This page was last modified on 30 October 2015, at 15:16.

Polska:Doskonalenie zawodowe nauczycieli wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Z Eurydice

Wprowadzenie Polska

Contents

Polska:Uwarunkowania polityczne, społeczne i ekonomiczne oraz kierunki rozwoju

Polska:Rys historyczny

Polska:Główne instytucje wykonawcze i ustawodawcze

Polska:Ludność: sytuacja demograficzna, języki, wyznania

Polska:Sytuacja polityczna i gospodarcza

Polska:Organizacja systemu edukacji. Administracja edukacyjna

Polska:Zasady i podstawy prawne systemu edukacji

Polska:Strategia uczenia się przez całe życie

Polska:Organizacja i struktura systemu edukacji

Polska:Organizacja prywatnej edukacji

Polska:Krajowe Ramy Kwalifikacji

Polska:Zarządzanie i kierowanie edukacją na szczeblu krajowym i/lub regionalnym (szczebel województwa)

Polska:Zarządzanie i kierowanie edukacją na szczeblu lokalnym (szczebel gminy i powiatu) i/lub instytucjonalnym (szkołą/placówką oświatową/uczelnią)

Polska:Dane statystyczne dotyczące organizacji i administracji systemu edukacji

Polska:Finansowanie edukacji

Polska:Finansowanie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Finansowanie szkolnictwa wyższego

Polska:Finansowanie kształcenia dorosłych

Polska:Wczesna edukacja i opieka (ECEC)

Polska:Organizacja opieki w żłobkach

Polska:Kształcenie na poziomie żłobków

Polska:System oceniania na poziomie żłobków

Polska:Organizacja edukacji i opieki na poziomie przedszkoli

Polska:Kształcenie na poziomie przedszkoli

Polska:System oceniania na poziomie przedszkoli

Polska:Warianty organizacyjne i struktury alternatywne na poziomie wczesnej edukacji i opieki

Polska:Szkolnictwo podstawowe

Polska:Organizacja szkolnictwa podstawowego

Polska:Kształcenie na poziomie szkół podstawowych

Polska:System oceniania w szkołach podstawowych

Polska:Warianty organizacyjne oraz struktury alternatywne w szkolnictwie podstawowym

Polska:Szkolnictwo średnie i policealne

Polska:Organizacja szkolnictwa średniego I stopnia

Polska:Kształcenie na poziomie szkół średnich I stopnia

Polska:System oceniania w szkołach średnich I stopnia

Polska:Organizacja ogólnokształcącego szkolnictwa średniego II stopnia

Polska:Kształcenie na poziomie ogólnokształcących szkół średnich II stopnia

Polska:System oceniania w ogólnokształcących szkołach średnich II stopnia

Polska:Organizacja zawodowego szkolnictwa średniego II stopnia

Polska:Kształcenie na poziomie zawodowych szkół średnich II stopnia

Polska:System oceniania w zawodowych szkołach średnich II stopnia

Polska:Organizacja szkolnictwa policealnego

Polska:Kształcenie na poziomie szkół policealnych

Polska:System oceniania w szkołach policealnych

Polska:Szkolnictwo wyższe

Polska:Rodzaje instytucji szkolnictwa wyższego

Polska:Studia wyższe I stopnia

Polska:Studia licencjackie i inżynierskie

Polska:Kolegia

Polska:Studia wyższe II stopnia

Polska:Jednolite studia magisterskie

Polska:Studia doktoranckie

Polska:Kształcenie dorosłych

Polska:Podział odpowiedzialności

Polska:Bieżące priorytety polityczne

Polska:Instytucje kształcenia dorosłych

Polska:Programy kształcenia dorosłych

Polska:Zatwierdzanie efektów kształcenia w edukacji pozaformalnej i nieformalnej

Polska:Nauczyciele

Polska:Kształcenie nauczycieli wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Warunki pracy nauczycieli wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Doskonalenie zawodowe nauczycieli wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Kształcenie nauczycieli akademickich

Polska:Warunki pracy nauczycieli akademickich

Polska:Doskonalenie zawodowe nauczycieli akademickich

Polska:Kształcenie nauczycieli edukacji dorosłych

Polska:Warunki pracy nauczycieli w szkolnictwie dla dorosłych

Polska:Doskonalenie zawodowe nauczycieli edukacji dorosłych

Polska:Kadra kierownicza i inni pracownicy sektora edukacji

Polska:Kadra kierownicza we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Pozostały personel w placówkach wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej i personel współpracujący z tymi placówkami

Polska:Kadra odpowiedzialna za poradnictwo we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Kadra monitorująca jakość kształcenia (nadzór pedagogiczny) we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Kadra kierownicza w szkolnictwie wyższym

Polska:Pozostały personel w szkolnictwie wyższym

Polska:Kadra kierownicza w kształceniu dorosłych

Polska:Pozostały personel w kształceniu dorosłych

Polska:Zapewnianie jakości kształcenia

Polska:Zapewnianie jakości kształcenia we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Zapewnienie jakości kształcenia w szkolnictwie wyższym

Polska:Zapewnianie jakości kształcenia w kształceniu dorosłych

Polska:Wsparcie pedagogiczne i poradnictwo

Polska:Kształcenie integracyjne na poziomie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Kształcenie specjalne na poziomie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Środki wsparcia dla uczniów ze środowisk defaworyzowanych na poziomie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Orientacja i poradnictwo na poziomie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Środki wsparcia dla studentów ze środowisk defaworyzowanych

Polska:Orientacja i poradnictwo na poziomie szkolnictwa wyższego

Polska:Środki wsparcia dla słuchaczy ze środowisk defaworyzowanych

Polska:Orientacja i poradnictwo w kształceniu dorosłych

Polska:Mobilność i umiędzynarodowienie

Polska:Mobilność: programy, projekty, inicjatywy we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Mobilność: programy, projekty, inicjatywy w szkolnictwie wyższym

Polska:Mobilność: programy, projekty, inicjatywy w kształceniu dorosłych

Polska:Wymiar międzynarodowy: programy nauczania, partnerstwa, sieci we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Wymiar międzynarodowy: programy nauczania, partnerstwa, sieci w szkolnictwie wyższego

Polska:Wymiar międzynarodowy: programy nauczania, partnerstwa, sieci w kształceniu dorosłych

Polska:Umowy dwustronne i współpraca globalna

Polska:Bieżące reformy

Polska:Reformy w dziedzinie wczesnej edukacji i opieki

Polska:Reformy w dziedzinie edukacji szkolnej

Polska:Reformy w dziedzinie kształcenia zawodowego i edukacji dorosłych

Polska:Reformy w dziedzinie studiów wyższych

Polska:Reformy w dziedzinie kompetencji przekrojowych i zatrudnialności

Polska:Perspektywa europejska

Polska:Legislacja

Polska:Instytucje

<index>

Doskonalenie nauczycieli w polskim systemie edukacji nie jest obligatoryjne, choć zgodnie z ustawą Karta Nauczyciela „nauczyciel powinien podnosić swą wiedzę ogólną i zawodową, korzystając z prawa pierwszeństwa do uczestnictwa we wszelkich formach doskonalenia zawodowego na najwyższym poziomie”. Udział w doskonaleniu zawodowym jest natomiast niezbędny z punktu widzenia awansu, ponieważ ocena dorobku zawodowego, przeprowadzana w przypadku ubiegania się o awans, dotyczy stopnia realizacji planu rozwoju zawodowego.(Patrz: punkt „Awans zawodowy” powyżej)

Doskonalenie nauczycieli jest prowadzone dwutorowo jako:

  • dokształcanie i
  • doskonalenie zawodowe.

Dokształcanie obejmuje formy, których ukończenie daje nauczycielowi wyższy poziom wykształcenia lub dodatkowe kwalifikacje, a doskonalenie zawodowe obejmuje formy, które wzbogacają warsztat nauczycieli w ramach posiadanych kwalifikacji. Dokształcanie nauczycieli jest prowadzone przez uczelnie w systemie studiów niestacjonarnych i kolegia (obecnie likwidowane) w systemie kształcenia wieczorowego i zaocznego. W zależności od posiadanego wykształcenia i potrzeb nauczyciele wybierają kierunek i specjalność studiów/kształcenia. Doskonalenie nauczycieli prowadzą uczelnie na studiach podyplomowych oraz kolegia nauczycielskie na kursach, ale jest ono przede wszystkim domeną placówek doskonalenia nauczycieli.

Finansowanie dokształcania i doskonalenia jest zagwarantowane w Karcie Nauczyciela, zgodnie z którą organy prowadzące szkoły i placówki wyodrębniają na ten cel środki w ramach planowanych rocznych środków na wynagrodzenia osobowe nauczycieli (w wysokości 1% w 2013 r.).

Organizacja doskonalenia zawodowego

Doskonaleniem zawodowym nauczycieli zajmują się placówki doskonalenia nauczycieli, które adresują swoją ofertę do nauczycieli wszystkich specjalności, a wyspecjalizowane placówki również do nauczycieli przygotowujących do zawodów unikatowych. Zadaniem tych placówek jest:

  • diagnozowanie potrzeb w zakresie kształcenia ustawicznego nauczycieli,
  • opracowywanie, na podstawie diagnozy potrzeb, programów i form doskonalenia na podstawie najnowszej wiedzy metodycznej i dydaktycznej,
  • prowadzenie odpowiednich form doskonalenia zawodowego,
  • prowadzenie ewaluacji poszczególnych form doskonalenia.

Organizacja systemu doskonalenia zawodowego nauczycieli

System doskonalenia nauczycieli funkcjonuje na trzech poziomach:

  • centralnym – prowadzonym przez ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania oraz ministra właściwego do spraw kultury i dziedzictwa narodowego oraz ministra właściwego do spraw rolnictwa (którzy nadzorują, odpowiednio, szkoły artystyczne i rolnicze);
  • regionalnym – prowadzonym przez samorząd województwa i wspieranym przez właściwych kuratorów oświaty,
  • lokalnym – prowadzonym przez gminne i powiatowe jednostki samorządu terytorialnego.

Obecnie na rzecz doskonalenia nauczycieli działają:

  • 3 centralne placówki doskonalenia nauczycieli, prowadzone przez Ministra Edukacji Narodowej. Placówki te realizują zadania centralne adresowane przede wszystkim do kadry systemu doskonalenia nauczycieli, zgodnie z priorytetami wynikającymi z polityki oświatowej państwa. Środki przeznaczane na prowadzenie centralnych placówek doskonalenia nauczycieli są zagwarantowane corocznie w budżecie Ministra Edukacji Narodowej.
  • 1 placówka doskonalenia nauczycieli szkół artystycznych prowadzona przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Placówka ta realizuje zadania adresowane do nauczycieli szkół artystycznych.
  • 1 placówka doskonalenia nauczycieli przedmiotów zawodowych prowadzona przez Ministra Rolnictwa. Placówka ta realizuje zadania adresowane do nauczycieli przedmiotów zawodowych, którzy nauczają w szkołach rolniczych.
  • 38 wojewódzkich publicznych placówek doskonalenia nauczycieli, prowadzonych przez samorządy województw. Przygotowują one i realizują programy i projekty szkoleniowe adresowane do nauczycieli regionu.
  • 69 powiatowych i gminnych publicznych placówek doskonalenia nauczycieli, prowadzonych przez jednostki samorządu terytorialnego inne niż samorząd województwa, które organizują przede wszystkim doradztwo metodyczne.
  • 379 niepublicznych placówek doskonalenia nauczycieli, prowadzonych przez osoby prawne i fizyczne, w tym placówki o zasięgu ogólnokrajowym.

Finansowanie doskonalenia zawodowego nauczycieli

Od 2002 r. przepisy prawne szczegółowo określają wysokość, źródło i sposób wydatkowania środków przeznaczanych corocznie na dofinansowanie doskonalenia zawodowego nauczycieli, jak również wskazują dysponentów tych środków.

Środki na dofinansowanie doskonalenia zawodowego nauczycieli wyodrębnia się:

1) w budżetach organów prowadzących szkoły (w 2013 roku 1% planowanych rocznych środków przeznaczonych na wynagrodzenia osobowe nauczycieli).

Z środków tych dofinansowuje się między innymi:

  • organizację doradztwa metodycznego dla nauczycieli, w tym koszty obniżenia wymiaru godzin zajęć, dodatkowych umów o pracę, dodatków funkcyjnych oraz podróży służbowych doradców metodycznych,
  • organizację szkoleń i warsztatów metodycznych, przygotowanie materiałów szkoleniowych i informacyjnych,
  • opłaty za kształcenie pobierane przez uczelnie, zakłady kształcenia nauczycieli oraz koszty przejazdów związane z tym kształceniem.

Środki dzielone są między szkoły i placówki przez organy prowadzące na podstawie opracowanych przez dyrektorów tych szkół i placówek wieloletnich planów doskonalenia zawodowego nauczycieli, które uwzględniają przede wszystkim programy rozwoju szkoły/placówki oraz potrzeby kadrowe, a także plany rozwoju zawodowego poszczególnych nauczycieli. Od 2005 r. dokonywany przez organy prowadzące podział środków na dofinansowanie doskonalenia zawodowego nauczycieli jest opiniowany przez związki zawodowe zrzeszające nauczycieli.

Z środków wyodrębnionych na doskonalenie zawodowe nauczycieli nie można finansować publicznych placówek doskonalenia nauczycieli i bibliotek pedagogicznych. Środki na ten cel pochodzą z budżetu organów prowadzących.

2) w budżetach wojewodów (łącznie 5 000 średnich wynagrodzeń nauczyciela stażysty).

Środki przeznaczane na wspieranie doskonalenia zawodowego nauczycieli na obszarze województwa dzielone są pomiędzy poszczególnych wojewodów ze szczególnym uwzględnieniem liczby nauczycieli zatrudnionych w województwie, zadań wynikających z analizy stopnia zaspokojenia potrzeb kadrowych oraz potrzeb w zakresie doskonalenia zawodowego nauczycieli w województwie i zadań wynikających z polityki oświatowej państwa.

Z środków tych dofinansowuje się między innymi:

  • wojewódzkie programy kształcenia i doskonalenia zawodowego nauczycieli,
  • zadania w zakresie kształcenia i doskonalenia zawodowego nauczycieli zlecane uczelniom i innym podmiotom,
  • udział krajowych podmiotów w międzynarodowych projektach i programach doskonalenia zawodowego nauczycieli.

Środkami tymi dysponują kuratorzy oświaty, biorąc pod uwagę przydatność form doskonalenia zawodowego w pracy nauczycieli i zadania związane z realizacją polityki oświatowej województwa. Kuratorzy oświaty opracowują programy wykorzystania tych środków, po zasięgnięciu opinii reprezentatywnych związków zawodowych.

3) w budżecie ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania (5 000 średnich wynagrodzeń nauczyciela stażysty).

Z środków na realizację ogólnokrajowych zadań w zakresie doskonalenia zawodowego nauczycieli dofinansowuje się przede wszystkim:

  • centralne programy kształcenia i doskonalenia zawodowego nauczycieli,
  • zadania w zakresie kształcenia i doskonalenia zawodowego nauczycieli zlecane uczelniom i innym podmiotom,
  • udział krajowych podmiotów w międzynarodowych projektach i programach doskonalenia zawodowego nauczycieli.

Z środków wyodrębnianych w budżecie ministra nie można finansować publicznych placówek doskonalenia nauczycieli.

Środkami tymi dysponuje minister właściwy do spraw oświaty i wychowania, biorąc pod uwagę przede wszystkim potrzeby w zakresie doskonalenia nauczycieli na terenie kraju oraz priorytety wynikające z realizacji polityki oświatowej państwa.

Zapewnianie jakości w systemie doskonalenia nauczycieli

Zgodnie z ustawą o systemie oświaty z dnia 7 września 1991 r. (z późniejszymi zmianami) i rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 7 października 2009 r. w sprawie nadzoru pedagogicznego (z późn. zmianami; ostatnia nowelizacja z dnia 10 maja 2013 r.) placówki doskonalenia nauczycieli podlegają nadzorowi pedagogicznemu. Zewnętrzny nadzór pedagogiczny nad publicznymi i niepublicznymi szkołami i placówkami, w tym placówkami doskonalenia nauczycieli, sprawują kuratorzy oświaty, a nadzór wewnętrzny – dyrektorzy szkół i placówek. Podobnie jak w przypadku szkół i innych placówek sektora oświaty, nadzór pedagogiczny nad placówkami doskonalenia nauczycieli obejmuje trzy elementy: ewaluację ukierunkowaną na jakość działalności, kontrolę przestrzegania przepisów prawa oraz wspomaganie placówek i ich kadry. Ewaluację placówek doskonalenia nauczycieli, która stanowi najważniejszy element zewnętrznego zapewniania jakości w ramach nadzoru pedagogicznego, przeprowadza się w czterech następujących obszarach zgodnie z określonymi w przepisach wymaganiami/kryteriami jakościowymi:

  1. Efekty działalności placówki (zaspokajanie potrzeb osób korzystających z oferty placówki, aktywność oraz zadowolenie osób korzystających z oferty);
  2. Procesy zachodzące w placówce (koncepcja pracy, oferta a realizacja zadań placówki, zorganizowany charakter procesów edukacyjnych i współdziałanie nauczycieli, wyrównywanie szans edukacyjnych);
  3. Funkcjonowanie placówki w środowisku lokalnym (współpraca ze środowiskiem w zakresie wykorzystywania zasobów oraz promowanie wartości edukacji);
  4. Zarządzanie placówką (współpraca w zespołach, wewnętrzny nadzór pedagogiczny, warunki lokalowe i wyposażenie).

Nadzór pedagogiczny nad placówkami doskonalenia nauczycieli jest sprawowany na takich samych zasadach jak w przypadku przedszkoli i szkół – zob. szczegółowe informacje w rozdziale 11.

Ponadto, wobec rozbudowującego i komercjalizującego się rynku usług w zakresie doskonalenia nauczycieli, rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z 20 grudnia 2003 r. w sprawie akredytacji placówek doskonalenia nauczycieli stworzyło dodatkowy mechanizm, który służy zagwarantowaniu odpowiedniej jakości form dokształcania i doskonalenia nauczycieli prowadzonego przez placówki doskonalenia. Akredytacja placówek doskonalenia nauczycieli została wprowadzona 1 stycznia 2004 r. Akredytacja nie jest obowiązkowa. Wniosek o akredytację składa organ prowadzący daną placówkę doskonalenia, a przyznają ją właściwi dla siedziby placówki doskonalenia kuratorzy oświaty po spełnieniu przez placówkę określonych w przepisach warunków. Akredytację przyznaje się na podstawie oceny działalności placówki, której dokonuje powoływany przez kuratora zespół specjalistów w dziedzinie doskonalenia i kształcenia nauczycieli. Ocena obejmuje cztery bloki wymagań/kryteriów, które dotyczą: 1) wykwalifikowanej kadry; 2) opracowywania i wdrażania programów doskonalenia zawodowego nauczycieli oraz ich ewaluacji; 3) działalności informacyjnej i upowszechniającej problematykę doskonalenia zawodowego nauczycieli oraz 4) nowoczesnej bazy dydaktycznej.

Uczelnie, które prowadzą studia podyplomowe dla pracujących nauczycieli, podlegają rozwiązaniom w zakresie zewnętrznego zapewniania jakości zgodnie z przepisami dotyczącymi szkolnictwa wyższego. Studia podyplomowe są uwzględnione w zewnętrznej ocenie instytucjonalnej przeprowadzanej przez Polską Komisję Akredytacyjną – szczegółowe informacje w rozdziale 11 „Zapewnianie jakości”.

Doradztwo metodyczne

Istotną rolę w systemie doskonalenia nauczycieli pełnią nauczyciele-doradcy metodyczni zatrudnieni w publicznych szkołach i placówkach, w tym również w placówkach doskonalenia nauczycieli.

Doradca metodyczny jest nauczycielem, który ma w swojej specjalności co najmniej pięcioletnie doświadczenie praktyczne w zakresie kształcenia dzieci i młodzieży i pełni rolę mistrza w zawodzie, wspierając profesjonalny rozwój nauczycieli szkół i placówek w rejonie swojego działania.

Doradca współpracuje w szczególności z placówkami doskonalenia nauczycieli, kuratorium oświaty, bibliotekami pedagogicznymi i innymi jednostkami oświatowymi w sposób bezpośredni, prowadząc lekcje i zajęcia otwarte, udzielając konsultacji, organizując szkolenia o charakterze warsztatowym, a także inicjując rozmaite formy współdziałania szkół i placówek. W ten sposób doradca wspomaga nauczycieli oraz rady pedagogiczne w:

  • planowaniu, organizowaniu i badaniu efektów procesu dydaktycznego,
  • doborze i adaptacji lub tworzeniu programów nauczania i materiałów dydaktycznych,
  • rozwijaniu umiejętności metodyczno-przedmiotowych,
  • podejmowaniu działań innowacyjnych.

Zgodnie z wymienionymi wcześniej przepisami, zadania powierzają doradcom metodycznym na okres 3 lat organy prowadzące szkoły i placówki, w których nauczyciele ci są zatrudnieni.

Obecnie na stanowisku doradcy metodycznego pracuje ok. 1 600 nauczycieli.

Motywowanie do uczestnictwa w doskonaleniu zawodowym

Zgodnie z zapisami ustawy Karta Nauczyciela oraz rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 1 marca 2013 r. w sprawie uzyskiwania stopni awansu zawodowego przez nauczycieli rozwój zawodowy nauczycieli, osiągany poprzez uczestnictwo w rożnych formach doskonalenia zawodowego, jest warunkiem niezbędnym do osiągania kolejnych stopni awansu zawodowego.

Nauczyciele dokształcający lub doskonalący się są najczęściej nauczycielami czynnymi, a zatem podejmują studia lub różne działania w ramach doskonalenia zawodowego bez przerywania pracy, korzystając z przysługujących im urlopów szkoleniowych. Nauczyciele podnoszący poziom swego wykształcenia przechodzą automatycznie do wyższej grupy w siatce płac.

Obecnie w zakresie dokształcania i doskonalenia nauczycieli przywiązuje się wielką wagę do tworzenia nauczycielom możliwości uzyskania dodatkowej specjalizacji lub kwalifikacji do nauczania drugiego przedmiotu.