Visit the new FARNET 2014-2020 website

FAQs

Odpowiedzi zostały przygotowane w reakcji na pytania zadawane przez partnerów zaangażowanych we wdrożenie Osi 4 EFR. Wytyczne nie zastępują źródłowych zapisów prawa. Interpretacje przedstawione w niniejszym tekście nie mają wpływu na ewentualną decyzję Komisji lub ewentualny wyrok Trybunału Sprawiedliwości, który jako jedyny ma prawo wydawać wiążące opinie na temat ważności oraz interpretacji aktów prawnych przyjętych przez instytucje wspólnotowe.

INFORMACJE NA TEMAT OSI 4

Rozporządzenia w sprawie EFR nie określa siedziby beneficjenta Osi 4. Oznacza to (art. 45, pkt 4), że "Grupa dokonuje wyboru operacji realizowanych w ramach lokalnej strategii rozwoju, które odpowiadają środkom określonym w art. 44." Jednak korzyści wynikające z projektu wspieranego przez LGR muszą przypaść obszarowi zależnemu od rybactwa, przyczyniając się do jego zrównoważonego rozwoju lub poprawy jakości życia w obszarze (art. 43).
W związku z tym, o ile nie narusza się żadnych dodatkowych przepisów krajowych, beneficjenci (projektodawcy) mogą znajdować się poza obszarem LGR, jeśli ich projekty spełniają powyższe kryteria. Przykładem może być wspieranie kanałów dystrybucji ryb pochodzących z lokalnych połowów w pobliskich miastach, a także projektów współpracy, w którym partner wiodący ma siedzibę w innym obszarze zależnym od rybactwa.

Nową Oś priorytetową wdroży dwadzieścia jeden państw członkowskich, które wspólnie wyznaczą około 200 grup FLAG.
Finansowanie w ramach Osi 4 zostanie przyznane wybranym grupom FLAG w celu wsparcia wdrożenia lokalnych strategii rozwoju. Finansowanie wesprze projekty inicjowane przez grupy FLAG, jak również projekty stworzone i wdrożone przez lokalnych partnerów z sektora publicznego, prywatnego, wspólnotowego i społecznego.
W ramach inicjatywy grupy FLAG będą zachęcane do uczenia się od siebie nawzajem poprzez wymianę doświadczeń oraz współpracę międzyregionalną i międzynarodową, wspieraną przez Jednostkę Wsparcia FARNET.

Rozporządzenia dotyczące wszystkich funduszy UE stanowią, że konieczne są jasne i przejrzyste wytyczne, zapobiegające powielaniu się i podwójnemu finansowaniu. „Linie demarkacyjne” między poszczególnymi funduszami w każdym kraju zdefiniowano w programach operacyjnych.

Wiele działań branych pod uwagę w związku z osią 4 zasadniczo możnaby bowiem finansować w ramach innych programów, takich jak LEADER czy EFRR. Główna korzyść, jaką zapewnia oś 4, polega na połączeniu szeregu działań w lokalną strategię i na mobilizacji lokalnych podmiotów do tworzenia partnerstw, przy czym w obu przypadkach chodzi o zaspokojenie szczególnych potrzeb obszarów zależnych głównie od rybactwa. Jest to specjalne narzędzie i podejście opracowane z myślą o tych potrzebach, mające zapewnić rzeczywistą wartość dodaną w odnośnych obszarach zależnych głównie od rybactwa.

Oś 4 EFR oferuje wsparcie dla zrównoważonego rozwoju obszarów rybackich. W szczególności Oś 4 wspiera inicjatywy służące nadaniu wartości dodanej produktom rybackim oraz działania mające na celu promowanie różnorodności gospodarczej, zwłaszcza w sektorach wykorzystujących zasoby lokalne, takich jak turystyka i rozrywka, żywność i energia odnawialna. Oś wspiera również inne działania służące poprawie jakości życia na terenach dotkniętych recesją w sektorze rybołówstwa, np. niewielkie projekty infrastrukturalne, ochronę środowiska oraz szkolenia i tworzenie zdolności administracyjnych wśród społeczności lokalnych.

Określono pięć kluczowych aspektów, które charakteryzują podejście promowane w ramach Osi 4:
1. Podejście lokalne: fundusze są przeznaczane na najbardziej potrzebujące obszary rybackie, a wspierane działania mają na celu zaspokojenie zróżnicowanych potrzeb na tych terenach;
2. Zintegrowane strategie: strategia rozwoju lokalnego gwarantuje, że podejmowane działania wzajemnie się wzmacniają, wykorzystują mocne strony i potencjał wszystkich obszarów rybackich oraz pomagają stawić czoła konkretnym słabościom i zagrożeniom;
3. Udział i partnerstwo: strategia uruchamia wiedzę, energię i zasoby lokalnych interesariuszy z sektora publicznego, prywatnego, wspólnotowego i społecznego, którzy współpracują w ramach grupy FLAG (Fisheries Local Action Group). Na szczeblu lokalnym FLAG ułatwia proces podejmowania decyzji w zakresie priorytetów strategicznych i wykorzystania zasobów w celu wdrożenia strategii.
4. Lokalne innowacje: celem strategii jest rozwijanie nowych rynków, nowych produktów i nowych form współpracy, zarówno w sektorze rybołówstwa, jak i w innych lokalnych sektorach;
5. Współpraca (w tym współpraca sieciowa): obszary rybackie i społeczności lokalne uczą się od siebie nawzajem i zawiązują partnerstwa w celu wzmocnienia swojej pozycji w globalnej gospodarce.


Komisja Europejska zdaje sobie sprawę, że te złożone i szybko zmieniające się kwestie dotykające rybołówstwo i społeczności nadmorskie nie mogą zostać rozwiązane wyłącznie za pomocą tradycyjnych polityk i narzędzi. Komisja sądzi, że z uwagi na różnorodność obszarów rybackich i występujących na nich problemów pomoc powinna mieć na celu zintegrowane podejście służące rozwojowi lokalnemu, ukierunkowane na strategię terytorialną i dostosowane do sytuacji lokalnej. W związku z tym w ramach Osi 4 projekt i wdrożenie strategii rozwoju lokalnego są w możliwie jak największym stopniu zdecentralizowane, a główny nacisk jest kładziony na zaangażowanie sektora prywatnego oraz podejście oddolne.

Tereny przybrzeżne, zamieszkałe przez 43% ludności UE, zajmują 40% powierzchni Wspólnoty. Niektóre z tych obszarów to najbardziej konkurencyjne ośrodki gospodarcze Europy oraz atrakcyjne lokalizacje pod nowe inwestycje rekreacyjne i mieszkaniowe. To sprawia, że środowisko naturalne i tradycyjne formy działalności, takie jak rybołówstwo, znajdują się pod ogromną presją.

Bardziej odległe tereny przybrzeżne i inne obszary (w tym jeziora, stawy i ujścia rzek) zależne w dużym stopniu od rybołówstwa także stoją przed poważnymi wyzwaniami. Restrukturyzacje w sektorze rybołówstwa i rolnictwa, zmiany na światowych rynkach, zmniejszające się zasoby rybackie, a także potrzeba zrównoważonego korzystania z zasobów naturalnych i środowiska mają coraz większy wpływ na jakość życia społeczności w tych obszarach.

WŁAŚCIWE BUDŻETY DLA OSI 4

Tak. Wiele spośród obszarów zależnych głównie od rybactwa, znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji, nie dysponuje kapitałem fizycznym, ludzkim ani społecznym niezbędnym do przyciągnięcia prywatnych inwestorów. W takich przypadkach inicjatywy społeczeństwa obywatelskiego o bardziej społecznym i ekologicznym charakterze mogą stanowić istotne czynniki długoterminowych zmian, prowadzących do mniejszego uzależnienia obszarów od dotacji publicznych. Tego typu działania oczywiście mieszczą się w strategii obszaru zależnego głównie od rybactwa i należy je wspierać.

Rozporządzenie jasno stanowi, że przez sektor prywatny powinna być prowadzona większość operacji. Oznacza to, że ponad 50% projektów wspieranych przez FLAG powinno być przydzielanych przedstawicielom sektora prywatnego pełniącym funkcje kierowników projektów, co jednak nie oznacza, że z sektora prywatnego pochodzi większość budżetu. W praktyce wynika z tego, że ponad połowa udzielonych zamówień powinna być podpisana przez przedstawicieli sektora prywatnego (w tym organizacje pozarządowe/społeczeństwa obywatelskiego).

Oś 4 ma na celu stymulowanie inicjatyw oddolnych sektora prywatnego i wykorzystanie w maksymalnym możliwym stopniu funduszy prywatnych. Dlatego też należy przeanalizować możliwości zwiększenia prywatnego wkładu finansowego i zachęcać do korzystania z nich. Można to osiągnąć np. stawiając lokalnym inwestorom prywatnym wymóg wkładu w finansowanie strategii lokalnej jako kryterium wyboru FLAG.


Istnieją zagrożenia związane z budżetami nieproporcjonalnie dużymi w stosunku do wielkości obszaru, doświadczenia w zakresie rozwoju lokalnego i gotowości lokalnych projektów. Imperatyw rozdysponowania i wykorzystania budżetu może mieć wpływ na strukturę typów projektów, promotorów projektów i ich beneficjentów. Jeśli budżet jest bardzo duży, istnieje poważne ryzyko, że w celu osiągnięcia celów budżetowych zasoby będą przenoszone do publicznych projektów infrastrukturalnych większej skali, mających niewiele wspólnego ze strategią osi 4.

Podstawowe znaczenie ma tu fakt, że projekty oddolne, tworzące lokalną strategię rozwoju, dojrzewają przez pewien czas. Dotyczy to szczególnie przedsięwzięć prywatnych i mających charakter społecznościowy, co do których rozporządzenie EFR (art. 45 ust. 4) przewiduje, że powinny stanowić większość operacji.

Na etapie wyboru jednym z kryteriów oceny strategii LGR powinien być zatem realizm i proporcjonalność przewidywanych działań i zasobów w odniesieniu do potrzeb i zdolności obszaru do wykorzystania ich, szczególnie w odniesieniu do możliwości uzyskania minimalnego współfinansowania prywatnego, wymaganego w niektórych projektach.

Państwa członkowskie, które przyznały LGR małe budżety i nie są w stanie ich zwiększyć stosując sposoby opisane powyżej, mogą zasadniczo wziąć pod uwagę następujące możliwości ograniczenia niekorzystnych skutków:
•    Po pierwsze, strategię w ramach osi 4 można opracować i zrealizować w sposób wpisujący ją w szerszą zintegrowaną strategię dla danego terytorium, finansowaną z szeregu różnych źródeł. Te źródła mogą obejmować różne fundusze krajowych, pozostałe osie EFR, programy LEADER i EFRROW, EFRR i EFS. W niektórych przypadkach oś 4 może być ukierunkowana na środki „miękkie” i zasoby ludzkie wykorzystywane do generowania pomysłów i projektów, które następnie można sfinansować z funduszy pochodzących spoza osi.
•    Po drugie, LGR mogą próbować współdzielić zasoby ludzkie, usługi i obiekty z istniejącymi, doświadczonymi organizacjami lokalnymi (zwłaszcza, ale nie tylko, z grupami programu LEADER), uzyskując w ten sposób korzyści ekonomii skali.

Oba podejścia wiążą się jednak z ryzykiem, że szczególna wartość dodana osi 4 ulegnie rozwodnieniu i wchłonięciu przez strategie i organizacje nieprzykładające tak dużej wagi do obszarów i społeczności zależnych głównie od rybactwa. Państwa członkowskie stosujące takie podejścia powinny wykazać, że wprowadziły odpowiednie zabezpieczenia i warunki gwarantujące, że tak się nie stanie.

W związku z tą sytuacją Komisja Europejska zaleca państwom członkowskim ograniczenie liczby przewidywanych LGR lub przeniesienie do osi 4 dodatkowych funduszy w celu zagwarantowania, że budżety przypadające na grupę wystarczą do sfinansowania wykonalnej lokalnej strategii rozwoju. Odpowiedzią na te ograniczenia może być także wyższe krajowe współfinansowanie publiczne.

Realizacja każdej lokalnej strategii wymaga organizacji, umożliwiającej zarządzanie oraz wykonywanie niezbędnych działań. Aby taka organizacja była skuteczna, musi mieć duże zdolności administracyjne i finansowe. Rozporządzenie EFR co do zasady ogranicza część budżetu, którą LGR może przeznaczyć na administrację, do 10% całkowitego budżetu publicznego przyznanego danej grupie (art. 44 ust. 5). Wartość tę trudno zmniejszyć, gdyż wszystkie grupy ponoszą szereg zasadniczych bądź stałych kosztów finansowych lub odnoszących się do zasobów ludzkich, związanych z realizacją strategii.
Dlatego też w przypadku bardzo małych budżetów, koszty administracyjne mogą okazać się nieproporcjonalnie duże w stosunku do dostępnych zasobów. LGR z bardzo małym budżetem nie będzie mogła pozwolić sobie na zasoby ludzkie wymagane do skutecznej administracji, nie mówiąc już o strategicznych funkcjach wyższego poziomu, takich jak rozwój społeczności, doradztwo biznesowe czy szkolenia. W takiej sytuacji podstawowe znaczenie będzie mieć nawiązanie współpracy z innym istniejącym podmiotem lokalnym (grupą programu LEADER, agencją rozwoju regionalnego itp.) w celu podziału ciężaru, jaki stanowią koszty administracyjne oraz skorzystania z doświadczeń takiego podmiotu (patrz poniżej). Jeśli to nie jest możliwe, limit 10% można jednak, w każdym razie, przekroczyć, o ile zostanie to zaznaczone w programie operacyjnym.

Rozporządzenie EFR nie określa minimalnego budżetu dla LGR wdrażających oś 4. Stanowi ono jednak, że obszar LGR musi „posiadać wystarczające zasoby ludzkie, finansowe i gospodarcze w celu wspierania wykonalnej lokalnej strategii rozwoju” (art. 45 ust. 3). Taka lokalna strategia rozwoju musi być oparta na interakcji pomiędzy podmiotami, sektorami i operacjami oraz wykraczać poza „sam tylko zbiór operacji czy zestawienie środków sektorowych” (art. 24 rozporządzenia wykonawczego). Innymi słowy, celem osi 4 jest realizacja prawdziwej i zintegrowanej lokalnej strategii rozwoju, a nie pojedynczego projektu lub grupy projektów w jakimś jednym sektorze, w tym w sektorze rybactwa, ani połączenia indywidualnych projektów z różnych sektorów.

Dotychczasowe doświadczenia z podobnych programów, takich jak LEADER, sugerują, że realizacja takiej strategii jest trudna przy całkowitym publicznym budżecie na grupę wynoszącym mniej niż €2 mln na cały okres programowania (EFR i krajowe współfinansowanie publiczne). Jeśli ta wartość spadnie poniżej €1 mln, może okazać się, że działalność LGR ogranicza się zasadniczo do środków „miękkich” bądź mających na celu wygenerowanie dochodu/zdobycie finansowania oraz projektów pilotażowych w ograniczonej liczbie dziedzin.

JAK WYBIERAĆ OBSZARY ZALEŻNE GŁÓWNIE OD RYBACTWA

Rozporządzenie EFR pozostawia państwom członkowskich dużą swobodę w kwestii wyboru strategii działania. Niemniej jednak wybrane podejście zawsze powinno być zgodne z Artykułami 43(3) i (4) rozporządzenia EFR, opisującymi kryteria wyboru obszarów zależnych głównie od rybactwa w ramach Osi 4. Państwa członkowskie mogą w dowolny sposób zawęzić wybór ustanawiając dodatkowe kryteria. Niemniej jednak artykuł 22 rozporządzenia ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia EFR mówi, że procedury i kryteria wyboru obszarów zależnych głównie od rybactwa powinny zostać określone w programach operacyjnych. Wspomniane kryteria muszą umożliwiać obiektywny i przejrzysty tryb wyboru obszarów.

Obrane podejście różni się w poszczególnych regionach UE. Niemniej jednak we wszystkich przypadkach zastosowanie mają ogólne warunki określone w rozporządzeniu w sprawie EFR:

  • Niektóre kraje stosują dodatkowe kryteria służące wstępnej selekcji określonych rodzajów obszarów objętych finansowaniem (najbardziej potrzebujących wsparcia) jeszcze przed rozpoczęciem procedury wyboru grup FLAG.
  • Inne państwa stosują wyłącznie kryteria EFR. W niektórych krajach procedura jest zupełnie otwarta: terytorium całego państwa może ubiegać się o wsparcie, a grupy FLAG same wyznaczają granice, w ramach których będą działać.

Każde podejście ma swoje wady i zalety. Na przykład kiedy wsparciem objęty jest cały kraj, grupy mogą same zgłaszać obszary, co z jednej strony jest zgodne z podejście oddolnym, a z drugiej strony pozwala wybrać obszary bardziej spójne pod względem gospodarczym, społecznym lub geograficznym. Niemniej jednak istnieje realne ryzyko, że wybranych zostanie zbyt wiele lub zbyt dużych obszarów, w wyniku czego środki przekazane z budżetu Osi 4 będą każdorazowo bardzo niewielkie. W tym przypadku ukierunkowanie działań na obszary priorytetowe pozwala uniknąć podejmowania darmowych wysiłków przez grupy, dla których finansowania nie wystarczy. Takie podejście pozwala ponadto uniknąć presji politycznej ze strony dużej liczby grup, która prowadzi do „rozwodnienia” budżetu. Ze względu na powyższe argumenty wiele krajów postanowiło dokonać wstępnej selekcji obszarów.

Istnieje ryzyko, że wstępna selekcja obszarów zmniejszy zdolności grup FLAG do dostosowania obszarów i strategii do uwarunkowań lokalnych. Niemniej jednak ważne jest, aby myśleć realistycznie i zapewnić, że obszary i strategia posiadają wystarczające zasoby pozwalające osiągnąć wyznaczone cele.

Powszechnie stosowanym rozwiązaniem jest określenie ogólnych priorytetów dotyczących wybieranych obszarów, a następnie umożliwienie grupom FLAG doprecyzowanie dokładnych granic obszaru zgodnie z wynikami analizy oddolnej i opracowaną strategią.

Nie, ciągłość geograficzna nie jest obowiązkowa, wymaga się jednak spójności między poszczególnymi terenami objętymi zakresem działania LGR. Można ją definiować w kategoriach wspólnego zaangażowania w różne działania bądź pewnych wspólnych zagrożeń lub szans, niekoniecznie natomiast w kategoriach ciągłości fizycznej.
Doświadczenie z innych programów, takich jak LEADER, uczy, że brak ciągłości może skrajnie utrudnić opracowanie i wdrożenie skutecznej strategii i partnerstwa. Tak więc chociaż nie jest obowiązkowa, ciągłość geograficzna może mieć podstawowe znaczenie dla sukcesu.
Terytoria objęte zasięgiem LGR mogą zatem przecinać istniejące granice administracyjne gmin, województw czy regionów. Może to ułatwić zdefiniowanie obszarów mających wystarczające zasoby i spójnych pod względem gospodarczym, społecznym lub fizycznym. Jednakże LGR musi zdecydować, czy te korzyści równoważą dodatkowe komplikacje, jakie mogą wyniknąć w związku z koniecznością współpracy z wieloma organami administracji.

Rozporządzenie EFR zapewnia znaczną elastyczność zarówno w odniesieniu do wielkości, jak i definicji obszarów zależnych głównie od rybactwa. Stanowi ono, że taki obszar „ma ograniczoną wielkość i co do zasady jest mniejszy niż NUTS poziom 3” (art. 43 ust. 3). Ponadto „pomoc powinna być przede wszystkim skierowana na obszary charakteryzujące się małą gęstością zaludnienia, zmniejszającym się znaczeniem rybołówstwa lub małymi społecznościami rybackimi” (art. 43 ust. 4).
W tych ramach nie ma „jednej zasady dla wszystkich’, a państwa członkowskie są odpowiedzialne za wybór najbardziej właściwych obszarów. Co ważne, w dalszej części rozporządzenia mowa jest o tym, że „terytorium powinno być spójne i posiadać wystarczające zasoby ludzkie, finansowe i gospodarcze w celu wspierania wykonalnej lokalnej strategii rozwoju” (art. 45 ust. 3).
Innymi słowy, wielkość obszaru i jego granice powinny odpowiadać celom strategii opracowanej przez partnerów na poziomie lokalnym – nie może on być za duży, co spowodowałoby osłabienie oddziaływania osi 4, ani za mały, gdyż wtedy strategia nie byłaby wykonalna.

JAK BUDOWAĆ SKUTECZNE PARTNERSTWA

Artykuł 45 rozporządzenia w sprawie EFR mówi, że zadania Osi 4 są realizowane przez "jednostki lub grupy lokalne („grupy”) reprezentujące partnerów publicznych i prywatnych z rozmaitych stosownych lokalnych sektorów społeczno-ekonomicznych". Chociaż zrozumiałe jest, że większość partnerów grupy wywodzi się z obszaru LGR, niektóre lokalne  sektory społeczno-ekonomiczne mogą być reprezentowane przez organizacje z siedzibą spoza tego obszaru. Może tak być na przykład w przypadku niektórych lokalnych stowarzyszeń rybaków, wytwórców sieci lub organizacji kobiecych, których członkowie działają na terenie LGR, ale również na terenach sąsiadujących. W rezultacie, chociaż ich prawna siedziba leży poza obszarem LGR, ich przynależność do grupy może być ważna, a nawet niezbędna. Dotyczy to również przypadku pobliskich ośrodków naukowych, których praca obejmuje obszar LGR, lub niektórych podmiotów publicznych, których zakres działań obejmuje teren LGR, ale może być szerszy niż tylko jej terytorium. Tak jak w przypadku wszystkich swoich członków, grupy powinny być w stanie wykazać, co każdy z członków wnosi do partnerstwa. Skład partnerstwa i lokalna strategia rozwoju są uwzględniane przez instytucję zarządzającą przy wyborze grup.

W rozporządzeniu wykonawczym EFR stwierdzono, że „partnerstwo obejmuje, w tym na poziomie podejmowania decyzji, przedstawicieli sektora rybactwa oraz przedstawicieli innych stosownych lokalnych sektorów społeczno-ekonomicznych” (artykuł 23). Nie określono dokładnych liczb dotyczących udziału poszczególnych interesariuszy, ponieważ podejście leżące u podstaw osi 4 zakłada, że skład partnerstwa powinien być dostosowany do uwarunkowań lokalnych. Nie ma jednego rozwiązania dobrego dla wszystkich, decyzje są podejmowane w zależności od charakterystyki obszaru. Partnerzy powinni jednak mieć wystarczające zdolności administracyjne i finansowe pozwalające zarządzać wsparciem i zapewnić, że prowadzone działania zakończą się sukcesem. Niemniej jednak w rozporządzeniu ujęto poniższe wytyczne:

  • Po pierwsze rozporządzenie mówi, że ponad połowa działań powinna być prowadzona przez sektor prywatny. Najlepiej, kiedy założenie to znajduje odzwierciedlenie w składzie partnerstwa. W związku z tym, pomimo że władze lokalne i podmioty sektora publicznego są kluczowym członkiem partnerstwa, nie powinny one odgrywać dominującej roli w ramach struktury. Przedstawiciele sektora prywatnego (w tym przedstawiciele sektora rybackiego) i organizacje społeczeństwa obywatelskiego powinny być reprezentowane na równi z sektorem publicznym.  
  • Po drugie przedstawiciele sektora rybackiego stanowią obowiązkowy, i – w wielu przypadkach – kluczowy element partnerstwa. Niemniej jednak najważniejszym aspektem partnerstwa jest tworzenie lokalnych sojuszów i pozyskiwanie wsparcia dla wspólnych celów, dzięki decyzjom opartym na rzeczywistych negocjacjach pomiędzy partnerami. Dlatego też, zgodnie ze złotą zasadą, żadna z grup interesariuszy nie może mieć ponad 50% głosów. W miarę możliwości skład partnerstwa powinien odzwierciedlać społeczno-gospodarczy krajobraz obszaru zależnego głównie od rybactwa.

System decyzyjny stosowany przez LGR będzie różnić się zależnie od kontekstu krajowego i lokalnego. Niektóre organizacje stosują systemy oparte na zasadzie „jeden członek – jeden głos” i/lub wymagają jednomyślności. Inne przydzielają głosy proporcjonalnie do znaczenia partnerów w społeczności i ważniejszą rolę odgrywa w nich głosowanie większością.

Ważne jest pokazanie społeczności lokalnej, że stosowany system jest uczciwy, przejrzysty i skuteczny oraz że istnieją zabezpieczenia przed niewłaściwymi wpływami politycznymi, finansowymi i osobistymi.

Inna kwestia, którą należy jasno uregulować, to podział obowiązków między wybranymi partnerami i personelem pełnoetatowym. Normalne podejście przewiduje, że personel odpowiada za ocenę projektu (weryfikacja kompetencji technicznych, kwalifikowalności, realizmu itd.), natomiast partnerzy podejmują decyzje na podstawie zaleceń zespołu technicznego.

LGR muszą ustanowić jasne, przejrzyste i obiektywne kryteria oraz efektywne procedury wyboru lokalnych projektów. Ogólnie rzecz biorąc, wybrane projekty powinny służyć jako przykłady mobilizujące podmioty lokalne do podejmowania dalszych inicjatyw, a rezultacie wnoszenia wkładu w lokalną strategię. Stanie się tak tylko wówczas, gdy podmioty lokalne stwierdzą, że projekty wybrano w drodze rzetelnej i uczciwej procedury, omówionej i uzgodnionej przez reprezentujących je partnerów. Procedura i kryteria wyboru powinny mieć postać publicznie dostępnych dokumentów.

Szczegóły procedur i kryteriów będą różnić się istotnie w różnych kontekstach krajowych i lokalnych oraz zależnie od charakteru projektów. Niektóre projekty strategiczne lub zbiorowe (np. muzeum morskie) może inicjować i wdrażać sama LGR. W pozostałych przypadkach LGR ogłasza okresowe lub otwarte zaproszenia do składania ofert, adresowane do potencjalnych lokalnych beneficjentów.


Zgodnie z rozporządzeniem, instytucje zarządzające powierzają LGR obowiązki, zapewniając, aby:

a) LGR „proponowała i wdrażała zintegrowaną strategię działań rozwojowych na poziomie lokalnym na podstawie podejścia oddolnego” (art. 45 ust. 2); oraz
b) „lokalna grupa dokonywała wyboru operacji realizowanych w ramach lokalnej strategii rozwoju” (art. 45 ust. 4).

Instytucja zarządzająca musi zatwierdzić strategię i powinna sprawdzić kwalifikowalność lokalnych operacji – jednak odpowiedzialność za podjęcie inicjatywy w odniesieniu do obu tych czynników musi w sposób wyraźny spoczywać na podmiocie poziomu lokalnego.

O ile przestrzegane są te podstawowe zasady, państwa członkowskie dysponują dużą elastycznością pod względem sposobu powierzania innych funkcji. Na przykład, z jednej strony, niektóre państwa członkowskie mogą przenieść fundusze osi 4 bezpośrednio do grup, które będą odpowiedzialne za certyfikowanie beneficjentów i dokonywanie płatności na ich rzecz. Z drugiej strony fundusze, jak również funkcje certyfikacyjna i płatnicza mogą pozostać na poziomie krajowym, regionalnym lub wojewódzkim.


Decyzja, które dokładnie funkcje zostaną powierzone zależy od zdolności administracyjnych lokalnych partnerów w LGR oraz od szybkości i skuteczności wyższych szczebli administracji w zapewnianiu płatności końcowym beneficjentom. Kraje różnią się poważnie pod oboma względami. Jeśli państwo członkowskie powierza LGR więcej funkcji, musi dopilnować, aby LGR dysponowały zasobami ludzkimi i finansowymi niezbędnymi do ich pełnienia. Jeśli jednak płatności na rzecz beneficjentów wykonuje inny podmiot (np. agencja krajowa lub regionalna), systemy sprawdzania kwalifikowalności należy dostosować w sposób zapobiegający powielaniu kontroli.

Struktura prawna może w bardzo wielkim stopniu zależeć od tradycji administracyjnych i ram prawnych właściwych dla każdego z krajów. W niektórych z nich LGR są stowarzyszeniami obywatelskimi, w innych nienastawionymi na zysk firmami prywatnymi lub państwowymi. Gdzie indziej partnerstwa LGR nie mają odrębnej osobowości prawnej i stanowią część istniejących lokalnych organizacji rozwojowych, ale z wyraźnie oddzielonymi od innych działań strategią, strukturą i rachunkami na potrzeby osi 4.

Bez względu na to, które podejście wybierze dany kraj, podstawowe znaczenie ma zapewnienie, aby LGR posiadała wykwalifikowany personel i systemy zarządzania niezbędne do zapewnienia skutecznego gospodarowania finansami i administrowania. Art. 23 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego EFR dopuszcza dwa sposoby osiągnięcia tego celu. Jeden sposób polega na wybraniu doświadczonego partnera, prowadzącego sprawy administracyjne i finansowe, pomagającego w zarządzaniu LGR. Drugi sposób to powołanie do życia osobnego podmiotu prawnego, mogącego wykazać, że zbiorczo ma zdolność administracyjną do zarządzania projektem.

W każdym przypadku LGR powinny zachować elastyczność niezbędną w celu dostosowania strategii do lokalnych uwarunkowań. Jednym z kluczy do sukcesu osi 4 jest zdolność partnerstw do reagowania na potrzeby lokalne szybciej i skuteczniej niż to umożliwiają bardziej tradycyjne metody. Jeśli LGR stanie się po prostu kolejnym szczeblem hierarchii administracyjnej, duża część wartości dodanej zostaje utracona i sens całego podejścia staje pod znakiem zapytania.

STRATEGIE

Zasadniczo – nie. LGR powinna wybrać poszczególne operacje lub działania finansowane w ramach osi 4 stosując otwarte i przejrzyste procedury oraz kryteria selekcji. Mieszkańcy lokalnych obszarów zależnych głównie od rybactwa powinni mieć zapewnioną możliwość wystąpienia z wnioskiem już po zatwierdzeniu strategii. Jest normalne, że na etapie planowania strategii omawia się przykłady i rodzaje projektów, ale przed zatwierdzeniem LGR nie należy dokonywać selekcji indywidualnych przedsięwzięć.

Jeden wyjątek od tej ogólnej zasady dotyczy sytuacji, w której LGR proponuje pewne strategiczne projekty zbiorowe w ramach ogólnej strategii realizacji celów – są one w efekcie zatwierdzane wraz z samą strategią.

Ze względu na brak doświadczenia w zakresie zintegrowanego lokalnego rozwoju terytorialnego, jakim cechuje się wiele podmiotów zaangażowanych we wdrażanie osi 4, wykorzystanie krajowej pomocy technicznej (oś 5) nie tylko jest pożądane, ale wręcz ma zasadnicze znaczenie dla sukcesu. Komisja zdecydowanie zaleca wykorzystanie pomocy technicznej na potrzeby osi 4 na poziomie krajowym i regionalnym w najwcześniejszym możliwym terminie. Można ją wykorzystać, przykładowo, w celu zapewnienia wsparcia ekspertów w zakresie budowania zdolności, co w efekcie stanowi bezpośredni wkład w rozwój partnerstwa, zaangażowania społeczności i strategii obszaru.

W krajach o względnie niewielkiej liczbie grup pomoc techniczną należy wykorzystać w celu zapewnienia zasobów dla sieci LGR współpracującej w ramach osi 4 z europejską jednostką wsparcia FARNET (FARNET Support Unit). Odpowiedni zapis zawarto w programach operacyjnych i należy go wdrożyć bezzwłocznie.

Przygotowanie strategii przez LGR i procesy związane z ich opracowaniem należy traktować jako jeden z najważniejszych wkładów wnoszonych przez oś 4. Ich rzeczywista wartość leży nie tyle w aspektach technicznych strategii, co w fakcie, że od samego początku omawiane są i tworzone we współpracy z wszystkimi głównymi zainteresowanymi stronami w obszarze.

Strategii nie należy traktować tylko jako formalności umożliwiającej uzyskanie ograniczonej kwoty finansowania, ale raczej jako coś o wiele ważniejszego, a mianowicie kamień węgielny zrównoważonego procesu lokalnego rozwoju, wykraczającego poza okres programowania zarówno pod względem czasu, jak i zakresu. W tym sensie jedną z najcenniejszych inwestycji możliwych w ramach osi 4 jest szkolenie zapewniane społeczności i tworzenie zdolności do działania.

Wydaje się, że państwa członkowskie stosują dwa podstawowe typy procesu budowania zdolności. Państwa posiadające dobrze rozwiniętą sieć doświadczonych podmiotów zajmujących się rozwojem lokalnym często publikują jednoetapowe zaproszenie do składania wniosków dotyczących obszarów, grup i strategii. Wsparcie dla takich istniejących zdolności zapewniane jest poprzez spotkania informacyjne, kampanie, strony internetowe, podręczniki objaśniające, sesje szkoleniowe i pomoc ekspertów na poziomie lokalnym. Przykładem takiego podejścia jest Francja .

Wiele krajów o mniejszym doświadczeniu w zakresie zintegrowanych lokalnych strategii rozwoju woli organizować dwuetapowe procesy selekcji. Wiąże się to z utworzeniem listy potencjalnych obszarów i/lub grup wstępnie wybranych na podstawie względnie niezobowiązującego zaproszenia do wyrażenia zainteresowania. Tak wybrane grupy zyskują następnie korzyści w postaci programu szkoleniowego, porad specjalistów i wsparcia ekspertów w tworzeniu partnerstwa i opracowaniu strategii. Przykładem takiego podejścia jest Estonia.

W rozporządzeniu EFR termin „wystarczające zasoby” odnosi się do terytorium objętego zasięgiem LGR. Powinno być ono „spójne i posiadać wystarczające zasoby ludzkie, finansowe i gospodarcze w celu wspierania wykonalnej lokalnej strategii rozwoju” (art. 45 ust. 3).

Innymi słowy, wystarczające zasoby odnoszą się zasadniczo do relacji między wielkością obszaru (pod względem fizycznym, populacyjnym i gospodarczym) i zasobami, do jakich LGR ma dostęp w ramach osi 4 (zarówno finansowych, jak i ludzkich). Podstawowe znaczenie ma tu odpowiedź na pytanie, czy zarówno obszar, jak i zasoby dostępne w ramach osi 4 są wystarczające w celu wspierania wykonalnej lokalnej strategii rozwoju. „Wystarczające zasoby” powinny umożliwiać realistyczne osiągnięcie celów zawartych w strategii.

Jeśli obszar jest zbyt mały, mogą wystąpić trudności z pozyskaniem zasobów prywatnych, kapitału ludzkiego i doświadczenia potrzebnych do wdrożenia strategii. Jeśli natomiast obszar jest zbyt duży, oddziaływanie osi 4 może być nieistotne w stosunku do jego problemów.

ELIGIBILITY

Artykuł 55.2 rozporządzenia 1198/2006 w sprawie Europejskiego Funduszu Rybackiego stanowi, że wkłady "w naturze", koszty amortyzacji i koszty ogólne mogą być traktowane jako wydatki poniesione przez beneficjentów, pod warunkiem, że pozwalają na to zasady kwalifikowalności określone na poziomie krajowym.

Beneficjentami Osi 4 są zazwyczaj podmioty lokalne, z których wiele (w tym same LGR) może mieć ograniczony dostęp do źródeł finansowania. Może tak być ze względu na ich małą skalę, charakter organizacji do której należą, ich specyficzne potrzeby wynikające z charakteru projektu lub innych wymagań lub zobowiązań finansowych. Kryzys finansowy zaskutkował wprowadzeniem poważnych ograniczeń dotyczących różnych źródeł finansowania i wpłynął na zdolność promotorów projektów do pozyskiwania środków. W przypadku gdy inicjatorzy projektu są zobowiązani do dostarczania pewnej ilości "środków własnych" do projektów finansowanych z osi 4, mogą nie być w stanie zapewnić całego wkładu w formie pieniężnej (tj. wydatków, które mogą być udokumentowane).

Jedno z możliwych rozwiązań dla beneficjentów Osi 4 jest takie, że instytucje zarządzające pozwolą uczestnikom część wkładu własnego wnieść "w naturze". Przez wkład "w naturze " rozumie się, że osoba trzecia stawia fizyczny produkt, rzeczowy składnik aktywów lub usługę do dyspozycji beneficjenta nieodpłatnie. Dlatego wkład "w naturze" nie pociąga za sobą kosztów dla beneficjenta i nie jest zarejestrowany księgowo. Należy pamiętać, że korzystanie z płatnych pracowników beneficjenta nie stanowi wkładu "w naturze", ponieważ wynagrodzenie tych pracowników wchodzi w koszty beneficjenta.

EFR Artykuł 55.2 stanowi, że dla wkładów "w naturze " muszą być spełnione następujące warunki:
-    Kwota wydatków objętych tym wkładem jest potwierdzona dokumentami księgowymi o wartości dokumentacyjnej równoważnej fakturom;
-    Tego rodzaju wkład nie powoduje korzyści finansowych netto dla beneficjenta (za wkład "w naturze" beneficjent nie może otrzymać płatności z projektu), co oznacza na przykład, że projekt, którego całkowity budżet w wysokości 100 EUR, z czego 60 jest wkładem w naturze, gdzie poziom wsparcia wynosi 50%, nie uzyska dofinansowania w wysokości 50 EUR, ale tylko 40 EUR ze środków publicznych (w przeciwnym wypadku byłoby możliwe wypłacenie 10 EUR).

Należy również pamiętać, że zasady stosowania Rozporządzenia Finansowego  (art. 172) określają, że - jeśli produkt lub środek trwały stanowi koszt strony trzeciej - wartość wkładu "w naturze" nie może przekraczać kosztów rzeczywiście poniesionych i należycie udokumentowanych księgowo przez trzecią stronę. Jeśli produkt lub środek trwały nie stanowi kosztu dla osób trzecich, wartość wkładu "w naturze" nie może przekraczać kosztów ogólnie akceptowanych na danym rynku (np. praca wolontariuszy). Ponadto, wartość takiego wkładu powinna być ustalona w chwili przyznania dotacji i nie powinna być ponownie wyceniana w późniejszym etapie. Komisja również wyklucza kwalifikowalność wkładu w postaci nieruchomości (np. udostępnienie powierzchni biurowych)

Zaleca się, aby władze zarządzające programem zapewniły beneficjentom jasne i wyraźne wytyczne określające rodzaje kosztów, które mogą być objęte wkładem "w naturze", ograniczenia wymienione wyżej, dopuszczalne zasady dokumentowania i wymagany format ich raportowania przez beneficjentów lub LGR, jak również ograniczenia dotyczące maksymalnej wartości wkładu "w naturze", jaki władze zarządzające programem może wprowadzić.

Takie wytyczne powinny w szczególności wymagać, aby:
-    Beneficjent wykazał, że wkład "w naturze" jest uzasadniony i właściwy, że ma on charakter uzupełnieniający i że stanowi realną korzyść dla projektu, która w przeciwnym razie nie zostałaby osiągnięta;
-    Obliczenie wartości "w naturze" było w pełni uzasadnione we wniosku projektu lub w budżecie;
-    Ostateczna kwota dotacji była uzależniona od przedstawienia przez beneficjenta dowodu, że zadeklarowany wkład "w naturze" został faktycznie wniesiony (w zależności od rodzaju wkładu może to być ewidencja wkładu pracy wolontariuszy, faktury i zestawienia wydatków strony trzeciej, zdjęcia z realizacji przedsięwzięć, gdzie pokazano udostępnione wyposażenie itp.).

Art. 40.2 rozporządzenia o EFR 1198/2006 stanowi, że "działania nie mogą ... odnosić się do konkretnych krajów lub obszarów geograficznych, z wyjątkiem przypadku produktów uznanych zgodnie z warunkami rozporządzenia Rady (WE) nr 510/2006 ... ". Oznacza to, że poza przypadkami posiadania przez produkt chronionego oznaczenia geograficznego (PGI) lub Chronionej Nazwy Pochodzenia (PDO), środki EFR nie mogą być wykorzystywane do finansowania działań promocyjnych ze wskazaniem pochodzenia geograficznego produktu.

EFR może jednak wspierać proces nadawania takich urzędowych oznaczeń. EFR może również wspierać rozwój i promocję lokalnych produktów, o ile nie są to działania bezpośrednio wskazujące na szczegółowe odniesienie geograficzne. Na przykład, EFR może wspierać badania potrzebne do przygotowania ksiąg jakości, doskonalenie procesu produkcji lub prezentacji produktów, badania rynku i tak dalej.

Należy również zauważyć, że wskazanie realizatora projektu jest dozwolone, o ile służy tylko do identyfikacji podmiotu odpowiedzialnego za projekt. Ponadto, w przypadku niektórych produktów, określenie obszaru połowu jest wręcz obowiązkowe i wymagane przez przepisy rynku UE (rozporządzenie Rady (WE) nr 104/2000).

Badania mogą być finansowane ze środków osi 4 pod warunkiem, że są one zgodne z lokalną strategią rozwoju i dotyczą lub są częścią konkretnego projektu realizowanego w ramach strategii.
Istnieją dwie możliwości: Jeśli organ podejmujący decyzje w grupie FLAG postanowi wesprzeć konkretne badanie, uzyska ono status projektu w ramach osi 4, który może być realizowany przez jednego z partnerów lub przez podmiot trzeci. Jeśli badanie przeprowadzą pracownicy FLAG, działanie to zostanie sfinansowane z tytułu bieżących wydatków FLAG.
W przypadku, w którym konkretne badanie jest potrzebne z punktu widzenia całego programu operacyjnego, może ono zostać sfinansowane w ramach osi 5 (pomoc techniczna państw członkowskich).

W odniesieniu do Artykułu 44 ust. 1 lit. i wszystkie środki wspierane w ramach tego ustępu mogą być wdrażane wyłącznie jako część lokalnej strategii rozwoju, tj. wyłącznie przez grupy. To oznacza, że działania dotyczące utworzenia indywidualnej grupy lokalnej i strategii (np. koszty administracyjne związane z ukonstytuowaniem się grupy lub wydatki poniesione na zatrudnienie ekspertów przy tworzeniu strategii) są kwalifikowane w ramach osi 4. Niemniej jednak tylko w przypadku ostatecznie wybranych grup koszty te będą kwalifikowane w ramach osi 4 jako część lokalnej strategii rozwoju.  

Państwa członkowskie mogą wspierać nabywanie umiejętności i opracowanie strategii przy pomocy oddzielnego środka dostępnego w ramach osi 5. Wspomniane środki mogą zostać także wykorzystane do działań służących zwiększaniu świadomości, organizacji konferencji, ułatwiania współpracy itd. Wsparcie musi być udostępniane wszystkim zainteresowanym obszarom w drodze przejrzystej procedury.

FINANSE I ADMINISTRACJA

Wstęp i definicja

Konflikt interesów ma miejsce, gdy bezstronność lub obiektywizm osoby biorącej udział w podejmowaniu i kształtowaniu decyzji lub w działaniach przygotowawczych prowadzących do podjęcia decyzji zostają zagrożone przez jej własny interes lub interes wspólny z interesem wnioskodawcy[1]. W ramach FLAG istnieje nieodłączne ryzyko konfliktu interesów, gdy metoda zależy od partnerstw złożonych z zainteresowanych podmiotów lokalnych oraz lokalnych decydentów dostosowujących zasoby do potrzeb zdefiniowanych na poziomie lokalnym. Rozporządzenie finansowe nakazuje podjęcie kroków w razie zaistnienia ryzyka wystąpienia konfliktu interesów, w tym wykluczenie danej osoby z procedury. Dlatego też FLAG muszą posiadać stosowną wiedzę, planować, opracowywać i wdrażać solidne i przejrzyste procedury w celu zarządzania i rejestrowania procedur podejmowania decyzji, a tym samym nie dopuszczać do powstawania konfliktów interesów.

Znaczenie dla Lokalnych Rybackich Grup Działania

Ryzyko powstania konfliktów interesów w procesie podejmowania decyzji przez FLAG zostało podkreślone w specjalnym raporcie Trybunału Obrachunkowego[2] na temat inicjatywy wspólnotowej na rzecz rozwoju obszarów wiejskich (Leader). Trybunał uznał, iż „uwzględniając lokalny charakter Lokalnych Grup Działania (LGD; ang. LAG), jednym z największych zagrożeń dla wydajności, wartości dodanej programów Leader oraz reputacji UE jest zagrożenie konfliktem interesów, gdy projektodawca może wpłynąć na wybór projektu, który byłby dla niego korzystny. Ryzyko jest tym większe w przypadku LGD, które nie posiadają przejrzystych, obiektywnych i dobrze udokumentowanych procedur.”

Trybunał podkreślił potrzebę istnienia solidnych procedur dokumentowania i rejestrowania wyboru projektów oraz procedur podejmowania decyzji, które należy wdrożyć i udokumentować, dowodząc tym samym, że LGD „podjęły decyzje w sposób obiektywny, unikając konfliktów interesów.”

Dlatego kluczowe znaczenie ma to, aby FLAG uniknęły takich scenariuszy i określiły nie tylko sposób podejmowania decyzji, ale także zasady solidnego i przejrzystego dokumentowania i rejestrowania procedur podejmowania decyzji. Ma to największe znaczenie, gdy projektodawcą jest partner FLAG.

Procedury związane z konfliktem interesów

Procedury wyboru projektów powinny określać proces podejmowania decyzji oraz kryteria stosowane przy ich podejmowaniu. Powinny one jasno określać sekwencję wydarzeń oraz osoby uczestniczące w każdym z etapów procesu. Przydatnym narzędziem do przedstawienia poszczególnych etapów jest diagram sekwencji działań.

Należy odpowiednio oddzielić obszary odpowiedzialności pomiędzy różnymi elementami procesu w celu zapewnienia przejrzystości podejmowanych decyzji oraz uniknięcia potencjalnego konfliktu interesów. Dlatego FLAG powinny opisać swoją procedurę unikania konfliktów interesów, zgodnie z przepisami rozporządzenia Rady Nr 996/2012 art. 57.

Co do zasady wymogiem minimalnym jest przestrzeganie następujących reguł:

- członkowie FLAG powinni przedkładać projekty, wyłącznie gdy leży to w interesie danego terytorium i opracowania lokalnej strategii rozwoju oraz gdy zaangażowanie partnera jest kluczowe dla wykonalności lub powodzenia projektu;
- podmioty zaangażowane w rozwój projektu nie powinny w żaden sposób uczestniczyć w wyborze projektów;
- personel powinien wyłącznie przeprowadzać oceny techniczne lub oferować pomoc techniczną w zakresie projektu;
- każda osoba zaangażowana w proces oceny i wyboru projektów, która posiada interes związany z dowolnym projektem (zgodnie z definicją zawartą w rozporządzeniu), powinna poinformować o tym interesie i wycofać się z udziału w ocenie projektu FLAG oraz procesu podejmowania decyzji zgodnie z procedurą FLAG dotyczącą unikania konfliktów interesów oraz
- należy sporządzić rejestr interesów członków FLAG, w którym będzie dokumentowany charakter związków pomiędzy członkami komisji selekcyjnej a projektem lub dowolnym wnioskodawcą.

Zaleca się stosowanie zasady „dwóch par oczu”, zgodnie z którą każda decyzja jest oceniana niezależnie przez co najmniej dwie osoby.

Zaangażowanie organu zarządzającego

Jeżeli FLAG nie mają pewności, czy projekt niesie ryzyko powstania konfliktu interesów, mogą zwrócić się z prośbą o wydanie oceny do organu zarządzającego. FLAG ponosi wyłączną odpowiedzialność za niedopuszczenie do powstania konfliktu.



[1] Artykuł 57 ROZPORZĄDZENIA (UE, EURATOM) Nr 966/2012 PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY Z DNIA 25 października 2012 r.

[2] Specjalny raport Trybunału Obrachunkowego nr 5/2010 — Wdrożenie podejścia do rozwoju obszarów wiejskich zgodnie z programem Leader.

Artykuł 44.5 rozporządzenia o EFR ustanawia generalną zasadę, że koszty bieżące (czyli koszty funkcjonowania) dla grup nie mogą przekroczyć 10% całkowitego budżetu przeznaczonego dla obszaru zależnego od rybactwa, ale też że "W drodze odstępstwa państwa członkowskie mogą postanowić w indywidualnych przypadkach o przekroczeniu tego progu, w przypadkach gdy grupy nie mogą zostać ustanowione na bazie istniejących organizacji dysponujących doświadczeniem."

Jednak warunki uzasadniające przekroczenie progu 10% przez LGR muszą zostać wskazane w Programie Operacyjnym (w razie potrzeby po przeprowadzeniu odpowiedniej modyfikacji PO), zgodnie z pkt 6 załącznika I do rozporządzenia wykonawczego EFR (UE) nr 498/2007. Oczekuje się również, że państwo członkowskie ustali maksymalny próg na koszty bieżące (np. 25%).

Przykładowe warunki, przy których państwa członkowskie mogą uznać za konieczne, aby LGR przekroczyły limit 10% kosztów funkcjonowania, to:
• Jeżeli LGR nie powstał na bazie istniejącej struktury (por. Artykuł 44.5), a tym samym koszty bieżące nie mogą być dzielone z innymi programami, takimi jak Leader.
• Jeżeli  LGR posiada stosunkowo niewielki budżet, w wyniku czego 10% na koszty bieżące będą niewystarczające do zarządzania LGR.
• Jeżeli przewiduje się, że LGR będzie kontynuował działalność w następnym okresie programowania, a państwo członkowskie przewidziało jedynie koszty bieżące do końca 2013 roku. Luka w finansowaniu pomiędzy obecnym okresem programowania i okresem 2014-20 mogłaby spowodować utratę dorobku LGR, czemu należy zapobiec. Wzrost limitu ponad próg 10% pozwoli LGR pokryć koszty bieżące po roku 2013.

Należy podkreślić, że próg 10% odnosi się tylko do kosztów bieżących (funkcjonowania LGR). Koszty animacji, takie jak działania na rzecz budowy potencjału i inne, mające na celu pomoc potencjalnym beneficjentom w rozwijaniu działalności, nie są uważane za koszty bieżące, a zatem nie podlegają temu ograniczeniu.

Rozporządzenie EFR 1198/2006, w art. 44.1, wymienia różne rodzaje działań, na które może zostać przyznane wsparcie w Osi 4. Należą do nich między innymi:

(i) nabywanie umiejętności i ułatwianie opracowania oraz realizacji lokalnej strategii rozwoju;
(j) partycypowanie w wydatkach bieżących grup.

Ponadto art 44.5 określa, że " wydatki bieżące grup co do zasady nie mogą przekroczyć
10 % całości budżetu przeznaczonego dla obszaru zależnego głównie od rybactwa" (Instytucje Zarządzające mogą postanowić w indywidualnych przypadkach o przekroczeniu tego limitu, w przypadkach gdy grupy nie są tworzone na bazie istniejących organizacji dysponujących doświadczeniem. Musi to być uzasadnione w programie operacyjnym).

Oznacza to, że działania związane z nabywaniem umiejętności (np. szkolenia) lub animacją społeczności lokalnych (spotkania informacyjne, partycypatywne metody planowania strategicznego, wynagrodzenia dla osób pracujących z beneficjentami projektów itp.), nawet jeśli są prowadzone przez LGR, nie mieszczą się w wydatkach określonych w punkcie (j), lecz w tych określonych w punkcie (i), a zatem nie są objęte 10-procentowym limitem, który odnosi się do bieżących kosztów funkcjonowania. Koszty bieżące obejmują wydatki związane z eksploatacją (np. biuro), koszty osobowe (pensje pracowników, koszty podróży), koszty związane z public relations,  sieciowaniem itp.

Rzeczywiście, zgodnie z sekcją a) załącznika II do rozporządzenia w sprawie EFR, wszystkie grupy intensywności pomocy mogą mieć zastosowanie w odniesieniu do środków podejmowanych w ramach osi 4 w rozumieniu artykułu 44 rozporządzenia w sprawie EFR.
Niemniej jednak zapis ten należy interpretować łącznie z zapisami sekcji b) załącznika II, w której stwierdzono, że instytucja zarządzająca jest odpowiedzialna za określenie intensywności pomocy w odniesieniu do środków służących zrównoważonemu rozwojowi obszarów zależnych głównie od rybactwa.
W tym celu instytucja zarządzająca powinna wziąć pod uwagę następujące kryteria wymienione w sekcji b) załącznika II:

  • interesy zbiorowe wobec interesów indywidualnych
  • beneficjenci zbiorowi wobec beneficjentów indywidualnych (organizacje producenckie, organizacje branżowe)
  • publiczny dostęp do wyników operacji wobec prywatnej własności i kontroli
  • wkład finansowy podmiotów zbiorowych i instytutów badawczych.

Kryteria te powinny leżeć u podstaw decyzji instytucji zarządzających w kwestii poziomu wkładu publicznego dla poszczególnych operacji lub rodzajów operacji. Co do zasady można stwierdzić, że działania lub rodzaje działań służące lepszej realizacji celów osi 4 powinny otrzymać wyższe wsparcie ze środków publicznych.
Niemniej jednak ta zasada powinna dotyczyć wyłącznie środków wymienionych w artykule 44. W przypadku środków określonych w innych osiach EFR, wdrażanych w ramach lokalnych strategii rozwoju, należy przestrzegać poziomów intensywności pomocy zapisanych w załączniku II dla tych środków. Np. w odniesieniu do inwestycji produkcyjnych w akwakulturę lub w przetwórstwo i marketing należy stosować poziom intensywności pomocy z grupy 4.

Ostateczny termin kwalifikowalności to 31 grudnia 2015 r. Oznacza to, że projekty mogą być wybierane po 2013 r., ale muszą być całkowicie sfinalizowane (przeprowadzone, certyfikowane i opłacone) do dnia 31 grudnia 2015 r.



Aby zachęcić wnioskodawców projektów do podjęcia działań projektowych możliwie jak najszybciej po ich zatwierdzeniu, instytucje zarządzające w licznych państwach członkowskich wykorzystały płatność zaliczkową udzieloną przez Komisję (zgodnie z Art. 81 rozporządzenia EFR) w celu wypłaty zaliczek beneficjentom. Wspomniane zaliczki nie mogą zostać poświadczone jako poniesione wydatki, bowiem zgodnie z artykułem 78.1 rozporządzenia EFR wsparciem z EFR są objęte wyłącznie wydatki opłacone przez beneficjentów. Ta sama zasada obowiązuje w odniesieniu do płatności zaliczkowych wypłacanych grupom FLAG.

W rozporządzeniu w sprawie EFR stwierdzono, że wydatki bieżące grup co do zasady nie mogą przekroczyć 10 % całości budżetu przeznaczonego dla obszaru zależnego głównie od rybactwa (artykuł 44 ust. 5).

Po pierwsze oznacza to, że w drodze odstępstwa państwa członkowskie mogą postanowić w indywidualnych przypadkach o przekroczeniu tego progu, w szczególności w przypadkach, gdy grupy nie mogą zostać ustanowione na bazie istniejących organizacji dysponujących doświadczeniem. Tego rodzaju decyzja powinna zostać uzasadniona w programie operacyjnym.

Po drugie limit 10% jest wyliczany na podstawie całkowitych środków publicznych przyznanych obszarom zależnym głównie od rybactwa, tj. środków publicznych (EFR i krajowych) przyznanych grupie na wdrożenie lokalnej strategii rozwoju (por. Vademecum, punkt 7.5.3.). To oznacza, że przy wyliczeniu nie są brane pod uwagę środki ze źródeł prywatnych.
Pod koniec programu rzeczywiste wydatki bieżące są wyliczane jako odsetek sumy kwalifikowanych wydatków.

Wydatki bieżące są finansowane w 100% ze środków publicznych, tj. zaliczają się do grupy 1 (intensywność pomocy: 100%) z załącznika II rozporządzenia w sprawie EFR.

WSPÓŁPRACA Z INNYMI PROGRAMAMI I OSIAMI EFR

Grupy FLAG mogą wspierać inicjatorów projektów w danym obszarze w uzyskaniu finansowania w ramach innych osi EFR poprzez pomoc w przygotowaniu wniosków.

Oś 4 powinna służyć wspieraniu wdrożenia strategii rozwoju lokalnego, których celem jest poprawa rozwoju społeczno-gospodarczego obszarów zależnych głównie od rybactwa. Wsparcie w ramach Osi 4 jest ograniczone. To oznacza, że działania w ramach Osi 4 powinny się skupiać na głównym celu i finansować inicjatywy wspierane w ramach innych osi pod warunkiem, że przyczyniają się one do realizacji strategii rozwoju lokalnego.  

Jeśli analiza SWOT i strategia dla wybranego obszaru wskazują, że niektóre działania w ramach pozostałych osi mogą przyczynić się do osiągnięcia celów strategii lokalnej, można je włączyć. Biorąc pod uwagę, że to oznacza, iż działania odnoszące się do wspomnianych inicjatyw byłyby zatwierdzane przez grupę FLAG jako jeden z projektów i byłyby ujęte w budżecie FLAG, wykorzystanie Osi 4 powinno zostać uzasadnione argumentami dotyczącymi strategii. W takich przypadkach należy przestrzegać wszystkich przepisów i warunków przewidzianych w rozporządzeniu w sprawie EFR dla tych osi/działań (por. artykuł 44.3).

Jednym z głównym celów Osi 4 jest stworzenie zintegrowanych strategii lokalnych, które obejmowałyby potrzeby obszarów zależnych głównie od rybactwa. To oznacza, że strategie te muszą uwzględniać i dążyć do synergii z działaniami wdrażanymi w ramach innych osi EFR, innych programów, takich jak LEADER oraz inicjatyw finansowanych z innych źródeł wspólnotowych. Działania finansowane w ramach Osi 4 powinny uzupełniać, i – w miarę możliwości – nadać wartość dodaną innym inicjatywom, unikając przy tym powielania działań finansowanych z innych źródeł. 
W sytuacjach, w których obszar FLAG pokrywa się z obszarem działania lokalnej grupy LEADER, strategia lokalna powinna umożliwiać komplementarność i synergię.
Co do zasady Oś 4 może w znaczącym stopniu przyczynić się do rozwoju poprzez opracowanie strategii tworzącej jedne, spójne ramy dla wszystkich działań prowadzonych w obszarach zależnych głównie od rybactwa. Partnerstwo FLAG może stworzyć mechanizm zarządzania umożliwiający ich wdrożenie w praktyce.

WSPÓŁPRACA

Rozporządzenie w sprawie EFF stanowi, że wsparcie na rzecz zrównoważonego rozwoju obszarów zależnych od rybactwa może być udzielane na "promowanie współpracy międzyregionalnej i międzynarodowej pomiędzy poszczególnymi grupami w obszarach zależnych głównie od rybactwa, przede wszystkim w drodze tworzenia sieci i rozpowszechniania wzorców postępowania;". (Artykuł 44.1h). Rozporządzenie nie ogranicza rodzaju podmiotów lub osób, które mogą prowadzić lub brać udział w projektach współpracy na rzecz danego obszaru rybołówstwa.
Projekty współpracy mogą być zatem prowadzone przez dowolny rodzaj promotora projektu (beneficjenta) pod warunkiem, że projekt jest zgodny ze strategią lokalnego rozwoju wdrażaną przez LGR, oraz że działalność prowadzona jest na rzecz obszaru zależnego od rybactwa. Choć wiele projektów współpracy prowadzą same LGR, w niektórych przypadkach mogą one wziąć pod uwagę inną organizację, która lepiej nadaje się do prowadzenia lub udziału w danym projekcie współpracy.

 

Działania w tym zakresie mogą być finansowane w ramach osi 4 lub osi 5.

W przypadku osi 4 artykuł 44 ust. 1 lit. h przewiduje dwa rodzaje działań:
(1) współpracę międzyregionalną i międzynarodową pomiędzy poszczególnymi grupami, i
(2) tworzenie sieci grup i rozpowszechnianie wzorców postępowania. Współpraca sieciowa w ramach osi 4 zakłada tworzenie sieci składającej się z niewielkiej liczby grup. Sieci krajowe są wspierane przez oś 5 (patrz poniżej).

Oś 4 może finansować oba rodzaje działań (1 i 2) w dwojaki sposób:
(A) z budżetu grupy (który musi zostać wyraźnie oddzielony od budżetu grupy przeznaczonego na lokalną strategię rozwoju) w przypadkach, w których instytucja zarządzająca postanowiła przekazać budżet na współpracę (sieciową) grupom FLAG, lub
(B) z części budżetu osi 4 zarządzanej przez instytucję zarządzającą w przypadkach, w których instytucja postanowi o utrzymaniu budżetu na współpracę (sieciową) na szczeblu centralnym i przyznaniu środków grupom FLAG w drodze otwartych zaproszeń do składania wniosków.
W ramach osi 5 państwa członkowskie zachęca się do wykorzystania dostępnych środków do utworzenia JEDNEJ sieci krajowej, obejmującej wszystkie grupy działające w danym państwie. Krajowa sieć będzie głównym partnerem unijnej sieci (FARNET) oraz będzie odpowiedzialna za, m.in.:
- przygotowanie programów szkoleniowych dla tworzących się grup,
- zbieranie, analizowanie i rozpowszechnianie – na szczeblu krajowym - informacji na temat dobrych praktyk, które można wdrożyć w różnych warunkach.
Oś 5 może także zostać wykorzystana do udzielenia pomocy technicznej na przygotowanie projektów współpracy – patrz: „W jaki sposób powinna być udzielana pomoc techniczna na przygotowanie projektów współpracy?” na www.farnet.eu


Zgodnie z rozporządzeniem w sprawie EFR wsparcie zrównoważonego rozwoju obszarów zależnych głównie od rybactwa może być udzielane na „promowanie współpracy międzyregionalnej i międzynarodowej pomiędzy poszczególnymi grupami w obszarach zależnych głównie od rybactwa, przede wszystkim w drodze tworzenia sieci i rozpowszechniania wzorców postępowania” (Artykuł 44.1h).

Rozporządzenie EFR (Artykuły 43.3 i 4) mówi, że obszar zależny głównie od rybactwa ma ograniczoną wielkość i co do zasady jest mniejszy niż NUTS poziom 3. Obszar wybierany jako cel pomocy może się charakteryzować małą gęstością zaludnienia lub zmniejszającym się znaczeniem rybołówstwa. Tereny te powinny być odpowiednio spójne pod względem geograficznym, gospodarczym i społecznym.

Zatem z rozporządzenia wynika, że Oś 4 powinna wspierać współpracę pomiędzy wspomnianymi rodzajami obszarów rybackich. To oznacza, że w razie konieczności Lokalne Grupy Rybackie finansowane w ramach Osi 4 mogą współpracować z „innymi grupami działającymi podobnie do grup Osi 4 lub programu LEADER” na obszarach zależnych głównie od rybactwa, które spełniają powyższe warunki, lecz nie zostały wybrane w ramach Osi 4.

W takich przypadkach z Osi 4 finansowane byłyby tylko te inicjatywy, które dotyczą działalności grup oraz obszarów wybranych przez program.

W chwili przyznania grupie budżetu na współpracę w ramach Osi 4 wraz z budżetem na strategię rozwoju lokalnego, prawdopodobne jest, że pomysły na współpracę nie zostały jeszcze dopracowane w szczegółach. W związku z tym może zaistnieć potrzeba wyznaczenia etapu przygotowawczego, finansowanego w ramach przyznanego wsparcia (100% funduszy publicznych). Państwa członkowskie mogą w każdej chwili udzielić dodatkowego wsparcia technicznego w ramach Osi 5.
W przypadkach, w których budżet na współpracę jest zarządzany centralnie i środki są przyznawane w drodze poszczególnych przetargów prawdopodobne jest, że przedstawiane projekty muszą być w pełni dopracowane. W celu wsparcia przygotowania wspomnianych projektów państwa członkowskie mogą przyznać specjalne granty (100% ze środków publicznych) przy wykorzystaniu Osi 5.

Zaleca się, aby etap przygotowawczy projektów współpracy był traktowany na równi z innymi projektami nieprodukcyjnymi i mógł być finansowany w 100% ze środków publicznych (całkowite wsparcie publiczne ze źródeł unijnych, krajowych, regionalnych lub lokalnych).

W chwili, w której współpraca przejdzie w etap wdrożenia, zastosowanie mają zwyczajowe przepisy w sprawie wysokości wsparcia zależnego od rodzaju podejmowanych działań:
•    projekty współpracy powinny być finansowane w 100% ze środków publicznych, jeśli nie są to projekty produkcyjne (por. grupa 1 w załączniku II rozporządzenia w sprawie EFR).  
•    W przypadkach, w których projekt współpracy zakłada udział sektora prywatnego oraz inwestycję produkcyjną, wysokość pomocy (poniżej 100%) zostanie zdefiniowana w zależności od charakteru projektu (por. grupa 3 lub 4 w załączniku II rozporządzenia w sprawie EFR).



Oczekuje się, że w pierwszych latach wdrożenia osi 4 grupy będą się zajmować głównie tworzeniem partnerstw i wdrażaniem pierwszych lokalnych działań. Wprowadzenie w pełni rozwiniętych, tematycznych projektów współpracy będzie wymagało dłuższego czasu.

Niemniej jednak działania takie jak zaplanowane wyjazdy studyjne czy wymiany pracowników, projekty twinningowe czy wszelkie inne formy bezpośredniego wsparcia mogą być traktowane jako „projekty współpracy”, pod warunkiem, że przyczyniają się one do budowania zdolności grup FLAG i są zgodne z lokalną strategią.  Od grup nie można wymagać, by pokryły związane z tym koszty w ramach wydatków bieżących, które mogą stanowić do 10% środków przyznanych danej grupie.

Zgodnie z artykułem 44 ust. 1 lit. h rozporządzenia w sprawie EFR wsparcie zrównoważonego rozwoju obszarów zależnych głównie od rybactwa może być udzielane na „promowanie współpracy międzyregionalnej i międzynarodowej pomiędzy poszczególnymi grupami w obszarach zależnych głównie od rybactwa, przede wszystkim w drodze tworzenia sieci i rozpowszechniania wzorców postępowania1”. To oznacza, że transfer wiedzy z grup doświadczonych do mniej doświadczonych powinien być promowany w ramach osi 4 poprzez pokrycie związanych z nim kosztów (włączając koszty działań twinningowych podjętych przez grupy lokalne). Instytucje zarządzające mogą także zdecydować o przyznaniu grupom FLAG grantów finansowanych w ramach osi 5.
________________________________________
1 W tym kontekście należy odwołać się do Vademecum (punkt 7.5.1), zgodnie z którym współpraca powinna obejmować wdrożenie „wspólnego projektu” (a nie tylko „wymianę doświadczeń”) – to oznacza, że budowanie umiejętności, współpraca sieciowa i rozpowszechnianie dobrych praktyk powinno przybrać formę wspólnego projektu (z jasnymi celami, działaniami i ramami czasowymi) angażującego 2 lub więcej grup FLAG.