This page was last modified on 29 August 2017, at 14:54.

België-Vlaamse-gemeenschap:Overzicht

Uit Eurydice

Ga naar: navigatie, zoeken

Overzicht België (Vlaamse gemeenschap)

Contents

België-Vlaamse-gemeenschap:Politieke, sociale en economische achtergronden en ontwikkelingen

België-Vlaamse-gemeenschap:Historische ontwikkelingen

België-Vlaamse-gemeenschap:Wetgevende en uitvoerende machten op de verschillende niveaus

België-Vlaamse-gemeenschap:Bevolking: Demografische situatie, talen en levensbeschouwingen

België-Vlaamse-gemeenschap:Politieke en economische situatie

België-Vlaamse-gemeenschap:Organisatie en bestuur van het onderwijs

België-Vlaamse-gemeenschap:Fundamentele principes en beleidslijnen

België-Vlaamse-gemeenschap:Leven lang leren strategie

België-Vlaamse-gemeenschap:Organisatie van het onderwijssysteem en zijn structuur

België-Vlaamse-gemeenschap:Privaat onderwijs

België-Vlaamse-gemeenschap:Vlaamse kwalificatiestructuur

België-Vlaamse-gemeenschap:Bestuur op federaal en regionaal niveau

België-Vlaamse-gemeenschap:Bestuur op lokaal en institutioneel niveau

België-Vlaamse-gemeenschap:Statistieken

België-Vlaamse-gemeenschap:Bekostiging onderwijs

België-Vlaamse-gemeenschap:Bekostiging kinderopvang, basis- en (post-)secundair onderwijs

België-Vlaamse-gemeenschap:Bekostiging hoger onderwijs

België-Vlaamse-gemeenschap:Bekostiging permanente vorming

België-Vlaamse-gemeenschap:Kleuteronderwijs en kinderopvang

België-Vlaamse-gemeenschap:Organisatie van de kinderopvang

België-Vlaamse-gemeenschap:Educatie en leren in de kinderopvang

België-Vlaamse-gemeenschap:Evaluatie in de kinderopvang

België-Vlaamse-gemeenschap:Organisatie van het kleuteronderwijs

België-Vlaamse-gemeenschap:Onderwijzen en leren in het kleuteronderwijs

België-Vlaamse-gemeenschap:Assessment in het kleuteronderwijs

België-Vlaamse-gemeenschap:Andere organisatievormen en alternatieve structuren

België-Vlaamse-gemeenschap:Lager onderwijs

België-Vlaamse-gemeenschap:Organisatie van het lager onderwijs

België-Vlaamse-gemeenschap:Onderwijzen en leren in het lager onderwijs

België-Vlaamse-gemeenschap:Assessment in het lager onderwijs

België-Vlaamse-gemeenschap:Andere organisatievormen en alternatieve structuren op niveau basis- en secundair onderwijs

België-Vlaamse-gemeenschap:Secundair en post-secundair niet-tertiair onderwijs

België-Vlaamse-gemeenschap:Organisatie van de eerste graad secundair onderwijs

België-Vlaamse-gemeenschap:Onderwijzen en leren in de eerste graad secundair onderwijs

België-Vlaamse-gemeenschap:Beoordeling in de eerste graad secundair onderwijs

België-Vlaamse-gemeenschap:Organisatie van de tweede en derde graad secundair onderwijs

België-Vlaamse-gemeenschap:Onderwijzen en leren in de tweede en derde graad secundair onderwijs

België-Vlaamse-gemeenschap:Beoordeling in de tweede en derde graad secundair onderwijs

België-Vlaamse-gemeenschap:Organisatie van het beroepssecundair onderwijs

België-Vlaamse-gemeenschap:Onderwijzen en leren in het beroepssecundair onderwijs

België-Vlaamse-gemeenschap:Beoordeling in het beroepssecundair onderwijs

België-Vlaamse-gemeenschap:Organisatie van het secundair-na-secundair onderwijs

België-Vlaamse-gemeenschap:Onderwijzen en leren in het secundair-na-secundair onderwijs

België-Vlaamse-gemeenschap:Beoordeling in het secundair-na-secundair onderwijs

België-Vlaamse-gemeenschap:Hoger onderwijs

België-Vlaamse-gemeenschap:Soorten instellingen

België-Vlaamse-gemeenschap:Eerste-cyclus programma's

België-Vlaamse-gemeenschap:Bacheloropleidingen

België-Vlaamse-gemeenschap:Hoger Beroepsonderwijs, HBO5 (Korte-cyclus hoger onderwijs)

België-Vlaamse-gemeenschap:Tweede-cyclus programma's (Masteropleidingen)

België-Vlaamse-gemeenschap:Programma's buiten de bachelor en master structuur

België-Vlaamse-gemeenschap:Doctoraat

België-Vlaamse-gemeenschap:Volwasseneneducatie

België-Vlaamse-gemeenschap:Verdeling van Verantwoordelijkheden

België-Vlaamse-gemeenschap:Ontwikkelingen en Actuele Beleidsprioriteiten

België-Vlaamse-gemeenschap:Voornaamste Aanbieders

België-Vlaamse-gemeenschap:Voornaamste Types in het Aanbod Volwasseneneducatie

België-Vlaamse-gemeenschap:Validatie van Niet-formeel en Informeel Leren

België-Vlaamse-gemeenschap:Onderwijzend personeel

België-Vlaamse-gemeenschap:Initiële lerarenopleiding

België-Vlaamse-gemeenschap:Arbeidsvoorwaarden voor onderwijzend personeel in basis- en secundair onderwijs

België-Vlaamse-gemeenschap:Voortdurende professionele ontwikkeling voor onderwijzend personeel in basis- en secundair onderwijs

België-Vlaamse-gemeenschap:Intiële opleiding voor onderwijzend en academisch personeel in het hoger onderwijs

België-Vlaamse-gemeenschap:Arbeidsvoorwaarden voor onderwijzend en academisch personeel in het hoger onderwijs

België-Vlaamse-gemeenschap:Voortdurende professionele ontwikkeling voor onderwijzend en academisch personeel in het hoger onderwijs

België-Vlaamse-gemeenschap:Initiële opleiding voor docenten en opleiders in de permanente vorming

België-Vlaamse-gemeenschap:Arbeidsvoorwaarden voor docenten en opleiders in de permanente vorming

België-Vlaamse-gemeenschap:Voortdurende professionele ontwikkeling voor docenten en opleiders in de permanente vorming

België-Vlaamse-gemeenschap:Management en ander educatief ondersteunend personeel

België-Vlaamse-gemeenschap:Beleidspersoneel basis- en (post-)secundair onderwijs

België-Vlaamse-gemeenschap:Stafleden betrokken bij onderwijskwaliteitszorg in het basis- en (post-)secundair onderwijs

België-Vlaamse-gemeenschap:Stafleden verantwoordelijk voor leerlingenbegeleiding in het basis- en (post-)secundair onderwijs

België-Vlaamse-gemeenschap:Ondersteunend personeel en andere stafleden in scholen

België-Vlaamse-gemeenschap:Managementpersoneel in het hoger onderwijs

België-Vlaamse-gemeenschap:Niet-onderwijzend personeel en stafleden in het hoger onderwijs

België-Vlaamse-gemeenschap:Managementpersoneel in de permanente vorming

België-Vlaamse-gemeenschap:Ander onderwijzend personeel of stafleden in de permanente vorming

België-Vlaamse-gemeenschap:Kwaliteitszorg

België-Vlaamse-gemeenschap:Kwaliteitszorg in kinderopvang, basis- en (post-)secundair onderwijs

België-Vlaamse-gemeenschap:Kwaliteitszorg in het hoger onderwijs

België-Vlaamse-gemeenschap:Kwaliteitszorg in de permanente vorming

België-Vlaamse-gemeenschap:Educatieve ondersteuning en begeleiding

België-Vlaamse-gemeenschap:Zorg in het gewoon onderwijs, GON, geïntegreerd onderwijs en ION, inclusief onderwijs

België-Vlaamse-gemeenschap:Buitengewoon onderwijs

België-Vlaamse-gemeenschap:Ondersteuningsmaatregelen voor de lerenden in basis- en (post-)secundair onderwijs

België-Vlaamse-gemeenschap:Begeleiding en advies in basis- en (post-)secundair onderwijs

België-Vlaamse-gemeenschap:Ondersteuningsmaatregelen voor studenten hoger onderwijs

België-Vlaamse-gemeenschap:Begeleiding en advies in het hoger onderwijs

België-Vlaamse-gemeenschap:Ondersteuningsmaatregelen voor cursisten in de permanente vorming

België-Vlaamse-gemeenschap:Begeleiding en advies in een leven lang leren benadering

België-Vlaamse-gemeenschap:Mobiliteit en internationalisering

België-Vlaamse-gemeenschap:Mobiliteit in het basis- en (post-)secundair onderwijs

België-Vlaamse-gemeenschap:Mobiliteit in het hoger onderwijs

België-Vlaamse-gemeenschap:Mobiliteit in de permanente vorming

België-Vlaamse-gemeenschap:Andere vormen van internationalisering in het basis- en (post - )secundair onderwijs

België-Vlaamse-gemeenschap:Andere vormen van internationalisering in het hoger onderwijs

België-Vlaamse-gemeenschap:Andere vormen van internationalisering in de permanente vorming

België-Vlaamse-gemeenschap:Bilaterale overeenkomsten en wereldwijde samenwerking

België-Vlaamse-gemeenschap:Lopende Hervormingen en Beleidsontwikkelingen

België-Vlaamse-gemeenschap:Hervormingen in kinderopvang en kleuteronderwijs

België-Vlaamse-gemeenschap:Hervormingen in leerplichtonderwijs

België-Vlaamse-gemeenschap:Hervormingen in beroepsonderwijs en volwassenenonderwijs

België-Vlaamse-gemeenschap:Hervormingen in hoger onderwijs

België-Vlaamse-gemeenschap:Hervormingen met betrekking tot transversale vaardigheden en inzetbaarheid

België-Vlaamse-gemeenschap:Europees perspectief

België-Vlaamse-gemeenschap:Wet- en regelgeving

België-Vlaamse-gemeenschap:Glossarium

Hoofdkenmerken van het onderwijssysteem

Onderwijsbevoegdheid in België

In België is onderwijs een gemeenschapsbevoegdheid. Uitzondering vormen drie materies die in handen bleven van de federale overheid:

  1. het vastleggen van begin en einde van de leerplicht
  2. de minimumvoorwaarden voor het verlenen van diploma's
  3. het pensioenstelsel voor werknemers binnen onderwijs

In de Vlaamse Gemeenschap is het Ministerie voor Onderwijs en Vorming bevoegd voor alle onderwijsniveaus vanaf het kleuteronderwijs. Kinderopvang valt onder de bevoegdheid van de Vlaams minister van Gezin, Welzijn en Gezondheid.

Huisonderwijs

Een kind is leerplichtig van 6 tot 18 jaar. In België bestaat er leerplicht maar geen schoolplicht. Ouders kunnen dan ook huisonderwijs kiezen voor hun kinderen.

Huisonderwijs In Vlaanderen kan op twee verschillende manieren georganiseerd worden:

  1. Individueel huisonderwijs: als ouder geef je zelf les of je stelt een privéleraar aan.
  2. Collectief huisonderwijs: je laat je kinderen naar een privéschool gaan of je organiseert met een aantal ouders samen huisonderwijs voor jullie kinderen.

Huisonderwijs wordt bekostigd door de personen die het ouderlijk gezag uitoefenen of in rechte of in feite de minderjarige leerlingen onder hun bewaring hebben. Deze personen moeten een verklaring van huisonderwijs met alle bijhorende informatie indienen bij de cel Leerplichtcontrole van het Agentschap voor Onderwijsdiensten.

Wie voor huisonderwijs kiest, is ook verplicht om op regelmatige tijdstippen het kind aan de examens georganiseerd door de Examencommissie van de Vlaamse Gemeenschap te laten deelnemen (zie ook Privaat onderwijs). Indien een kind laattijdig wordt ingeschreven of niet slaagt voor het examen van de Examencommissie na maximaal twee pogingen, dan moet het in een erkende school worden ingeschreven.

Vrijheid van onderwijs en vrije schoolkeuze

Vrijheid van Onderwijs is een grondwettelijk recht in België. Elke (rechts)persoon mag onderwijs organiseren en kan daartoe scholen oprichten. De overheid is verplicht om niet-confessioneel onderwijs in te richten.

De Belgische grondwet garandeert de vrijheid van ouders om een school te kiezen voor hun kinderen. Ouders en kinderen moeten hiervoor toegang hebben tot de school van hun keuze binnen een redelijke afstand van hun woonplaats.

Autonomie van de school

In Vlaanderen is een schoolbestuur verantwoordelijk voor één of meerdere scholen. De schoolbesturen beschikken over een ruime autonomie. Ze kiezen vrij hun

  • onderwijsmethoden
  • levensbeschouwing
  • leerplannen
  • lesroosters
  • personeel

De overheid stelt enkel voorwaarden voor de erkenning en financiering van een school.

Onderwijsnetten

Onderwijs in België is georganiseerd in verschillende netten.

Onderwijs en vorming georganiseerd door of in opdracht van de overheid wordt officieel onderwijs genoemd – onderwijs en vorming georganiseerd door een privépersoon of privé-organisatie is het vrij onderwijs.

Een klein aantal scholen in Vlaanderen is niet erkend door de overheid. Deze privéscholen ontvangen geen overheidsfinanciering.

In Vlaanderen bestaan er drie onderwijsnetten:

  1. Het GO! Onderwijs is het officieel onderwijs dat door de openbare instellingen van de Vlaamse Gemeenschap wordt georganiseerd. De grondwet verplicht tot neutraliteit voor het GO!
  2. Het officieel gesubsidieerd onderwijs (OGO) omvat het onderwijs georganiseerd door de gemeentebesturen en de provinciebesturen.
  3. Het vrij gesubsidieerd onderwijs (VGO) is onderwijs ingericht door een privépersoon of privé-organisatie. Het vrij onderwijs bestaat hoofdzakelijk uit katholieke scholen. Naast de confessionele scholen bestaan er scholen die niet aan een godsdienst gebonden zijn, zoals bijvoorbeeld methodescholen (op basis van de inzichten van Freinet, Montessori of Steiner) die specifieke pedagogische methodes toepassen.

De schoolbesturen van een onderwijsnet kunnen zich aansluiten bij een onderwijskoepel. Deze verenigingen  vertegenwoordigen de scholen bij onderhandelingen met de overheid. Ze bieden ook andere diensten aan de scholen zoals het opstellen van leerplannen en lessenroosters.

Centra voor Leerlingenbegeleiding

Leerlingen, ouders, leraren en schooldirecties kunnen voor begeleiding, informatie en advies een beroep doen op een Centrum voor Leerlingenbegeleiding (CLB). De dienstverlening van een CLB is gratis en situeert zich binnen vier domeinen:

  1. het leren en studeren
  2. de schoolloopbaan
  3. de preventieve gezondheidszorg
  4. de sociaal-emotionele ontwikkeling

De centra voor leerlingenbegeleiding zijn een dienst die door de overheid gefinancierd wordt indien het CLB behoort tot het GO! Onderwijs, het vrij onderwijs of het officieel onderwijs. In Vlaanderen bestaan er 72 centra die elk tot één van de drie onderwijsnetten behoren. Een CLB kan netoverschrijdend werken en kan dus ook scholen begeleiden die tot verschillende onderwijsnetten behoren.

Onderwijsniveaus

Om het grondwettelijk recht op onderwijs te garanderen, werd de leerplicht ingevoerd voor alle kinderen die in België verblijven. Een kind is leerplichtig van 6 tot 18 jaar.

Een leerling moet voltijds onderwijs volgen tot de leeftijd van 15. Vanaf 15 jaar kunnen leerlingen kiezen voor deeltijds onderwijs en opteren voor een gestructureerd traject dat deeltijds onderwijs in een onderwijsinstelling combineert met een deeltijdse tewerkstelling.

Basisonderwijs

Het basisonderwijs omvat het kleuteronderwijs en het lager onderwijs.

Kleuteronderwijs is toegankelijk voor kinderen van 2,5 tot 6 jaar. Kleuteronderwijs is niet verplicht in Vlaanderen maar wordt toch door bijna alle kinderen gevolgd. In het kleuteronderwijs werkt men aan de veelzijdige vorming van de kinderen en stimuleert men hun ontwikkeling zowel op cognitief als motorisch en affectief vlak.

Lager onderwijs is bedoeld voor kinderen van 6 tot 12 jaar en omvat doorgaans zes aaneensluitende leerjaren. Een kind start meestal met het lager onderwijs wanneer het 6 jaar is en dus leerplichtig.

Aan het einde van het basisonderwijs krijgen de leerlingen die de doelen van het leerplan bereikt hebben een getuigschrift basisonderwijs.

Secundair onderwijs

Het secundair onderwijs wordt ingericht voor jongeren van 12 tot 18 jaar. Het voltijds secundair onderwijs omvat drie graden en verschillende onderwijsvormen.

Elke graad omvat twee leerjaren. In de derde graad van het beroepsonderwijs is het succesvol doorlopen van een derde jaar een voorwaarde voor het behalen van het diploma van secundair onderwijs. In de eerste graad van het secundair onderwijs wordt een basisvorming aangeboden. Leerlingen maken pas een studiekeuze bij aanvang van de tweede graad.

Vanaf de tweede graad worden vier verschillende onderwijsvormen aangeboden. In Vlaanderen kiest een leerling een studierichting binnen één van de volgende onderwijsvormen:

  1. Het algemeen secundair onderwijs (aso) legt de nadruk op een ruime algemene vorming. Er wordt niet voorbereid op een specifiek beroep. Het aso legt vooral een stevige basis voor het volgen van hoger onderwijs.
  2. In het technisch secundair onderwijs (tso) gaat de aandacht vooral naar algemene en technisch-theoretische vakken. Na het tso kan de jongere een beroep uitoefenen of overstappen naar het hoger onderwijs. Bij deze opleiding horen ook praktijklessen.
  3. Het kunstsecundair onderwijs (kso) koppelt een algemene, ruime vorming aan een actieve kunstbeoefening. Na het kso kan de jongere een beroep uitoefenen of overstappen naar het hoger onderwijs.
  4. Het beroepssecundair onderwijs (bso) is een praktijkgerichte onderwijsvorm waarin de jongere naast algemene vorming vooral een specifiek beroep aanleert.

In België heeft een jongere met een diploma secundair onderwijs onbeperkte toegang tot het hoger onderwijs.

In het tso en kso kunnen na het tweede leerjaar van de derde graad arbeidsmarktgerichte opleidingen worden ingericht. Sinds 2009-2010 worden deze opleidingen gegroepeerd onder de noemer secundair-na-secundair, afgekort Se-n-Se. Se-n-Se opleidingen omvatten één tot drie semesters en worden ingericht door secundaire scholen. Wie een opleiding met succes afwerkt, behaalt een certificaat.

Buitengewoon onderwijs

Naast het gewoon onderwijs bestaat er ook het buitengewoon kleuter-, lager en secundair onderwijs. Het buitengewoon basisonderwijs is bedoeld voor kinderen die tijdelijk of permanent specifieke hulp nodig hebben. Dit kan omwille van een lichamelijke of mentale handicap, omwille van ernstige gedrags- of emotionele problemen of omwille van ernstige leerstoornissen.

Op 12 maart 2014 verleende het Vlaamse Parlement zijn goedkeuring aan een decreet betreffende belangrijke en noodzakelijke maatregelen voor leerlingen met specifieke onderwijsbehoeften (M-decreet). Doel van dit decreet is leerlingen met specifieke onderwijsbehoeften ten volle, effectief en op voet van gelijkheid met anderen te laten participeren aan het school- en klasgebeuren.

Het stelsel van leren en werken

Vanaf 15 of 16 jaar kan de leerling overstappen naar het stelsel van leren en werken. Dit is een voltijds engagement van minimum 28 uur per week met deeltijds onderwijs en deeltijds werken. Leren en werken worden ingericht in:

  • een centrum voor deeltijds onderwijs
  • een centrum voor leertijd (SYNTRA)

In een Centrum voor Deeltijdse Onderwijs (CDO) volgen de leerlingen 15 uur les per week. Ze vullen dit aan met een werkervaring die aansluit bij de opleiding. Leerlingen die niet klaar zijn om te werken in het reguliere economische circuit kunnen de overige 13 uur invullen met een voortraject of brugproject bij een erkende promotor of een persoonlijk ontwikkelingstraject in een Centrum voor Deeltijdse Vorming (CDV).

In Vlaanderen wordt de leertijd georganiseerd in een SYNTRA vormingscentrum. In de leertijd kunnen leerlingen een leerovereenkomst afsluiten die voorziet in

  • vier dagen praktijkopleiding bij een kleine of middelgrote onderneming (KMO) of zelfstandige, en
  • één dag theoretische vorming per week in een Syntra vormingscentrum.

Hoger onderwijs

Het hoger onderwijs omvat opleidingen die leiden tot de graad van bachelor, master of doctor. Ook het hoger beroepsonderwijs (HBO5) behoort tot het niveau hoger onderwijs.

Hoger beroepsonderwijs

Op 1 september 2009 werd het hoger beroepsonderwijs (HBO5) ingevoerd in het Vlaams onderwijsbestel. De opleidingen zijn beroepsgericht en situeren zich tussen het secundair onderwijs en de professionele bacheloropleidingen.

Bachelor

Bacheloropleidingen zijn in Vlaanderen ofwel professioneel gericht ofwel academisch gericht. Professioneel gerichte bacheloropleidingen zijn in de eerste plaats gericht op de beroepspraktijk en bieden zo een directe uitstroommogelijkheid naar de arbeidsmarkt. Academisch gerichte bacheloropleidingen leggen de nadruk op een brede academische vorming of vorming in de kunsten. Ze zijn gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek en hebben als doelstelling doorstroming naar een masteropleiding of uitstroming naar de arbeidsmarkt.

Zowel professionele als academische bacheloropleidingen hebben een studieomvang van minstens 180 studiepunten.

Master

Masteropleidingen leggen de nadruk op gevorderde wetenschappelijke of artistieke kennis en competenties die nodig zijn voor de zelfstandige beoefening van wetenschap of kunst, of voor de uitoefening van een beroep. Ze worden afgesloten met een masterproef.

Een masteropleiding heeft een studieomvang van minstens 60 studiepunten. Een instelling voor hoger onderwijs kan naast een gewone master ook een onderzoeksmaster van 120 studiepunten inrichten.

Levenslang leren

Deeltijds kunstonderwijs

Het deeltijds kunstonderwijs (DKO) is aanvullend onderwijs en richt zich zowel op kinderen, jongeren als volwassenen. Deelnemers schrijven zich op vrijwillige basis in en betalen hiervoor inschrijvingsgeld. Het DKO beoogt de kunstzinnige vorming van kinderen en volwassenen en draagt op die manier bij tot hun persoonlijkheidsvorming.  

Volwassenenonderwijs

Het volwassenenonderwijs staat los van de initiële onderwijsloopbaan. Cursisten kunnen er een erkend diploma, getuigschrift of certificaat behalen. Volwassenen van minimum 18 jaar en jongeren die aan de voltijdse leerplicht hebben voldaan kunnen zich inschrijven.

Verdere informatie

Verdere informatie is te vinden in de inleidende artikels van Organisatie en bestuur van het onderwijs en van elk onderwijsniveau: België-Vlaamse-gemeenschap:Kleuteronderwijs en kinderopvang, Lager onderwijs, Secundair en post-secundair niet-tertiair onderwijs, Hoger onderwijs, en Permanente vorming. Een korte beschrijving van de overige aspecten van het nationale onderwijssysteem is te lezen in het inleidende artikels van Bekostiging van het onderwijs, Onderwijzend personeel, Management en ander educatief ondersteunend personeel, Kwaliteitszorg, Educatieve ondersteuning en begeleiding en Mobiliteit en internationalisering. Informatie over recent aangenomen of geplande hervormingen en beleidsmaatregelen zijn te raadplegen in het hoofdstuk over Lopende hervormingen en beleidsontwikkelingen. Eurypedia voorziet in allesomvattende en vergelijkbare informatie. Bijkomende informatie is ook te vinden op de website van het Ministerie van Onderwijs en Vorming.

Het onderwijssysteem in Vlaanderen – schematisch diagram

2015 Diagram BE FL.png


Diagram_key 

Gemeenschappelijke Europese referentie-instrumenten  voorzien door het Eurydice Netwerk