaktycznej.

Tryb przyznawania zwiększenia stypendium doktoranckiego określa regulamin określony przez rektora po uzyskaniu opinii właściwego organu samorządu doktorantów, z uwzględnieniem zasady, że:

  • uprawnienie do otrzymywania tego stypendium przysługuje nie więcej niż 30% najlepszych doktorantów na poszczególnych latach studiów doktoranckich,
  • doktorantowi znajdującemu się w grupie liczącej nie więcej niż 30% najlepszych doktorantów, któremu nie przyznano stypendium doktoranckiego, mogą zostać przyznane środki finansowe w wysokości kwoty zwiększenia stypendium.

„Diamentowy Grant”

Jest to program ministra właściwego do spraw nauki skierowany do wybitnie uzdolnionych:

  • absolwentów studiów pierwszego stopnia,
  • studentów po ukończeniu trzeciego roku jednolitych studiów magisterskich, nieposiadający tytułu zawodowego magistra.

Wsparcie może otrzymać łącznie nie więcej niż 100 osób.

W ramach programu można otrzymać środki na badania naukowe finansowane ze środków przewidzianych w budżecie państwa na naukę.

Pomoc zwrotna

Pomoc zwrotna przyznawana jest w formie pożyczek lub kredytów studenckich.

Pożyczka lub kredyt studencki mogą być przyznane studentom, którzy:

  • rozpoczęli studia przed ukończeniem 25. roku życia,
  • studiują na wszystkich typach studiów, w tym studiach doktoranckich,
  • studiują we wszystkich typach uczelni.

Od 2016 r. wniosek o kredyt mogą składać również kandydaci na studia, z tym że aby podpisać umowę kredytową muszą potwierdzić w banku status studenta lub doktoranta.

Pierwszeństwo w otrzymaniu pożyczki studenckiej lub kredytu studenckiego mają studenci o niskich dochodach na osobę w rodzinie. Maksymalną wysokość miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie, uprawniającą studenta do otrzymania kredytu studenckiego jest co roku ogłaszana przez ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego. W roku akademickim 2016/2017 wynosiła 2 500 PLN (585,6 EUR) netto.

Kwota kredytu studenckiego lub udzielonej pożyczki studenckiej nie może przekroczyć w ciągu jednego roku studiów 6-krotności przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego.

Wysokość podstawowej miesięcznej raty pożyczki lub kredytu, w tym raty kredytu poręczanego przez Bank Gospodarstwa Krajowego, w roku akademickim 2016/2017 wynosi 600 zł (140,5 EUR).

W roku akademickim 2016/2017 student lub doktorant uzyskał ponadto możliwość wyboru raty podwyższonej w wysokości 800 zł (187,4 EUR) albo 1 000 zł (234,2 EUR), bądź raty obniżonej w wysokości 400 zł (93,7 EUR). Większa elastyczność wiąże się także z tym, że wprowadzono możliwość wnioskowania o zwiększenie lub zmniejszenie raty kredytu w zależności od aktualnych potrzeb.


Wysokość w PLN Wysokość w EUR
Podstawowa rata pożyczek i kredytów studenckich
600 zł
140,5 EUR
Obniżona rata pożyczek i kredytów studenckich
400 zł
93,7 EUR
Podwyższona rata pożyczek i kredytów studenckich
800 zł
1 000 zł
187,4 EUR
234,2 EUR
Maksymalny dochód netto na osobę w rodzinie studenta mającego pierwszeństwo przy ubieganiu się o pożyczkę lub kredyt studencki
2 500 zł
585,6 EUR

Pożyczki studenckie i kredyty studenckie wypłacane są w ratach miesięcznych nie dłużej niż przez 10 miesięcy w roku, z wyłączeniem okresów urlopów udzielonych zgodnie z regulaminem studiów.

Pożyczki studenckie i kredyty studenckie udzielane są na okres nie dłuższy niż okres studiów, przy czym okres ten nie może przekroczyć łącznie 6 lat dla studentów i 4 lat dla doktorantów.

Wysokość raty spłat kredytu studenckiego lub pożyczki studenckiej nie może przekroczyć 20% miesięcznego dochodu pożyczkobiorcy lub kredytobiorcy.

Spłata kredytu studenckiego lub pożyczki studenckiej:

  • rozpoczyna się nie później niż po upływie 2 lat od zakończenia studiów, w tym również studiów doktoranckich,
  • trwa nie krócej niż dwukrotność okresu, na jaki zostały udzielone, chyba że kredytobiorca lub pożyczkobiorca wnioskuje o krótszy termin spłaty.

Pożyczki i kredyty studenckie są finansowane z funduszy banków komercyjnych, a w ramach programu oferowana jest dopłata do oprocentowania z budżetu państwa.

Pożyczki studenckie i kredyty studenckie mogą też być częściowo lub w całości umorzone i wówczas umarzana kwota jest również finansowana z budżetu państwa.

Podstawą umorzenia pożyczek studenckich i kredytów studenckich są w szczególności:

  • trudna sytuacja życiowa pożyczkobiorcy lub kredytobiorcy,
  • dobre wyniki ukończenia studiów (pożyczka lub kredyt są umarzane w 20% kredytobiorcy, który ukończył studia w grupie 5% najlepszych absolwentów uczelni lub absolwentów studiów doktoranckich w danym roku akademickim).

Powiązane akty prawne:

Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym

Rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 17 lipca 2015 r. w sprawie stypendiów ministra za wybitne osiągnięcia przyznawanych studentom

Rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 17 lipca 2015 r. w sprawie stypendiów ministra za wybitne osiągnięcia przyznawanych doktorantom

Ustawa z dnia 17 lipca 1998 r. o pożyczkach i kredytach studenckich

Obwieszczenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 9 grudnia 2015 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w sprawie szczegółowych zasad, trybu i kryteriów udzielania, spłacania oraz umarzania kredytów i pożyczek studenckich

Inne źródła:

www.mnisw.gov.pl


Uczelnie prywatne

Kolegia pracowników służb społecznych

W odniesieniu do kolegiów zastosowanie mają zasady opisane [#_System_oświaty_(przedszkola_3 w części dotyczącej oświaty].


Uczelnie

Uczelnia niepubliczna otrzymuje dotacje na zadania związane z bezzwrotną pomocą materialną dla studentów oraz dla doktorantów oraz dotacje na zadania związane ze stwarzaniem studentom i doktorantom będącym osobami niepełnosprawnymi warunków do pełnego udziału w procesie kształcenia. Mechanizmy podziału tych środków opisano [#_Uczelnie_1 powyżej].

Ponadto, uczelnia niepubliczna spełniająca warunki określone w przepisach może otrzymać dotację na dofinansowanie zadań projakościowych, która może być przeznaczona na finansowanie zadań związanych z kształceniem uczestników stacjonarnych studiów doktoranckich oraz na podwyższenie wysokości stypendiów doktoranckich dla najlepszych doktorantów.

Środki z dotacji z budżetu państwa na zadania ustawowo określone uczelnia niepubliczna gromadzi na odrębnych rachunkach bankowych.

Uczelnia niepubliczna prowadzi samodzielną gospodarkę finansową na podstawie planu rzeczowo-finansowego, zatwierdzanego przez organ kolegialny wskazany w statucie uczelni, zgodnie z przepisami o rachunkowości.

Studenci w uczelniach niepublicznych mogą starać się o pomoc materialną na podstawie tych samych przepisów co studenci w uczelniach publicznych.

Zasady pobierania opłat i wysokość opłat w uczelni niepublicznej określa organ wskazany w statucie, z tym że opłaty za świadczone usługi edukacyjne związane z kształceniem studentów na studiach i studiach doktoranckich oraz opłaty związane z powtarzaniem określonych zajęć na studiach i studiach doktoranckich nie mogą przekraczać kosztów ponoszonych w zakresie niezbędnym do uruchomienia i prowadzenia w danej uczelni, odpowiednio studiów lub studiów doktoranckich oraz zajęć na studiach lub studiach doktoranckich, z uwzględnieniem kosztów przygotowania i wdrażania strategii rozwoju uczelni, w szczególności rozwoju kadr naukowych i infrastruktury dydaktyczno-naukowej, w tym amortyzacji i remontów.

Stacjonarne studia doktoranckie w uczelniach niepublicznych są bezpłatne, jeżeli uczelnia otrzymuje dotację.

Uczelnia niepubliczna musi uzyskać uprawnienia do prowadzenia kierunków studiów i uzyskać wpis w rejestrze uczelni niepublicznych.

Powiązane akty prawne:

Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty

Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym

Inne źródła:

www.men.gov.pl

www.mnisw.gov.pl