This page was last modified on 2 November 2015, at 11:35.

Polska:Bieżące priorytety polityczne

Z Eurydice

Wprowadzenie Polska

Contents

Polska:Uwarunkowania polityczne, społeczne i ekonomiczne oraz kierunki rozwoju

Polska:Rys historyczny

Polska:Główne instytucje wykonawcze i ustawodawcze

Polska:Ludność: sytuacja demograficzna, języki, wyznania

Polska:Sytuacja polityczna i gospodarcza

Polska:Organizacja systemu edukacji. Administracja edukacyjna

Polska:Zasady i podstawy prawne systemu edukacji

Polska:Strategia uczenia się przez całe życie

Polska:Organizacja i struktura systemu edukacji

Polska:Organizacja prywatnej edukacji

Polska:Krajowe Ramy Kwalifikacji

Polska:Zarządzanie i kierowanie edukacją na szczeblu krajowym i/lub regionalnym (szczebel województwa)

Polska:Zarządzanie i kierowanie edukacją na szczeblu lokalnym (szczebel gminy i powiatu) i/lub instytucjonalnym (szkołą/placówką oświatową/uczelnią)

Polska:Dane statystyczne dotyczące organizacji i administracji systemu edukacji

Polska:Finansowanie edukacji

Polska:Finansowanie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Finansowanie szkolnictwa wyższego

Polska:Finansowanie kształcenia dorosłych

Polska:Wczesna edukacja i opieka (ECEC)

Polska:Organizacja opieki w żłobkach

Polska:Kształcenie na poziomie żłobków

Polska:System oceniania na poziomie żłobków

Polska:Organizacja edukacji i opieki na poziomie przedszkoli

Polska:Kształcenie na poziomie przedszkoli

Polska:System oceniania na poziomie przedszkoli

Polska:Warianty organizacyjne i struktury alternatywne na poziomie wczesnej edukacji i opieki

Polska:Szkolnictwo podstawowe

Polska:Organizacja szkolnictwa podstawowego

Polska:Kształcenie na poziomie szkół podstawowych

Polska:System oceniania w szkołach podstawowych

Polska:Warianty organizacyjne oraz struktury alternatywne w szkolnictwie podstawowym

Polska:Szkolnictwo średnie i policealne

Polska:Organizacja szkolnictwa średniego I stopnia

Polska:Kształcenie na poziomie szkół średnich I stopnia

Polska:System oceniania w szkołach średnich I stopnia

Polska:Organizacja ogólnokształcącego szkolnictwa średniego II stopnia

Polska:Kształcenie na poziomie ogólnokształcących szkół średnich II stopnia

Polska:System oceniania w ogólnokształcących szkołach średnich II stopnia

Polska:Organizacja zawodowego szkolnictwa średniego II stopnia

Polska:Kształcenie na poziomie zawodowych szkół średnich II stopnia

Polska:System oceniania w zawodowych szkołach średnich II stopnia

Polska:Organizacja szkolnictwa policealnego

Polska:Kształcenie na poziomie szkół policealnych

Polska:System oceniania w szkołach policealnych

Polska:Szkolnictwo wyższe

Polska:Rodzaje instytucji szkolnictwa wyższego

Polska:Studia wyższe I stopnia

Polska:Studia licencjackie i inżynierskie

Polska:Kolegia

Polska:Studia wyższe II stopnia

Polska:Jednolite studia magisterskie

Polska:Studia doktoranckie

Polska:Kształcenie dorosłych

Polska:Podział odpowiedzialności

Polska:Bieżące priorytety polityczne

Polska:Instytucje kształcenia dorosłych

Polska:Programy kształcenia dorosłych

Polska:Zatwierdzanie efektów kształcenia w edukacji pozaformalnej i nieformalnej

Polska:Nauczyciele

Polska:Kształcenie nauczycieli wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Warunki pracy nauczycieli wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Doskonalenie zawodowe nauczycieli wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Kształcenie nauczycieli akademickich

Polska:Warunki pracy nauczycieli akademickich

Polska:Doskonalenie zawodowe nauczycieli akademickich

Polska:Kształcenie nauczycieli edukacji dorosłych

Polska:Warunki pracy nauczycieli w szkolnictwie dla dorosłych

Polska:Doskonalenie zawodowe nauczycieli edukacji dorosłych

Polska:Kadra kierownicza i inni pracownicy sektora edukacji

Polska:Kadra kierownicza we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Pozostały personel w placówkach wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej i personel współpracujący z tymi placówkami

Polska:Kadra odpowiedzialna za poradnictwo we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Kadra monitorująca jakość kształcenia (nadzór pedagogiczny) we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Kadra kierownicza w szkolnictwie wyższym

Polska:Pozostały personel w szkolnictwie wyższym

Polska:Kadra kierownicza w kształceniu dorosłych

Polska:Pozostały personel w kształceniu dorosłych

Polska:Zapewnianie jakości kształcenia

Polska:Zapewnianie jakości kształcenia we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Zapewnienie jakości kształcenia w szkolnictwie wyższym

Polska:Zapewnianie jakości kształcenia w kształceniu dorosłych

Polska:Wsparcie pedagogiczne i poradnictwo

Polska:Kształcenie integracyjne na poziomie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Kształcenie specjalne na poziomie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Środki wsparcia dla uczniów ze środowisk defaworyzowanych na poziomie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Orientacja i poradnictwo na poziomie wczesnej edukacji i opieki (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Środki wsparcia dla studentów ze środowisk defaworyzowanych

Polska:Orientacja i poradnictwo na poziomie szkolnictwa wyższego

Polska:Środki wsparcia dla słuchaczy ze środowisk defaworyzowanych

Polska:Orientacja i poradnictwo w kształceniu dorosłych

Polska:Mobilność i umiędzynarodowienie

Polska:Mobilność: programy, projekty, inicjatywy we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Mobilność: programy, projekty, inicjatywy w szkolnictwie wyższym

Polska:Mobilność: programy, projekty, inicjatywy w kształceniu dorosłych

Polska:Wymiar międzynarodowy: programy nauczania, partnerstwa, sieci we wczesnej edukacji i opiece (ECEC) oraz edukacji szkolnej

Polska:Wymiar międzynarodowy: programy nauczania, partnerstwa, sieci w szkolnictwie wyższego

Polska:Wymiar międzynarodowy: programy nauczania, partnerstwa, sieci w kształceniu dorosłych

Polska:Umowy dwustronne i współpraca globalna

Polska:Bieżące reformy

Polska:Reformy w dziedzinie wczesnej edukacji i opieki

Polska:Reformy w dziedzinie edukacji szkolnej

Polska:Reformy w dziedzinie kształcenia zawodowego i edukacji dorosłych

Polska:Reformy w dziedzinie studiów wyższych

Polska:Reformy w dziedzinie kompetencji przekrojowych i zatrudnialności

Polska:Perspektywa europejska

Polska:Legislacja

Polska:Instytucje

<index>

Edukacja dorosłych (kształcenie i szkolenie dorosłych) ma w Polsce bogate tradycje, ważne szczególnie w trudnym okresie rozbiorów od końca XVIII w. aż do odzyskania przez Polskę niepodległości w 1918 r. Było ono m.in. ostoją języka polskiego, kultury, historii i tradycji polskiej. Wolna Wszechnica Polska, której początki sięgają końca XIX wieku, stała się pierwszym w Polsce uniwersytetem otwartym, który oprócz kształcenia dorosłych przygotowywał także nauczycieli do pracy z dorosłymi, opiekunów społecznych i animatorów oświatowych. Ostatnie sto lat funkcjonowania tego segmentu edukacji charakteryzuje się zarówno okresami intensywnego rozwoju, wzrostu jego znaczenia i osiągnięć oraz okresem stagnacji, szczególnie widocznym w latach 80. ubiegłego stulecia. W pierwszych latach po drugiej wojnie światowej, edukacja dorosłych pełniła funkcje kompensacyjne, a jej działania w znacznym zakresie skierowane były na likwidację analfabetyzmu. W okresie PRL, który charakteryzował się upolitycznieniem i daleko posuniętą centralizacją wszystkich obszarów funkcjonowania państwa, edukacja dorosłych utożsamiana było z „kształceniem robotników” czy „edukacją pracujących”, osoby niepracujące nie mogły w zasadzie podjąć nauki. Warto zaznaczyć, że obok szkół dla pracujących funkcjonował system dokształcania i doskonalenia pracowników przemysłu i kadr politycznych. Powstawanie pozaszkolnych placówek oświatowych oferujących kształcenie kursowe i szkolenia było jednak „reglamentowane” i ściśle kontrolowane przez państwo. Być może właśnie ta centralizacja i wąsko pojmowana edukacja dorosłych jako edukacja formalna służąca głównie rozwojowi zawodowemu, wpłynęły na zawężone pojmowanie tego segmentu edukacji i jego odniesienia do kształcenia i szkolenia zawodowego dorosłych. Po 1989r. kształcenie i szkolenie dorosłych przez długie lata pozostawało z boku zasadniczych przemian w edukacji szkolnej i szkolnictwa wyższego. W 1995 r. do ustawy o systemie oświaty wprowadzono pojęcie kształcenia ustawicznego (nadal funkcjonujące, do które odniesiono się w tym rozdziale), określono jego funkcje i możliwości realizacji, sprecyzowano także zadania Ministra Edukacji oraz Ministra Pracy i Polityki Społecznej w zakresie edukacji ustawicznej osób dorosłych. Najważniejszym osiągnięciem od początku okresu przemian było stworzenie możliwości organizowania niepublicznych form kształcenia i szkolenia dorosłych. Sektor ten rozwinął się bardzo dynamicznie, co z jednej strony było dużym osiągnięciem demokratyzacji oświaty, z drugiej jednak, mimo czynionych wysiłków, nie wprowadzono zakładanych przemian tak, aby kształcenie i szkolenie dorosłych (w różnych formach, miejscach, zakresach, skierowane do szerokiego kręgu odbiorców), stało się nieodłącznym elementem zarówno aktywności w sferze osobistej, zawodowej i społecznej w różnych okresach życia człowieka, także w późniejszym okresie życia. Dotyczy to w sposób szczególny działalności edukacyjnej prowadzonej przez różne podmioty, których funkcjonowanie nie jest oparte o prawo oświatowe, które dbając o jakość edukacji wymusza np. posiadanie akredytacji przez instytucje prowadzące działalność szkoleniową. Kształcenie i szkolenie dorosłych, które obejmuje kształcenie formalne i pozaformalne jest bardzo szeroką kategorią (por. rozdz. 8) obejmującą zorganizowane formy uczenia się występujące także w tle innych działań (np. świadczenia usług, zaangażowania społecznego).

Od początku okresu przemian obserwuje się rozproszenie tej problematyki w wielu resortach (uczniowie, studenci, dorośli w różnym wieku, bezrobotni, wymagania szkoleniowe wynikające z Kodeksu Pracy, szkoleniowe wymagania branżowe, uprawnienia zawodowe), co nie sprzyja budowaniu jednolitej polityki w tym zakresie mimo, iż każdy z resortów podejmuje działania w celu poprawy efektywności tego kształcenia. Do tej pory nie udało się stworzyć solidnych podstaw finansowania tego kształcenia, szczególnie w partnerstwie z pracodawcami. Od maja 2014 roku istnieje Krajowy Fundusz Szkoleniowy utworzony ze środków Funduszu Pracy (KSZ stanowi około 2% FP), którego zadaniem jest wsparcie kształcenia ustawicznego pracodawców i pracowników. Jak wynika z danych MPiPS, w 2013 r. urzędy pracy przyznały refundację kosztów szkolenia pracowników zaledwie 5 pracodawcom, co wskazuje na marginalny zakres tej formy finansowanie KSD w Polsce. Ugruntowana, silna pozycja kształcenia w systemie szkolnym (potwierdzonych dyplomami i świadectwami) i wszystkie wymienione powyżej przyczyny (mające charakter historyczny, a także wynikające z przemian ustrojowych), dotyczące kształcenia i szkolenia dorosłych, mają zapewne wpływ na niskie wskaźniki udziału dorosłych w kształceniu i szkoleniu. Szanse integracji działań wielu resortów stwarzają obecnie działania zmierzające do upowszechnienia uczenia się przez całe życie i rozwoju systemów walidacji efektów uczenia się. Działania te stanowiłyby powiązanie kształcenia formalnego i pozaformalnego, co przyczyniłoby się do upowszechnienia LLL.

Działania podejmowane na rzecz kształcenia i szkolenia dorosłych zmierzają do realizacji założeń Deklaracji Kopenhaskiej (nadal osiągamy niskie wyniki uczenia się dorosłych) a także Zalecenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie ustanowienia europejskiego systemu transferu osiągnięć w kształceniu i szkoleniu zawodowym, współpracy w zakresie szkolnictwa wyższego (Proces Boloński) oraz w sektorze uczenia się dorosłych wydzielonego z VET i TE, tj. europejskiej agendy na rzecz uczenia się dorosłych. Zagadnienia kształcenia i szkolenia dorosłych znajdują także swoje miejsce w nowej perspektywie finansowej UE na lata 2014-2020. Z funduszu EFS jest finansowany Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój (POWER). Problematyka uczenia się przez całe życie znajduje swoje odzwierciedlenie w dokumentach krajowych (por. tab. 2):

a także w innych dokumentach.

Dokumentem wyznaczającym kierunki polityki edukacyjnej w zakresie uczenia się przez całe życie jest „Perspektywa uczenia się przez całe życie. Został on opracowany przez Międzyresortowy Zespół do spraw uczenia się przez całe życie, w tym Krajowych Ram Kwalifikacji. Prace tego Zespołu koordynuje Ministerstwo Edukacji Narodowej. Celem strategicznym w polityce na rzecz uczenia się przez całe życie jest przygotowanie dzieci i młodzieży do uczenia się przez całe życie oraz osób dorosłych, które mogą poszerzać i uzupełniać swoje kompetencje i kwalifikacje odpowiednio do stojących przed nimi wyzwań w życiu zawodowym, społecznym i osobistym. Zakłada się położenie szczególnego nacisku na następujące obszary:

  • Kreatywność i innowacyjność osób;
  • Przejrzysty i spójny krajowy system kwalifikacji;
  • Różnorodną i dostępną ofertę form wczesnej opieki i edukacji
  • Kształcenie i szkolenie dopasowane do potrzeb zrównoważonej gospodarki, zmian na rynku pracy i potrzeb społecznych;
  • Środowisko pracy i zaangażowania społecznego sprzyjające upowszechnianiu uczenia się dorosłych.

W dokumencie określono następująco wskaźniki do monitorowania celów z wyznaczonymi poziomami odniesienia na rok 2020:

  • co najmniej 90% dzieci od 4. roku życia do wieku obowiązku szkolnego uczestniczące we wczesnej edukacji;
  • młodzież z niskimi osiągnięciami w czytaniu (w 2020 r. - 11%), matematyce (16%) i naukach przyrodniczych według badania OECD/PISA;
  • młodzież niekontynuująca nauki Early School Leavers (ESL) – 4,5%;
  • osoby w wieku 30-34 lata z wykształceniem wyższym lub równoważnym – 45%;
  • osoby w wieku 25-64 lata uczestniczące w kształceniu lub szkoleniu w ciągu 4 tygodni przed badaniem – co najmniej 10%.

Podstawy działań na rzecz kształcenia i szkolenia dorosłych są tożsame z celami realizowanej reformy edukacji, w tym kształcenia zawodowego. W wyniku reformy dostosowano strukturę szkolnictwa dla dorosłych do nowego modelu kształcenia zawodowego i ustawicznego. Umożliwiono osobom dorosłym nabywania kwalifikacji zawodowych w formach kursowych. Każda z nabytych kwalifikacji składających się na dany zawód może być osobno potwierdzona na egzaminie zawodowym, co daje większą elastyczność kształcenia i możliwość uzupełniania kwalifikacji nabytych poza systemem szkolnym. Podstawową zmianą, którą wprowadzona w ramach działań reformatorskich była zmiana klasyfikacji zawodów szkolnictwa zawodowego i jej ujednolicenie z klasyfikacją zawodów i specjalności dla potrzeb rynku pracy w zakresie nazw zawodów i ich symboli cyfrowych. Zawody zawarte w klasyfikacji zostały opisane za pomocą wyodrębnionych kwalifikacji dla zawodów na poziomie zasadniczej szkoły zawodowej, technikum i szkoły policealnej. Kwalifikacje wyodrębnione w ramach poszczególnych zawodów są opisane w podstawie programowej kształcenia w zawodach jako zestaw oczekiwanych efektów kształcenia: wiedzy, umiejętności zawodowych oraz kompetencji personalnych i społecznych. Ujednolicono także zapisy dotyczące kształcenia i szkolenia dorosłych, a w szczególności dotyczące potwierdzania efektów uczenia się i form kształcenia i szkolenia dorosłych w ustawie oświatowej i w ustawie o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.